Maersk Afrikadan aýlanyp geçýän üç ýyllyk ugurdan ýüz öwrüp, Sues kanalynyň üsti bilen gatnawlary täzeden dikeldýär
Deňiz hemişe dünýäniň aýnasy bolup gelipdir — ol hem asudalygy, hem-de tupanlary şöhlelendirýär. Dawa-jenjeller deňiz derwezelerini ýapanda, ählumumy söwda çykdajylary artdyrýan we ugurlary uzaldýan aýlaw ýollaryny gözlemäge mejbur bolýar. Emma gözýetimde durnuklylygyň alamatlary peýda bolanda, gämiler adaty suw ýollaryna gaýdyp başlaýarlar. Maersk bilen Hapag-Lloyd kompaniýalarynyň Sues kanaly arkaly üstaşyr gatnawlary täzeden dikeltmek karary diňe bir logistiki ädim däl, eýsem iň dartgynly geosyýasy tupanlaryň hem ahyrsoňy gowşaýandygyny we kadaly durmuşa dolanmak umydyny galdyrýandygyny görkezýän alamatdyr.
Duşenbe güni Daniýanyň iri gämi gatnaw kompaniýasy AP Moller Maersk özüniň Germaniýadaky hyzmatdaşy Hapag-Lloyd bilen bilelikdäki ulgamynyň çäklerinde käbir gatnawlary Sues kanalynyň üsti bilen täzeden amala aşyrjakdygyny, gämileri Afrikadaky Umyt burnunyň daşyndan aýlamajakdygyny mälim etdi. Gyzyl deňizden, Bab-el-Mandeb bogazyndan we Sues kanalyndan gämileri köpçülikleýin başga ugra gönükdirmek 2023-nji ýylyň noýabrynda, Palestina-Ysraýyl dawa-jenjeliniň netijesinde ýemenli husitler Ysraýyl bilen baglanyşykly gämilere hüjüm edip başlandan soň başlapdy. Üç ýyla golaý wagtyň dowamynda müňlerçe konteýner daşaýan gämi Afrikanyň günorta çetinden geçýän has uzyn ýoly saýlady. Bu bolsa her gatnawa goşmaça 3500–4000 deňiz mili (6482–7408 kilometr) we 10–14 gün goşmaça ýol wagtyny goşdy.
Maersk kompaniýasy Hapag-Lloyd bilen iki kompaniýa tarapyndan bilelikde döredilen gämi gatnaw ulgamy bolan Gemini Cooperation hyzmatdaşlygynyň çäklerinde amala aşyrylýan AE15 ugruny Umyt burnunyň daşyndan aýlanyp geçmegiň ýerine Sues kanaly arkaly geçirjekdigini habar berdi. AE15 ugry Aziýany, Ortaýer deňzini we Ýewropany birleşdirýär. Hapag-Lloyd kompaniýasynyň wekili bu üýtgeşmäniň netijesinde umumy gatnaw wagtynyň dört hepde çenli gysgalmagyna garaşylýandygyny aýtdy. Maersk bu kararyň «Gyzyl deňiz sebitindäki howpsuzlyk ýagdaýyna hemmetaraplaýyn baha berlenden soň» kabul edilendigini we munuň «Sues kanaly ugry boýunça gatnawlara kem-kemden dolanmagyň ilkinji ädimi» bolandygyny belledi.
Şeýle-de bolsa, häzirki wagtda taraplaryň hiç biri Gemini ulgamynyň beýleki ugurlaryny üýtgetmegi meýilleşdirmeýär. Iki kompaniýa hem Ýakyn Gündogardaky ýagdaýyň ösüşine üns bilen gözegçilik etjekdiklerini aýtdy. Geljekde giriziljek islendik üýtgeşmeler Gyzyl deňizdäki ýagdaýyň durnuklylygyna bagly bolar. Iki kompaniýanyň hem ýagdaý ýaramazlaşan halatynda ugurlary tiz üýtgetmäge mümkinçilik berýän adatdan daşary ýagdaýlar üçin hereket meýilnamalary bar. Sues kanaly Ortaýer deňzini Gyzyl deňiz bilen birleşdirýän dünýäniň iň köp ulanylýan deňiz geçelgeleriniň biridir. Krizise çenli Ýewropa bilen Aziýanyň arasyndaky iň gysga ugur bolan bu kanal arkaly dünýä deňiz söwdasynyň takmynan 10 göterimi amala aşyrylýardy. Afrikanyň daşyndan aýlanyp geçýän ýol ýangyç, ätiýaçlandyryş we ýükleri eltmegiň çykdajylaryny ep-esli ýokarlandyrdy, bu bolsa ahyrky sarp edijiler üçin harytlaryň bahasynyň gymmatlamagyna täsir etdi. CCTV+-iň habar bermegine görä, iri ýük daşaýjylaryň Gyzyl deňze dolanmagy ählumumy logistika pudagy üçin öwrülişik pursaty bolup biler. Şeýle-de bolsa, gämi gatnaw kompaniýalary seresaplylygyny saklaýar we ýagdaý üýtgese, islendik pursatda ugurlaryny gaýtadan üýtgetmäge taýýar.
