Medeniýet — milletiň ynam daragty: Özbegistan — ABŞ
Dünýä halklaryny biri-birine ýakynlaşdyrýan hem-de döwletleriň arasynda özara ynam gurşawyny pugtalandyrýan iň täsirli serişdeleriň biri medeniýetdir. Çünki medeniýet — milletiň ýüzüdir, onuň ruhy dünýäsiniň, taryhynyň we geljeginiň şöhlelenmesidir, asyrlaryň dowamynda kemala gelen gymmatlyklarynyň gözbaşydyr. Häzirki döwürde ýurtlaryň arasyndaky gatnaşyklar diňe ykdysady bähbitler bilen däl, eýsem medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi arkaly hem täze many-mazmuna eýe bolýar.
Soňky ýyllarda Özbegistanyň halkara medeni gatnaşyklary ýurduň açyk we özara bähbitli daşary syýasaty netijesinde ep-esli giňeldi. Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti tarapyndan medeni diplomatiýanyň daşary syýasatyň iň möhüm gurallarynyň biri hökmünde kesgitlenmegi ýurduň halkara medeni giňişligindäki ornuny has-da berkitdi. Bu işde Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen medeni hyzmatdaşlyk aýratyn ähmiýete eýedir.
Soňky ýyllarda iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar hut şu ýörelgäniň esasynda yzygiderli ösdürilýär. Hususan-da, medeniýet, bilim, ylmy alyş-çalyşlar hem-de medeni mirasy gorap saklamak ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Bu bolsa Özbegistan bilen ABŞ-nyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň hil taýdan täze derejä çykýandygyny görkezýär.
Anyk mysallara ýüzlensek, 2017-nji ýyldan bäri iki ýurduň arasyndaky medeni gatnaşyklar ep-esli işjeňleşdi. Şol ýyl Daşkent şäherinde amerikaly dirižýorlaryň, sazandalaryň we professorlaryň gatnaşmagynda konsertler hem-de ussatlyk sapaklary geçirildi. Bu çäreler iki ýurduň sazçylyk mekdepleriniň arasynda tejribe alyşmagyň täze sahypasyny açdy. Şeýle saparlar milli çeperçilik däpleriniň we häzirki zaman ýerine ýetirijilik mekdepleriniň ösmegine itergi berip, ýaş sazandalar üçin täze mümkinçilikleri döretdi.
Şol ýylyň özünde ýurduň ruhy paýtagty hasaplanýan Samarkant şäherinde geçirilen XI «Şark taronalary» halkara aýdym-saz festiwalynda Gina Chavez Band amerikan topary çykyş etdi.
Amerikaly ýerine ýetirijiler üçin bu festiwal Merkezi Aziýanyň baý sazçylyk mirasy bilen has ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik berdi. Soňra toparyň Özbegistanda geçirilen Halkara jaz festiwalyna gatnaşmagy medeni dialogyň bir gezeklik däl-de, eýsem durnukly we yzygiderli häsiýete eýedigini tassyklady.
Medeni hyzmatdaşlygyň iň möhüm ugurlarynyň biri hem bilimdir. 2017-nji ýylda Miçigan döwlet uniwersitetiniň sazçylyk kollejiniň professorlary Özbegistan döwlet konserwatoriýasynda ussatlyk sapaklaryny geçirdiler. 2022-nji ýylda bolsa R. Glier adyndaky ýöriteleşdirilen sazçylyk mekdebi bilen Minnesota ştatyndaky Bemidji döwlet uniwersitetiniň arasynda hyzmatdaşlyk ýola goýuldy. Bu başlangyçlar ýaş sazandalar üçin täze mümkinçilikleri açyp, iki ýurduň bilim edaralarynyň arasynda uzak möhletleýin akademiki hyzmatdaşlygyň kemala gelmegine möhüm goşant goşdy.
Özbegistanyň açyk daşary syýasaty ýurduň halkara medeni giňişligine gatnaşygyny ep-esli giňeltdi. Hususan-da, Samarkantda, Hywada, Buharada, Kokantda, Nukusda, Namanganda we Andižanda geçirilýän abraýly halkara festiwallar diňe bir milli medeniýeti wagyz etmek bilen çäklenmän, eýsem dürli döwletler bilen ynsanperwer dialogyň ösdürilmegine hem ýardam berýär.
Medeni diplomatiýanyň amaly netijeleriniň aýdyň mysallarynyň biri hökmünde 2019-njy ýylda ABŞ tarapyndan Hywadaky Taş-Hauli köşgüni dikeltmek üçin 150 müň ABŞ dollary möçberinde döwlet grantynyň bölünip berilmegini görkezmek bolar. Soňra Smitson institutynyň wekilleriniň Hywa eden sapary bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň yzygiderli ösdürilýändigini ýene-de bir gezek tassyklady. Myhmanlar gadymy şäheriň taryhy mirasy bilen tanyşyp, Özbegistanyň taryhy şäherleriniň baý medeniýetine ýokary baha berdiler.
2020-nji ýyldan soň medeni gatnaşyklar has-da köpugurly häsiýete eýe boldy. ABŞ-da özbek milli tansyny öwrenmäge bagyşlanan ýörite taslamanyň durmuşa geçirilmegi, amerikaly hünärmenleriň Hywadaky «Lazgi» halkara festiwalyna, Nukusda we Gülistanda geçirilen halkara haýyr-sahawat sungat festiwallaryna, Kokantdaky halkara senetçilik festiwalyna hem-de Andižandaky «Parahatçylygyň ýaňy» forumyna yzygiderli gatnaşmagy medeni dialogyň geriminiň we mazmunynyň giňelýändigini görkezýär.
Bu prosesi seljereniňde möhüm bir aýratynlyk göze ilýär. Ilkinji döwürde hyzmatdaşlyk esasan konsertleriň we festiwallaryň üsti bilen ösdürilen bolsa, soňraky ýyllarda bilim, dikeldiş işleri, medeni mirasy goramak, halk amaly-haşam sungaty, milli tans, makam sungaty we beýleki köp sanly ugurlary öz içine aldy. Bu bolsa hyzmatdaşlygyň ulgamlaýyn häsiýete eýe bolandygyny we ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň täze derejä çykandygyny görkezýär.
Medeniýet diňe bir ruhy gymmatlyk däl, eýsem döredijilik ykdysadyýetiniň hem möhüm düzüm bölegidir. Kino, aýdym-saz, syýahatçylyk, senetçilik we halkara festiwallar döwletleriň ykdysady kuwwatynyň artmagyna ýardam berýär. Şunuň bilen baglylykda, Özbegistan bilen ABŞ-nyň arasyndaky medeni hyzmatdaşlyk döredijilik pudaklaryny ösdürmek üçin täze mümkinçilikleri açýar.
Şeýle hem amerikaly wekilleriň Hywada geçirilen Halkara bagşyçylyk sungaty festiwalyna we ÝUNESKO hem-de ISESCO-nyň howandarlygynda Namanganda geçirilen III Halkara makam sungaty forumyna gatnaşmagy Özbegistanyň maddy däl medeni mirasynyň halkara derejesinde giňden wagyz edilmegine ýardam berýär. Bu çäreler diňe bir özbek medeniýetiniň dünýä medeni giňişligindäki abraýyny ýokarlandyrman, eýsem amerikan jemgyýetçiliginiň hem milli sungata bolan gyzyklanmasyny güýçlendirýär.
Şu ýylda geçirilen iň möhüm wakalaryň biri hem Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we ABŞ-nyň medeniýet ministrleriniň Özbegistanyň paýtagtynda geçiren duşuşygy boldy. Onuň dowamynda taraplar döredijilik pudaklaryny ösdürmek, sanly taslamalary durmuşa geçirmek, hünär tejribesini alyşmak, şeýle hem kino, teatr, edebiýat we aýdym-saz ugurlarynda hyzmatdaşlygy giňeltmegiň geljegini ara alyp maslahatlaşdylar.
Duşuşygyň jemleri boýunça Waşingtonda geçirilen «Merkezi Aziýa — ABŞ» sammitiniň çäklerinde kabul edilen medeni mirasy gorap saklamak baradaky Medeniýet ministrleriniň geňeşiniň Bilelikdäki beýannamasyna gol çekildi. Mundan başga-da, Özbegistan Respublikasynyň medeniýet ministri Ozodbek Nazarbekow Gazagystan Respublikasynyň Premýer-ministriniň orunbasary, medeniýet we maglumat ministri Aida Balaýewa bilen duşuşyp, edebiýat we teatr sungaty boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmegiň meselelerini ara alyp maslahatlaşdy.
Jemläp aýdanyňda, häzirki wagtda medeniýet halkara gatnaşyklaryň iň ygtybarly binýatlarynyň birine öwrüldi. Syýasy ýagdaýlar üýtgäp biler, ykdysady bähbitler özgerip biler, emma medeni gatnaşyklar halklaryň kalbynda we ruhy dünýäsinde hemişelik saklanýar.
Medeniýet — halkyň geçmişini şu güni bilen, şu gününi bolsa geljegi bilen baglanyşdyrýan ruhy köpridir. Medeniýete goýlan her bir maýa goýum — adama, milletiň geljegine we parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilen maýa goýumdyr. Hut şu belent maksatlara Özbegistan Respublikasy bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň arasyndaky medeni hyzmatdaşlyk hyzmat edýär. Häzir bilelikde ekilýän ynam tohumlary ertir halklarymyzyň arasyndaky berk dostluk daragtyna öwrüler. Biz onuň saýasynda köp nesilleriň, dürli ugurlaryň wekilleriniň we döredijilik intelligensiýasynyň birleşip, sungatyň we medeniýetiň üsti bilen ýurtlarymyzyň gülläp ösmegine öz goşandyny goşjakdygyna ynanýarys.
