Ilon Maskyň Falcon 9 raketasynyň basgançagy Aý bilen çaknyşdy
Çarşenbe güni SpaceX kompaniýasynyň ulanylan raketa basgançagynyň bir bölegi 2025-nji ýylyň ýanwaryndan bäri açyk kosmosda gözegçiliksiz süýşüp gelenden soň, ýokary tizlikde Aý bilen çaknyşdy. Kosmosy öwrenmek üçin döredilen ýer tehnologiýalarynyň galyndylary özleri hem kosmos zibilligine öwrülip, beýleki asman jisimleri bilen çaknyşanda, bu adamzada diňe bir Ýerde däl, eýsem onuň çäklerinden has uzakda-da yz galdyrýandygymyzy ajy görnüşde ýatladýar. Ulanylan raketa basgançaklarynyň gözegçiliksiz süýşüp gitmegi diňe bir tehniki säwlik däl, eýsem kosmosyň mukaddes giňişlik bolmakdan çykyp, adamzat hyjuwlarynyň zibilhanasyna öwrülip barýan döwrüniň alamatydyr. Agramy 3,9 tonna bolan demir gurluşyň sekuntda 2,4 kilometr tizlik bilen Aýa urulmagy netijesinde emele gelen krateri alymlar indi öwrenerler. Emma bu waka hemmämiz üçin ýene bir duýduryşdyr: eger biz hatda orbita giňişliginde hem özümizden galan galyndylary arassalamagy öwrenmesek, onda Aý we beýleki planetalar biperwaýlygymyzyň muzeýine öwrülmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Meýilleşdirilmedik çaknyşyk gündogar wagty bilen takmynan sagat 02:35-de (Grinwiç wagty bilen 06:35-de) bolup geçdi. Şonda agramy 3900 kilogram bolan ulanylan Falcon 9 raketasynyň ýokarky basgançagy sekuntda takmynan 2,4 kilometr tizlik bilen hereket edip, Aýa uruldy. Koreýanyň Aerokosmos tehnikasy müdirligi (KASA) penşenbe güni özüniň «Danuri» atly Aý orbital enjamynyň raketa basgançagynyň Aý bilen çaknyşan ýeriniň ýokary durulykly suratlaryny alandygyny habar berdi. Deslapky synlamalar relýefiň üýtgändigini hem-de urgy ýerine golaý sebitde zyňyndy yzlarynyň emele gelendigini görkezýär. Hytaýyň kosmos zibilligine gözegçilik edýän täjirçilik hemrasy hem bu çaknyşygy yzarlady we onuň bolan ýerini hasaba aldy.
2025-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda SpaceX kompaniýasy Falcon 9 raketasyny uçuryp, NASA-nyň Commercial Lunar Payload Services (CLPS) başlangyjynyň çäklerinde Firefly Aerospace kompaniýasynyň Blue Ghost 1 atly Aý gonuş modulyny üstünlikli Aýa çykardy. Güýçli Gün işjeňligi hem-de grawitasiýa güýçleri raketanyň basgançagynyň meýilleşdirilmedik ýagdaýda Aýa dolanmagyna sebäp boldy. Aslynda Ýeriň atmosferasynda ýanyp ýok bolmaly ýa-da çuň kosmosa ugrukdyrylmagy göz öňünde tutulan basgançak grawitasion täsirleriň netijesinde ugruny üýtgedip, Aý bilen çaknyşjak traýektoriýa düşdi. Bu kosmos zibilliginiň Aýa ilkinji gezek gaçmagy däl, emma şeýle wakalaryň her biri kosmos giňişliginiň arassalygy üçin hukuk taýdan düzgünleşdirmegiň we halkara jogapkärçiliginiň meselelerini gün tertibine çykarýar. Astronomlar eýýäm häzirki wagtda kosmos galyndylaryny yzarlamak boýunça bitewi ulgamy döretmäge hem-de ähli kosmos döwletleri üçin ulanylan raketa basgançaklaryny hökmany taýdan ýok etmek meýilnamalaryny girizmäge çagyrýarlar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Falcon 9 raketasynyň basgançagynyň Aýa gaçmagy kosmos işjeňliginiň diňe uly maksatlary däl, eýsem ýokary jogapkärçiligi hem talap edýändigini ýene bir gezek ýatlatdy. Eger adamzat kosmos zibilligine garşy göreşmegiň netijeli mehanizmlerini işläp taýýarlamasa, geljekki Aý gözlegçileri onuň diňe tebigy geologiýasyny däl, eýsem öz biperwaýlygymyzyň galdyran yzlaryny hem öwrenmeli bolarlar.
