Taýlandda dogluş derejesi taryhy taýdan iň pes derejä ýetdi: ýurt bäşinji ýyl yzly-yzyna ilatyny ýitirýär
Demografik üýtgeşmeler seýrek ýagdaýda birden bolup geçýär — olar ýyllaryň dowamynda kem-kemden ýygnanýar we müňlerçe adamyň aýratyn saýlawlaryny görkezýär. Dogluş derejesi ilatyň täzeleniş derejesinden aşak düşende, ölümleriň sany bolsa yzygiderli dogluş sanyndan köp bolanda, jemgyýet täze hakykat bilen ýüzbe-ýüz bolýar: çagalaryň sany azalýar, işgärleriň sany azalýar, salgyt töleýjileriň sany azalýar we ýaşuly adamlaryň sany köpelýär.
Bir wagtlar ykdysady ösüşi bilen buýsanýan Taýland häzirki wagtda özüniň geljegini onlarça ýyllap üýtgedip biljek kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Ýapylýan mekdepler, boşap barýan synplar we ilatyň iki esse diýen ýaly azalyp, 33 million adama çenli düşüp biljekdigi baradaky çaklamalar diňe bir statistika däl, eýsem bütin Günorta-Gündogar Aziýa üçin duýduryşdyr.
2025-nji ýylda Taýlandda dogluşlaryň umumy sany bary-ýogy 416 574 boldy. Bu soňky 75 ýylyň dowamynda iň pes görkeziji bolup, rekord derejesine ýetdi. Şol bir wagtyň özünde ölümleriň sany 559 684-e ýetdi, ýagny dogluşlardan 140 müňden gowrak köp boldy. Bu ýagdaý ilatyň ösüşiniň yzly-yzyna bäşinji ýyl otrisatel bolýandygyny görkezýär.
Mekdepleriň ýapylmagyndan başlap, işçi güýjüniň azalmagyna çenli Taýland onlarça ýyllaryň dowamynda jemgyýeti üýtgedip biljek demografik özgeriş döwrüne girýär. Bangkokda ýerli jemgyýetiň ýüregi hasaplanýan bir mekdep bardy. Iň gowy döwürlerinde bu mekdepde 2780 okuwçy okaýardy. Emma 60 ýyl işläninden soň, okuwçylaryň sany bary-ýogy 569-a düşdi we mekdebiň derwezeleri hemişelik ýapyldy.
Dünýäde dogluş derejesi iň pes ýurtlaryň biri bolan Taýland barada ilatyň geljekki 60 ýylyň dowamynda 66 million adamdan 33 million adama çenli, ýagny iki esse azalyp biljekdigi baradaky aladaly çaklamalar bar. Munuň netijeleri örän çynlakaý bolup biler: işçi güýjüniň ýetmezçiligi, durmuş üpjünçiligi ulgamlaryna artýan basyş we ykdysadyýete uzak möhletleýin zyýan ýetmegi mümkin.
Bu sanlaryň aňyrsynda millionlarça adamyň şahsy kararlary ýatyr. 39 ýaşly Supajuta Sontrareerat arzuw eden durmuşyny gurdy: durnukly hünär, maliýe garaşsyzlygy we erkinlik. Emma çagaly bolmak onuň meýilnamalarynyň içine girmeýär.
Taýlandyň ilatynyň ortaça ýaşy çalt ulalýar, şol bir wagtda zähmete ukyply raýatlaryň paýy azalýar. Syýahatçylyga we eksport ugurlaryna bagly bolan ýurduň ykdysadyýeti işgärleriň dowamly ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolmak howpuna düşýär. Hökümet eýýäm çagaly maşgalalar üçin salgyt ýeňilliklerini we dogluş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen goldaw maksatnamalaryny girizdi, emma demografik tendensiýalary yzyna öwürmek aňsat däl.
“CCTV+”-iň habar berşi ýaly, Taýlandyň tejribesi demografik geçişiň diňe bir lukmançylyk ýa-da durmuş meselesi däldigini görkezýär. Bu şeýle hem ýaşy ulanýan jemgyýete uýgunlaşmaly boljak tutuş ykdysady ösüş modeliniň öňünde duran uly çagyryşdyr.
