Reýn derýasyndaky suwuň derejesi taryhy iň pes görkezijä düşdi, bu bolsa ýük daşamalaryň bahasynyň ýokarlanmagyna we üpjünçilik zynjyrlarynyň bozulmagyna getirdi
Asyrlarboýy Germaniýanyň senagatyny üpjün edip gelen beýik derýa daşly düýbüni açyp görkezende, ýük daşaýjylar aladaly ýagdaýda konteýnerlerini täzeden hasaplap başlaýar, ýangyjyň we himiýa önümleriniň bahalary bolsa ýokarlanyp ugraýar. Şeýle pursatda dünýä iň ygtybarly logistika ugurlarynyň hem howanyň üýtgemeginiň täsirine sezewar bolup bilýändigini ýatlaýar.
Ýewropanyň esasy suw ulag ýoly bolan Reýn derýasy çalt çuňlugyny ýitirýär: Kaub sebitindäki esasy gözegçilik nokadynda suwuň derejesi 25 santimetre çenli peseldi. Ozal 500 konteýner daşaýan gämiler indi zordan 100 konteýner ýükläp bilýär. Bu diňe bir gämi gatnawynyň çökmegi däl, eýsem tutuş yklymyň benzin, polat we hatda çörek bahalarynda hem duýulýan ykdysady zarbadyr. Köplenç bolşy ýaly, tebigat taýýarlyk görmäge wagt bermeýär: guraklyk tomsuň ortasynda başlandy, derýanyň düýbüni çuňaltmak baradaky taslama bolsa diňe on ýyldan soň durmuşa geçiriler.
Uzynlygy takmynan 1230 kilometre deň bolan Reýn Germaniýanyň esasy söwda ulag ýoludyr. Her ýyl bu derýa arkaly kömür, nebit, däne, magdan ýaly çig mallaryň ýüzlerçe million tonnasy daşalýar. Kaub şäheriniň golaýyndaky derýa bölegi iň saý ýerleriň biridir. Rotterdam portundan Germaniýanyň senagat sebitlerine ugrukdyrylýan ýükleriň hemmesi diýen ýaly şu möhüm bölekden geçýär. Şonuň üçin bu ýerdäki suwuň derejesi Reýndaky iň ünsli gözegçilik edilýän nokatlaryň biridir.
«Kaubdaky suwuň derejesi Aşaky Reýndan BASF ýaly kärhanalara ugraýan gämiler üçin esasy görkezijidir. Bu kompaniýalar, nebiti gaýtadan işleýän zawodlar we ş.m. çig mallarynyň esasy bölegini deňiz arkaly alýarlar. Şonuň üçin olar gämilerini Kaubdaky suwuň derejesine görä ýükleýärler» diýip, Kaub şäheriniň meri Bernd Fogt aýtdy.
Adatça ýylyň şu döwründe bu möhüm dar bölekde suwuň derejesi iki metrden ep-esli ýokary bolýar. Emma birnäçe hepdelik guraklyk we dowamly yssy howa ony taryhy taýdan iň pes derejä — 25 santimetre çenli düşürdi. Şeýle pes dereje gämileri düýbe oturmazlyk üçin ýük möçberini azaltmaga mejbur edýär. Bu bolsa çykdajylaryň ýokarlanmagyna we ýük daşamalaryň awtoulag hem-de demir ýol ulaglaryna geçirilmegine sebäp bolýar.
«Suwuň pes derejesi sebäpli derýa arkaly ýük daşamalaryň möçberi ep-esli azaldy. Ilki bilen syýahatçylyk gämileri gatnawyny bes etdi, soňra iri ýük gämileri hem saklandy. Häzirki wagtda diňe kiçi ýük gämileri işleýär we daşamalaryň möçberi örän pes» diýip, Germaniýanyň Federal suw ýollary we gämi gatnawy müdirliginiň Reýn boýunça wekili Florian Krekel aýtdy.
Iýun aýynyň ahyryndan bäri Reýnyň bu böleginde ýük daşamagyň bahasy iki esse gowrak ýokarlandy. Käbir operatorlar suwuň pes derejesi üçin her konteýnere 1100 ABŞ dollaryndan hem ýokary goşmaça töleg girizdiler.
«Adaty suw derejesinde Reýndaky bir barža takmynan 500 konteýner daşaýar. Häzirki wagtda onuň sygymy bary-ýogy 20 göterime çenli, ýagny 100 konteýnere çenli azaldy. Bu bolsa 400 konteýneriň başga ýerde garaşyp durýandygyny, galan 100 konteýneri daşamagyň bolsa has gymmada düşýändigini aňladýar» diýip, Koblens şäheriniň Söwda-senagat edarasynyň wekili Fabian Gottlih aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde ýük awtoulaglary, otlular we goşmaça baržalar derýa ulaglarynyň geçirijilik ukybynyň ýitgisini doly öwezini dolup bilmeýär.
Soňky ýyllardaky öňki iri suw azalan döwürlerden tapawutlylykda, häzirki ýagdaý tomsuň ortasynda emele geldi. Bu bolsa bökdençlikleriň birnäçe hepde, hatda birnäçe aý dowam edip biljekdigi baradaky aladalary güýçlendirýär.
Häzirki wagtda Orta Reýnyň düýbüni ýene-de 20 santimetr çuňaltmak boýunça meýilnamalar işlenip taýýarlanylýar. Emma taslamanyň 2033-nji ýyldan ir tamamlanmagyna garaşylmaýar.
Suwuň aşa pes derejesi eýýäm BASF-iň zawodlaryny hem öz içine alýan käbir himiýa kärhanalaryny önümçiligi azaltmaga ýa-da has gymmat ulag görnüşlerine geçmäge mejbur etdi. Nemes ykdysatçylarynyň hasaplamalaryna görä, suwuň derejesiniň her bir santimetr peselmegi Germaniýada inflýasiýanyň takmynan 0,1 göterim ýokarlanmagyna getirýär. Häzirki krizis bolsa tutuş Ýewropanyň logistika ulgamy üçin çynlakaý synaga öwrülip biler.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Reýn derýasy howanyň üýtgemeginiň geljekdäki howp däl-de, eýsem şu günüň hakykatydygyny nobatdaky gezek ýatlatdy. Hatda ýokary derejede ösen Germaniýanyň ykdysadyýeti hem derýanyň çuňlugynyň peselmeginiň öňünde ejiz galýar, syýasatçylar bilen inženerler bolsa durmuşa geçirilmegine ýene on ýyl garaşylýan taslamalar barada jedelleşmegini dowam etdirýärler.
