BSG Türkiýäniň hytaý elektromobillerine girizen çäklendiriji çäreleriniň düzgünleri bozýandygyny ykrar etdi
Bütindünýä Söwda Guramasy (BSG) Türkiýäniň hytaý elektromobillerine garşy girizen çäklendiriji çäreleriniň halkara söwda düzgünlerini bozýandygyny ykrar etdi. Hytaý bu karary oňyn garşylady. Haçan-da bir döwlet söwda päsgelçiliklerini döredende we halkara düzgünleri jedelleri çözmegiň ýeke-täk adalatly esasyna öwrülende, söwda jedelindäki ýeňiş diňe bir hukuk taýdan gazanylan üstünligi däl, eýsem köptaraplaýyn ulgamyň adalatlylygy goramaga ukyplydygynyň hem subutnamasyna öwrülýär.
Türkiýe Hytaýda öndürilen elektromobillere goşmaça gümrük paçlaryny we import üçin ygtyýarnama talaplaryny girizdi. Emma Bütindünýä Söwda Guramasy jedeliň dowamynda Hytaýyň tarapynda durup, bu çäreleri halkara söwda düzgünlerine garşy gelýär diýip ykrar etdi. Bu karar diňe bir Pekiniň gazanan üstünligi däl, eýsem bütin dünýä üçin hem möhüm duýduryşdyr: proteksionizm jogapkärçiliksiz galmaly däldir.
Sişenbe güni Hytaýyň Söwda ministrligi Bütindünýä Söwda Guramasynyň (BSG) Türkiýäniň Hytaýda öndürilen elektrik ulaglaryna we käbir beýleki ulag serişdelerine garşy girizen çäklendiriji çärelerini halkara söwda düzgünleriniň bozulmagy diýip ykrar eden kararyny gutlandygyny mälim etdi. Bütindünýä Söwda Guramasynyň Hytaý tarapyndan gozgalan işe (DS629 belgili) degişli bilermenler toparynyň hasabatyny çap etdi. Hasabatda Hytaýyň öňe süren talaplary goldanylyp, Türkiýäniň girizen çäreleriniň Bütindünýä Söwda Guramasynyň düzgünlerine ters gelýändigi barada netije çykaryldy.
Ministrligiň şertnamalar we hukuk departamentiniň wekili 2023-nji ýyldan bäri Türkiýäniň Hytaýda öndürilen elektromobillerine, gibrid awtoulaglaryna we beýleki ulag serişdelerine garşy goşmaça gümrük paçlaryny hem-de import ygtyýarnamasy talaplaryny öz içine alýan çäklendiriji çäreleri girizendigini aýtdy. Onuň bellemegine görä, bu çäreler Bütindünýä Söwda Guramasynyň düzgünlerini, şol sanda ylalaşylan gümrük paçlary, milli düzgün we iň amatly şertler düzgüni bilen baglanyşykly kadalary bozýar. Şeýle hem bu çäreler Hytaýyň kanuny söwda bähbitlerine, şeýle-de iki ýurduň arasyndaky ykdysady we söwda gatnaşyklaryna uly zyýan ýetirdi.
Hytaý Türkiýäni Bütindünýä Söwda Guramasynyň bilermenler toparynyň çykaran kararyna hormat goýmaga, anyk çäreleri görmäge we halkara talaplaryna laýyk gelmeýän çäklendiriji çärelerini mümkin boldugyndan gysga möhletde düzetmäge çagyrdy. Beýannamada bellenilişi ýaly, Hytaý özara bähbitli açyklyk syýasatyna berk eýerýär we Bütindünýä Söwda Guramasynyň binýadynda gurlan köptaraplaýyn söwda ulgamyny yzygiderli goldaýar. Şeýle hem Hytaý köptaraplaýyn söwda düzgünleriniň berjaý edilmegi esasynda elektromobillerini we beýleki ugurlar boýunça söwda hem-de maýa goýum hyzmatdaşlygynyň hilini we derejesini ýokarlandyrmak, şeýlelikde umumy ösüşi gazanmak maksady bilen ähli taraplar bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny mälim etdi. Türkiýe 2023-nji ýylda Hytaýdan import edilýän elektromobillerine goşmaça 40 göterim gümrük pajyny girizdi. Soňra bu çäre gibrid we benzin bilen işleýän awtoulaglara hem girizildi. Hytaý 2024-nji ýylyň oktýabr aýynda Bütindünýä Söwda Guramasyna talap arzasyny berdi, 2025-nji ýylyň ýanwar aýynda bolsa bu işi öwrenmek üçin bilermenler toparynyň döredilmegini sorady. Bütindünýä Söwda Guramasynyň bilermenleri Türkiýäniň girizen goşmaça gümrük paçlarynyň Nyrhlar we söwda boýunça Baş ylalaşygyň I maddasyny bozýandygyny ykrar etdiler. Sebäbi bu paçlar sebit söwda ylalaşyklaryna gatnaşýan ýurtlardan getirilýän awtoulaglara degişli edilmeýär. Iki tarapyň hem karara şikaýat etmek hukugy bar. Şeýle-de bolsa, Bütindünýä Söwda Guramasynyň apellýasiýa mehanizmi 2019-njy ýylyň ahyryndan bäri ABŞ-nyň kazylary bellemekden ýüz öwürmegi sebäpli işlemeýär.
“CCTV+”-niň agentliginiň habar bermegine görä, Bütindünýä Söwda Guramasynyň bu karary Türkiýäniň goşmaça gümrük paçlaryny ýatyrmagyna ýa-da ýeňilleşdirmegine getirip biler. Şeýlelikde, bu ýagdaý Türkiýäniň bazarynda hytaý awtoulag öndürijileri üçin adalatly bäsdeşlik şertleriniň dikeldilmegine ýardam eder.
