HEA: Geosyýasy ýagdaý we bahalaryň ýokarlanmagy sebäpli 2026-njy ýylda dünýäde tebigy gaza bolan isleg 0,5 göterim peseler
Tebigy gaz hemişe dünýä syýasatynyň aýnasy bolup geldi: Ýakyn Gündogarda dawa-jenjel başlananda, gök ýangyjyň bahasy ýokarlanýar, tutuş ykdysadyýetler bolsa çykdajylaryny azaltmaga mejbur bolýar. Eýran bilen bagly krizis we Ormuz bogazynyň ýapylmagy suwuklandyrylan tebigy gazyň üpjünçiligine zarba urdy, indi hatda iň iri sarp edijiler hem satyn alyşlaryny azaltmaga mejbur bolýarlar. Bu pese gaçyş hasabatdaky ýönekeý bir san däl, eýsem energiýa howpsuzlygynyň globallaşmagyň iň ejiz ugurlarynyň biri bolup galýandygyny görkezýän aýdyň mysaldyr.
Sişenbe güni neşir edilen Halkara energetika agentliginiň (HEA) hasabatyna görä, 2026-njy ýylda Ýakyn Gündogardaky geosyýasy dartgynlylyk sebäpli üpjünçiligiň azalmagy we bahalaryň ýokarlanmagy sarp edişe basyş edýändigi üçin dünýäde tebigy gaza bolan islegiň 0,5 göterim ýa-da 20 milliard kub metr möçberinde peselmegine garaşylýar. Hasabatda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gapma-garşylygyň Ormuz bogazy arkaly amala aşyrylýan suwuklandyrylan tebigy gazyň (STG) iberilişiniň düýpli derejede azalmagyna sebäp bolandygy aýdylýar. Ozal dünýä boýunça STG daşamalarynyň takmynan 20 göterimi hut şu bogaz arkaly amala aşyrylýardy.
Ormuz bogazy dünýä energetika bazarynyň iň möhüm ulag geçelgeleriniň biridir. Her gün onuň üsti bilen dünýäde daşalýan suwuklandyrylan tebigy gazyň takmynan 20 göterimi geçýär we gämi gatnawyndaky islendik bökdençlik Ýewropada we Aziýada bahalara dessine täsir edýär. 2026-njy ýylyň başynda ýitileşen ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dawa-jenjel tankerleriň bir bölegi üçin bogazyň iş ýüzünde ýapylmagyna getirdi. Netijede, treýderler alternatiw ugurlary gözlemäge we artýan töwekgelçilikleri gazyň ahyrky bahasyna goşmaga mejbur boldular.
HEA ýokary gaz bahalarynyň Ýewropadaky senagat önümçiligine eýýäm täsir edip başlandygyny hem belleýär. Köp kärhanalar has arzan kömür ýangyjyna geçýärler ýa-da önümçilik möçberini azaldýarlar. Hytaýy we Ýaponiýany hem öz içine alýan Aziýanyň import ediji ýurtlary gymmat spot üpjünçiliklerinden garaşlylygy azaltmak maksady bilen satyn alyş meýilnamalaryna hem düzediş girizýärler. CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, ýakyn aýlarda gaz bazaryndaky ýagdaý dawa-jenjeliň ösüşine we Ormuz bogazy arkaly üstaşyr gatnawlary gaýtadan dikeldilmek mümkinçiligine bagly bolar. Şeýle-de bolsa, bilermenler hatda iň amatly ýagdaýda hem bazaryň doly dikeldilmeginiň azyndan alty aý dowam etjekdigini duýdurýarlar.
