Ýakyn Gündogardaky dawa-jenjel ýewropalylaryň jübüsine urdy: Ormuz bogazyndaky krizis sebäpli harytlaryň bahasy ýokarlanýar
Ykdysadyýet hiç wagt boşlukda ýaşamaýar — ol müňlerçe kilometr uzaklykda bolup geçýän wakalaryň depgini bilen dem alýar. Ýakyn Gündogarda uruş başlananda, Ýewropanyň supermarketlerinde bahalar sessiz, emma yzygiderli ýokarlanýar. Dünýäniň nebit bazarynyň dar geçelgesi bolan Ormuz bogazy çaga iýmitinden başlap, köpçülikleýin bazar egin-eşiklerine çenli ähli harytlaryň bahasyny ýokarlandyrýan esasy faktora öwrülýär. Sarp edijiler her gün azyk satyn alanda ýa-da egin-eşiklerini täzelände, durnuksyzlygyň tölegini töleýärler.
Soňky birnäçe aýyň dowamynda Ýewropanyň ýaşaýjylary üçin azyk sebediniň bahasy haýal, ýöne durnukly ýagdaýda ýokarlandy. Şol bir ýagdaý ýerli dükanlarda edilýän söwdalara hem degişlidir. Munuň esasy sebäpleriniň biri Ýakyn Gündogardaky häzirki dartgynly ýagdaýdyr. Ormuz bogazy diňe bir nebitiň bahasyna göni täsir etmän, eýsem çaga harytlaryndan başlap köpçülikleýin bazar egin-eşiklerine çenli ähli önümleriň bahasyny ýokarlandyrýan gizlin faktor bolup çykyş edýär. Eýranda harby hereketleriň başlanmagyndan soň nebitiň bahasynyň çalt we durnukly ýokarlanmagy sarp edijiler üçin ilkinji agyr zarba boldy. Ýangyç guýulýan beketlerde duýlan bu täsir tiz wagtda ýüzlerçe beýleki harydyň bahasyna-da geçdi.
«Öň 1,54 funt sterling tölän zadym indi 2,10 funt sterling boldy» diýip, Bristolyň bir ýaşaýjysy aýtdy. «Uruşdan öňki baha bilen häzirki bahanyň arasynda belli bir tapawut bar. Şonuň üçin bahalaryň hakykatdan-da ýokarlanandygy görnüp dur» diýip, şäheriň başga bir ýaşaýjysy goşmaça belledi. Beýik Britaniýanyň iri moda kompaniýasy Next uruş sebäpli bahalary ýokarlandyrandygyny mälim etdi. Energiýa, ýük daşama we çig mal üçin çykdajylaryň artmagy, şeýle hem üpjünçilik zynjyryndaky bökdençlikler kompaniýany harytlaryň bahalaryny täzeden kesgitlemäge mejbur edýär. «Sen ujypsyzja aýlyk üçin işleýärsiň, soň bolsa mynasyp bolmadyk zatlar üçin aşa gymmat bahalary tölemeli bolýarsyň» diýip, alyjylaryň biri nägilelik bildirdi.
Beýik Britaniýada hökümet ýokary bahalara garşy göreşiň gyssagly mesele bolup durýandygyny nygtaýar. Şeýle-de bolsa, dünýä ykdysadyýetiniň özara berk baglanyşykly häsiýeti sarp edijileri ýowuz hakykaty kabul etmäge mejbur edýär: durnuksyzlygyň bahasy dünýäniň esasy söwda köçelerinde edilen her bir satyn alyşda tölenmeli bolar.
Ýewropa energiýa göterijileriniň importyna uly derejede garaşly bolmagynda galýar. Dünýäniň nebit üpjünçiliginiň takmynan 20 göteriminiň geçýän Ormuz bogazyndaky islendik bökdençlik içerki bazardaky bahalara dessine täsir edýär. Beýik Britaniýanyň bölek söwda kompaniýasy Next logistika çykdajylarynyň ýokarlanmagyny harytlaryň ahyrky bahasyna eýýäm goşan kompaniýalaryň diňe biridir. Seljerijileriň duýdurmagyna görä, eger dawa-jenjel uzaga çekse, inflýasiýa basyşy has-da güýçlener. CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Ýewropanyň ähli ýerindäki sarp edijiler indi her gezek dükana baranlarynda, uzakda bolup geçýän, ýöne olaryň jübüsine gönüden-göni täsir edýän wakalary ýatladýan täze hakykata öwrenişmäge mejbur bolýarlar.
