Eýran bilen Oman Ormuz bogazyndaky täze deňiz ugruny döretmek barada ylalaşyga ýakyn geldiler
Dünýäde öndürilýän nebitiň takmynan dörtden bir bölegi geçýän dar deňiz geçelgesi bolan Ormuz bogazy halkara söwdasynyň we energiýa howpsuzlygynyň esasy ugurlarynyň biri hasaplanýar. Şol sebäpli Eýran bilen Omanyň bu sebitde täze deňiz gatnaw ugruny döretmek boýunça alyp barýan gepleşikleri halkara jemgyýetçiliginiň üns merkezinde durýar. Taraplaryň üç hepdelik gepleşiklerden soň esasy meseleleriň köpüsi boýunça ylalaşyga gelendigi habar berilýär.
Eýranyň daşary işler ministriniň hukuk we halkara meseleleri boýunça orunbasary Kazem Garibabadiniň IRNA döwlet habarlar agentligine beren beýanatyna görä, taraplar Ormuz bogazyndan girilýän we çykylýan ugurlaryň kartalaryny hem öz içine alýan esasy meseleler boýunça ylalaşyga geldiler.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Esmail Bagai hem Eýran bilen Omanyň arasynda dowam edýän gepleşikleriň tehniki we syýasy derejede oňyn häsiýete eýedigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, esasy üns gämileriň bogazdan howpsuz geçmegini üpjün etjek ugurlary kesgitlemäge gönükdirilýär. Şeýle hem iki ýurt täze ugurlaryň geografik koordinatlary boýunça ylalaşdy we häzirki wagtda bilelikdäki beýanatyň soňky görnüşini taýýarlaýar.
Şol bir wagtyň özünde Kazem Garibabadi mümkin bolan ylalaşygyň Ormuz bogazynyň doly açyljakdygyny aňlatmaýandygyny belledi. Onuň sözlerine görä, bogazdaky gämi gatnawynyň şertlerini diňe Eýran bilen Oman kesgitlemeli we Tähran bu ugurda islendik daşarky gatyşmany düýpgöter ret eder.
Garibabadi ABŞ-nyň Eýran bilen gepleşikler barada eden beýanatlaryny hem ret etdi. Onuň aýtmagyna görä, Waşington iýun aýynda baglaşylan özara düşünişmek baradaky parahatçylyk ähtnamasyndaky borçnamalara dolanmaga taýýardygyny görkezýän habarlary Tährana iberdi.
Şol bir wagtyň özünde Eýranyň gepleşik toparyna ýakyn çeşme ýarym resmi "Fars' habarlar agentligine Ormuz bogazynyň doly açylmagynyň ABŞ-nyň öz üstüne alan borçnamalaryny hakykatda ýerine ýetirmegine baglydygyny aýtdy. Şeýle-de çeşme ABŞ-nyň Maliýe ministrligi tarapyndan Yragyň bir awiakompaniýasyna garşy girizilen sanksiýalaryň ýatyrylmagynyň Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky ähtnama bilen baglanyşykly däldigini belledi.
Eýran Ýakyn Gündogardaky gapma-garşylykly ýagdaýlar bilen baglanyşykly gämileriň Ormuz bogazyndan howpsuz geçmegini gadagan edipdi. Eýran bilen Omanyň arasynda alnyp barylýan gepleşikler Tähran bilen Waşingtonyň arasyndaky dartgynly gatnaşyklaryň güýçlenen döwrüne gabat gelýär. Oman adatça Eýran bilen Günbatar ýurtlarynyň arasynda araçy hökmünde çykyş edýär.
Bilermenleriň pikirine görä, täze ylalaşyk diňe bir Ormuz bogazyndaky gämi gatnawynyň kadalaşmagyna däl, eýsem sebitdäki güýçler deňagramlylygynyň üýtgemegine hem täsir edip biler. Şeýle ýagdaýda Eýran bilen Omanyň bogazdaky howpsuzlygyň esasy kepillendirijileri hökmünde orny has-da güýçlenip biler.
"CCTV"-niň habar bermegine görä, gutarnykly ylalaşygyň baglaşylmagy ABŞ-nyň öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge taýýarlygyna bagly bolar. Şeýle-de bolsa, Eýran tarapy Waşington häzirki garaýşyny dowam etdiren ýagdaýynda, özbaşdak hereket etmäge taýýardygyny mälim etdi.
