Dunaý derýasynyň rekord derejede suwsuzlanmagy Wengriýanyň syýahatçylyk pudagyna uly ýitgi getirdi
Dunaý derýasynyň rekord derejede suwsuzlanmagy Wengriýanyň syýahatçylyk pudagyna uly ýitgi getirdi. Bir wagtlar siwilizasiýalaryň gözbaşy we Ýewropanyň söwda arteriýasy bolan beýik derýanyň bir nesliň göz öňünde şeýle bir suwsuzlanmagy hatda iň kuwwatly suw ýollarynyň hem klimatyň üýtgemeginiň täsirinden goragly däldigini görkezýär. Adatça Alp daglaryndaky garlaryň eremegi sebäpli tomus aýlarynda suwy köpelýän Dunaý bu ýyl daşlaryny we saý ýerlerini açyp, gämi gatnaw ýollaryny ýalpak akarlara öwürdi. Syýahatçylyk gämileri gämi duralgalarynda dur, paromlar zordan hereket edýär, Budapeştde suwuň çekilmegi netijesinde «Açlyk gaýasy» diýlip atlandyrylýan gaýada gadymy duýduryş görünýär: suw çekilende açlyk gelýär. Häzirki wagtda bu duýduryş derýa bilen eklenýän müňlerçe adam üçin hakykata öwrülýär.
Adatça Dunaýyň suw derejesi gyş aýlarynda iň pes derejä ýetýär, maý aýyndan iýul aýyna çenli bolsa Alp daglarynda garyň eremegi sebäpli derýanyň suwy ýokary bolýar. Alymlaryň aýtmagyna görä, şu ýyl tomus aýlarynda suwuň adatdan daşary pes bolmagy howanyň has ýokary temperaturasy sebäpli garyň adaty ýagdaýdan has ir eremegi bilen bagly. Ýewropanyň uzynlygy boýunça ikinji orunda durýan derýanyň suwy çekildigiçe, paromlar syýahatçylaryň ep-esli az mukdaryny kabul edýär, sebäbi derýanyň uly bölekleri köp sanly gämi üçin aşa ýalpak boldy.
«Bu ýyl diňe Wengriýada däl, eýsem Dunaýa suw berýän ähli ýerlerde — Awstriýada, Germaniýada, Çehiýada-da ýagyş örän az ýagdy» diýip, «Tetis» paromynyň kapitany Samuel Komoli aýtdy.
Budapeştde Geller baýrynyň golaýynda «Açlyk gaýasy» suwuň ýüzüne çykdy. Bu ýagdaý diňe derýanyň suw derejesi aşa pes derejä düşende ýüze çykýar. Komoliniň aýtmagyna görä, «Suwdan gaýa görünip başlanda, açlyk gelýär, sebäbi şol wagt Dunaýda-da suw örän az bolýar, ekin meýdanlarynda-da suw az bolýar».
Bu duýduryş Budapeştden has uzaklara ýaýraýar. Adatça Dunaý boýunça gatnaýan halkara kruiz gämileri häzirki wagtda gämi duralgalarynda saklanýar. Şonuň netijesinde ýolagçylar syýahatlarynyň bir bölegini awtobuslarda dowam etdirmeli bolýarlar. Derýa kruizleri her ýyl Wengriýa takmynan 600 müň syýahatçyny çekýär. Bronlaryň azalmagy ýa-da olaryň ýatyrylmagy sebäpli syýahatçylyk pudagy millionlarça dollar ýitgi çekip biler.
Derýanyň ýokarky akymynda ýerleşýän Slowakiýada adamlar öň gämi gatnan ýerleriniň käbir böleklerinden indi pyýada geçýärler. Wenadan gelen syýahatçy Ester: «Bu ýerde gaýyklaryň, kruiz gämileriniň görünmezligi gynandyryjy» diýip, aýtdy.
Söwda maksatly ýük gämileri hem derýanyň suwunyň ýokarlanmagyna garaşýarlar. Derýada işleýän adamlar üçin bolsa gämileriň sanynyň azalmagy müşderileriň hem azalýandygyny aňladýar.
Wengriýanyň Lupa adasynyň golaýynda 26 ýyldan bäri parom we ýüzýän restorany dolandyrýan Ýanoşyň aýtmagyna görä, derýada hereket etmek barha kynlaşýar. «Örän seresap bolmaly. Derýa riflerden doly. Eger nireden ýüzmelidigini takyk bilmeseňiz, gäminiň düýbi ýere degip, gämi heläkçilige uçrar» diýip, ol aýtdy.
Dunaý — Ýewropanyň uzynlygy boýunça ikinji derýasy bolup, 10 ýurduň çäginden geçýär. Onuň basseýni tutuş sebit üçin ekologiýa, ykdysadyýet we syýahatçylyk taýdan örän möhüm ähmiýete eýedir.
Häzirki wagtda Merkezi Ýewropany gurşap alan guraklyk tomsuň başyndan bäri dowam edýän adatdan daşary yssy howa sebäpli has-da güýçlenýär. Wengriýanyň meteorologlarynyň maglumatlaryna görä, ygalyň mukdary kadadan 60 göterim az boldy. Ýagdaý örän çylşyrymly, çaklamalar hem göwün göteriji däl: ýakyn hepdelerde ýagşyň ýagmagyna garaşylmaýar.
Bu ýagdaý diňe syýahatçylyk möwsümine däl, eýsem energiýa üpjünçiligine-de howp salýar, sebäbi Dunaýyň ugrunda gidroelektrik stansiýalary ýerleşýär. Wengriýanyň häkimiýetleri eýýäm gämi gatnawyny çäklendirmek boýunça çäreleri gözden geçirýärler. Goňşy ýurtlar bolsa haryt üpjünçiliginde bolup biläýjek bökdençliklere taýýarlanýar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Dunaýyň suwsuzlanmagy tutuş Ýewropa üçin duýduryş boldy. Bu ýagdaý howa üýtgemesiniň netijeleriniň diňe uzakdaky sebitlerde däl, eýsem yklymyň hut merkezinde-de ýüze çykýandygyny görkezýär. Zyňyndylary azaltmak we howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak boýunça aýgytly çäreler görülmese, şeýle hadysalar kadadan çykma däl-de, adaty ýagdaýa öwrülip biler.
