Serengetide Gnu antilopalarynyň beýik göçüşi
Millionlarça gnu antilopasy her ýylky Beýik göçüşiň iň täsirli döwrüne ýetmegi bilen, krokodillerden doly derýalardan geçip we halys ýadadýan uzak ýollary söküp, Tanzaniýadaky Serengeti milli seýilgähiniň üsti bilen demirgazyga tarap hereket edýär. Müňlerçe toýnagyň sesi sawannany sarsdyrýar, asmana çenli tozan galýar, tebigat bolsa sagatlara-da, senenamalara-da mätäç bolmadyk baky sazlaşygyny ýene bir gezek ýatladýar. Gnu antilopalarynyň Beýik göçüşi diňe bir möwsümleýin haýwan göçüşi däl, eýsem ýaşaýyş bilen ölümiň janly aýlawydyr. Bu ýerde süriniň her ädimi ýaşap galmagyň gadymy instinktine tabyndyr. Krokodillerden doly derýalardan geçmek we jöwzaly düzlüklerden uzak ýol sökmek diňe iň güýçlüleriň geçip bilýän synagyna öwrülýär. Bir wagtyň özünde hem haýran galdyrýan, hem-de gazaply bu täsinlik ýabany tebigatyň näderejede näzik we beýikdigini görkezýär.
Beýik göçüş gysga möwsümleýin tomaşa däl-de, ýylyň dowamynda dowam edýän ýapyk, hereketli ekoulgamdyr. Her ýylyň iýun we iýul aýlarynda gnu antilopalarynyň ägirt uly sürüleri Grumeti derýasynyň sebitine ýetýär. Şol ýerde dynç alyp we otlap bolansoň, olar iýul aýynda Mara derýasyna tarap demirgazyga ýoluny dowam etdirýärler we ýylyň dowamynda göçüşiň üznüksiz dowam etmegini üpjün edýärler. Milli seýilgähiň ýerli ýolbeletleri sürüleriň ýylyň dowamynda dowam edýän durnukly hereketiniň kartasyny düzýärler. Serengeti milli seýilgähiniň ýolbeledi Jeremiýanyň düşündirmegine görä, dekabr aýyndan ýanwar aýyna çenli gnu antilopalary Serengetiniň günorta böleginde jemlenýärler. Bu döwür olaryň her ýylky köpelip, çagasy bolan möwsümi bilen gabat gelýär. Aprel aýyndan iýun aýyna çenli sürüler seýilgähiň üsti bilen günbatara tarap süýşýärler. Iýundan soň olar Grumeti derýasynyň sebitine geçýärler, takmynan awgust aýyndan oktýabr aýyna çenli bolsa haýwanlaryň ägirt uly köpçüligi Mara derýasyny kesip geçmek we Keniýa ýetmek üçin demirgazyga tarap hereket edýär. Jeremiýanyň aýtmagyna görä, göçüş ugry takmynan 1500 inedördül kilometre uzalyp, Serengetiniň günorta bölegi bilen Masai-Mara sebitiniň arasynda yzygiderli öwrüm edýär. Şeýle-de bolsa, bu syýahat öňünden çaklap bolmaýan köp sanly faktorlar bilen kesgitlenýär. Howa şertleri, ýyrtyjylaryň işjeňligi we öri meýdanlarynyň ýagdaýy sürüleriň derýany haçan we nirede kesip geçjekdigine täsir edýär. Şonuň üçin hem her bir geçelge gaýtalanmajak we öňünden çaklap bolmaýan ajaýyp görnüşe öwrülýär.
Bu ägirt uly syýahatyň ýeke-täk gatnaşyjylary gnu antilopalary däldir. Zebralar we jerenler hem olar bilen bilelikde hereket edip, iýmit gözlemek üçin hyzmatdaşlyk edýän topary emele getirýärler. Bu toparyň içinde her bir görnüşiň iýmitlenmekde we howpy synlamakda öz aýratyn orny bar. Derýalardan geçişler köplenç krokodiller bilen ölüm howply çaknyşyk hökmünde görkezilse-de, hakykat başgaçadyr. Şeýle geçişleriň dowamynda adamlaryň pikir edişinden tapawutlylykda, krokodiller däl-de, biri-birini depgilemek we doly fiziki halyslyk has köp haýwanyň ölümine sebäp bolýar. «Tebigatda iň güýçlüsi ýaşap galýar. Ýabany tebigatda diňe iň güýçlüler diri galýar. Şonuň üçin şeýle päsgelçilikler güýçli genleriň tebigatda ýaşamagyny dowam etdirmegine mümkinçilik berýär» diýip, Serengeti milli seýilgähiniň ýolbeledi Jeremiýa aýtdy.
Beýik göçüş Ýer ýüzündäki iň uly tebigy hadysalaryň biridir we her ýyl dünýäniň dürli künjeklerinden müňlerçe syýahatçyny özüne çekýär. Tanzaniýadaky Serengeti milli seýilgähi bilen Keniýadaky Masai-Mara goraghanasy takmynan 30 müň inedördül kilometri öz içine alýan bu göç ýolunyň esasy nokatlarydyr. Alymlaryň bellemegine görä, gnu antilopalarynyň göçüşi sebitdäki ekologik deňagramlylygy saklamaga ýardam edýär, ösümlik dünýäsine we ýyrtyjy haýwanlaryň sanyna täsir edýär. Şeýle-de bolsa, howanyň üýtgemegi hem-de adamyň işjeňligi olaryň däp bolan göç ugurlaryna kem-kemden täsir edip başlady. Bu ýagdaý hünärmenlerde alada döredýär.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Beýik göçüş ýabany tebigatyň gudratynyň we gözelliginiň iň täsirli şaýatlyklarynyň biri bolmagynda galýar. Gnu antilopalarynyň her täze nesli müňlerçe ýyllardan bäri nesilden-nesle gelip ýetýän ata-babalarynyň çagyryşyna eýerip, bu ýoly gaýtadan geçýär.
