Italiýanyň şäherçesi emeli aň geňeşçisini belledi
Italiýanyň kiçi şäherleriniň biri emeli aňyň kömegi bilen döredilen geňeşçini şäher dolandyryş geňeşiniň düzümine goşup, taryha girdi. Bu waka emeli aňyň syýasatda we döwlet dolandyryşynda geljekdäki orny barada giň çekişmelere sebäp boldy.
Gadymy şypahana şäheri Akwi-Termede şäher geňeşiniň mejlislerinde hiç wagt ýadamaýan, ýalňyşmaýan we mejlisi wagtyndan öň terk etmeýän emeli aň ulgamynyň peýda bolmagy syýasata bolan adaty garaýyşlary üýtgedýär. Ewa Statiella diýlip atlandyrylan emeli aň geňeşçisi adam bolmasa-da, onuň pikiri şäher häkimi we saýlanan geňeş agzalary bilen deň derejede diňlenýär. Bu diňe tehnologik synag däl, eýsem wekilçilikli demokratiýanyň mümkinçiliklerini barlaýan taslamadyr.
Algoritm şäher ilatynyň isleglerine adamdan has gowy düşünip bilermi? Etiki gymmatlyklary we ynsan duýgularyny nazara alyp karar kabul edip bilermi? Ýa-da bu diňe häkimiň döwrebap keşbini görkezýän tehnologiýa täzeligimi? Häzirlikçe bu soraglara Ýewropa syn edýär, emma Italiýanyň demirgazygyndaky bu kiçi şäher ýakyn ýyllarda ähli hökümetleriň öňünde durjak meseläniň synag meýdançasyna öwrüldi.
Akwi-Termeniň ýerli häkimiýetleriniň bellemegine görä, bu Ýewropada ilkinji gezek emeli aň ulgamynyň şäher geňeşiniň işine resmi taýdan gatnaşmagydyr.
Şäheriň häkimi Danilo Rapetti Sardo Martini: «Biz bu barada gözleg geçirdik. Bu Ýewropadaky ilkinji ýagdaýdyr. Ewa şäher häkimi we geňeş agzalary bilen bir stoluň başynda oturýar we karar kabul etmek işine gatnaşýar» diýip aýtdy.
Emeli aň geňeşçisi Ewa Statiella sanly özgertmeler, emeli aňyň ulanylyşy we hatda ýerli dolandyryşy has ynsanperwerleşdirmek ýaly ugurlara jogapkärdir. Ol beýleki geňeş agzalaryndan tapawutlylykda hiç wagt dynç almaýar, birnäçe sekundyň içinde uly möçberdäki maglumatlary seljerip, hasabatlary taýýarlap bilýär. Maksady bolsa adam geňeş agzalarynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmakdyr.
Geňeş agzasy Miçele Gallizzi: «Ewa örän möhüm täzelikdir. Ol bize gymmatly maglumatlary we täze pikirleri hödürläp, bilimimizi giňeldýär» diýip belledi. Ýerli ilatyň bu täzelige garaýşy dürli-dürli boldy. Käbirleri ony geljege ädilen ädim hökmünde kabul etse, beýlekiler bu taslamany peýdasyz diýip hasaplaýarlar. Bir ýaşaýjy: «Tehnologiýalar ösýär, geňeş hem olara uýgunlaşmaga çalyşýar» diýdi. Başga biri: «Bu geljege tarap ädim, ýöne ony örän seresaply ulanmaly» diýip aýtdy.
Ýene bir ýaşaýjy bolsa: «Meniň pikirimçe, bu düýbünden biderek zat» diýip baha berdi. Käbir hünärmenler emeli aňyň ýerli derejede karar kabul etmek işindäki ornuna şübhe bildirýärler. Şeýle-de bolsa, şäher häkimi ýaşaýjylaryň şahsy maglumatlarynyň ygtybarly goralmagynyň üpjün edilendigini aýtdy. Onuň sözlerine görä: «Ýaşaýjylar bilen baglanyşykly hiç bir gizlin maglumat paş edilmez. Munuň kepili hökmünde Ewa garaşsyz serwerde işleýär.»
Akwi-Terme Italiýanyň demirgazygyndaky Pýemont sebitinde ýerleşýän, Rim imperiýasy döwründen bäri ýyly suwly çeşmeleri bilen tanalýan kiçi şäherdir. Emeli aň geňeşçisini bellemek şäheriň sanly özgertmeler maksatnamasynyň bir bölegi bolup, ýaşlary we innowasiýalary sebite çekmäge gönükdirilendir.
Ewa Statiella ýerli tehnologik startap tarapyndan açyk dil modelleriniň esasynda döredildi. Ol şäher häkimliginiň resminamalary, kanunçylyk namalary we mejlis teswirnamalary boýunça öwredildi. Onuň wezipesi ses bermek däl-de, maglumatlary seljermek, teklipleri taýýarlamak we mümkin bolan töwekgelçilikler barada öňünden duýdurmakdyr. Ýakyn alty aýyň dowamynda şäher häkimiýeti Ewanyň işiniň netijeliligine baha berer we emeli aňy dolandyryşyň beýleki ugurlarynda hem ulanmagyň maksadalaýykdygyny ara alyp maslahatlaşar.
Ýewropanyň sanly hukuk boýunça hünärmenleri bolsa şeýle synaglaryň algoritmleriň açyklygyny, bitaraplygyny we berk hukuk kadalaryny talap edýändigini belleýärler. Häzirlikçe Ýewropa Bileleşiginiň hiç bir ýurdunda şeýle taslamalary doly düzgünleşdirýän ýörite kanunçylyk ýok.
"CCTV+"-niň habar bermegine görä, Ewa Statiellanyň hekaýasy diňe bir täsin waka däl. Bu emeli aňyň häkimiýet edaralaryna eýýäm aralaşyp başlandygyny görkezýän ilkinji alamat bolup, ýakyn geljekde esasy sorag «bolarmy ýa bolmazmy?» däl-de, «näderejede we nähili ulanylmaly?» bolar.
