Näme üçin ýaş opera aýdymçysy dirižýor taýagyny Garri Potter baradaky kitaplarynyň ýanynda saklaýar?
12 ýaşly Dariý Guseýnow eýýäm Russiýanyň Milli orkestri bilen Sofiýa Gubaýdulinanyň çylşyrymly awangard eserlerini ýerine ýetirýär, Aleksandr Alýabýewiň sazlaryndaky nusgawy sazlaşyklar barada pikir alyşýar we bir gün Mosarty häzirki zaman Moskwasy bilen tanyşdyrmagy arzuw edýär. Häzirki wagtda onuň ady Russiýanyň iň abraýly akademiki sahnalarynda – Uly teatrdan başlap «Zarýadýe» konsert zalyna çenli barha giňden tanalýar. ORIENT neşiri üçin bolsa ýaş diskant, pianinoçy we kompozitor hökmünde onuň ýene bir aýratynlygy bar: kakasynyň watany bolan Türkmenistan bilen berk ruhy baglanyşygy.
2026-njy ýylyň iýunynda Dariý Moskwada geçirilen Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň iň täsirli gatnaşyjylarynyň biri boldy. «Et Cetera» teatrynyň sahnasynda estrada topary bilen ýerine ýetiren çykyşy tomaşaçylar tarapyndan hakyky açyş hökmünde garşylandy. Görlüp oturylsa, ol diňe bir gündogar medeniýetini ýürekden duýmak bilen çäklenmän, eýsem ýewropa üçsesli saz ulgamyny türkmen dutarynyň kwart-kwinta esasly saz gurluşyndan hem takyk tapawutlandyryp bilýär.
ORIENT neşiri Dariý bilen söhbetdeşlik geçirdi. Redaksiýa onuň jogaplarynyň hakykylygyny we çuňlugyny saklamak maksady bilen, aýdylan sözleri hiç hili üýtgetmezden çap etmek kararyna geldi. Bu söhbetdeşlikde ýaşyna garamazdan çuňňur pikirlenýän, ýokary derejeli hünär ussatlygyna eýe bolan we dünýäni saz notalarynyň üsti bilen görýän zehinli çaganyň pikirleri jemlenýär.
Dariýe söz bermezden ozal, onuň döredijilik ýoly barada birnäçe maglumat.
Dariý Guseýnow 2014-nji ýylda Moskwada doguldy. Häzirki wagtda ol W. S. Popow adyndaky Hor sungaty akademiýasynyň ýanyndaky A. W. Sweşnikow adyndaky Moskwa hor uçilişesinde bilim alýar. Ýekelikde aýdym aýtmak boýunça mugallymy Russiýa Federasiýasynyň at gazanan artisti, professor Lýubow Şarnina. Ýaşlygyna garamazdan, Dariý eýýäm Russiýanyň Uly teatrynyň, Ýe.W. Kolobow adyndaky «Nowaýa Opera» teatrynyň we «Gelikon-opera» teatrynyň çagyrylýan solistidir. Onuň ilkinji sahna çykyşy bary-ýogy dört ýarym ýaşynda «Maskarad baly» operasynda bolup geçdi. Häzirki repertuarynda Jakomo Puççininiň «Toska» operasyndaky Çopanyň roly, Uly teatryň Kamera sahnasynda Mosartyň «Jadyly tüýdük» operasyndaky Birinji oglanjygyň keşbi hem-de P. I. Çaýkowskiniň «Mandragora» operasyndaky solo çykyşlary bar.
Dariý dürli halkara bäsleşiklerde we festiwallarda ençeme baýraklara mynasyp boldy. Ol Vivat Musica! festiwalynyň, S. Prokofýewiň 135 ýyllygyna bagyşlanan bäsleşigiň Gran-pri eýesi, şeýle hem «Täze atlar», «Rus ruhy» we Hytaýda geçirilen Grand Art Competition bäsleşikleriniň birinji derejeli ýeňijisidir. Mundan başga-da, ol W. K. Meržanow adyndaky ýaş pianinoçylaryň bäsleşiginiň ýeňijisi bolup, Wladimir Spiwakowyň «Moskwa dostlary garşylaýar» maksatnamasynyň we Moskwa konserwatoriýasynyň festiwallarynyň yzygiderli gatnaşyjysydyr.
Indi bolsa bu täsin durmuşa syn edip, Dariniň özüni diňläliň!
— Iýun aýynyň iň ýatda galyjy wakalarynyň biri Moskwada geçirilen Türkmenistanyň Medeniýet günlerindäki çykyşyň boldy. «Et Cetera» teatrynyň sahnasyna çykanyňda nämeleri duýduň?
— Bu agşam hakykatdanam ajaýyp boldy! Men Türkmenistanyň estrada topary bilen gala-konsertde çykyş etdim. Sahnada durkam sazy eşidýärdim, zaldaky energiýany duýýardym. Sahna arkasynda-da, zalyň içinde-de hemme kişi türkmençe gürleýärdi. Ähli zat şatlykdan doly ýalydy, biz bolsa bir uly topar ýaly duýulýardy.
Şeýle hem Türkmenistandan gelen täze dostlar bilen tanyşdym. Bu ýurt meniň üçin aýratyn ähmiýetli, sebäbi ol kakamyň watany. Şol agşam hatda bir pursat hakykatdanam Türkmenistanda ýaly duýgy başdan geçirdim. Daş-töwerekde şeýle bir mähir, ýylgyryş we ýürekden çykýan duýgy bardy welin, edil her bir adam maňa: «Sen özümiziňki!» diýip duran ýalydy.
Türkmenistanly sungat ussatlary maňa köp sowgat berdiler. Her bir sowgatda türkmen medeniýetiniň bir bölegi jemlenipdir. Indi şol sowgatlara her gezek seredenimde, şol ajaýyp agşamy we gysga wagtyň içinde maňa juda ýakyn bolan dostlarymy ýatlaryn.
— Aýdymlar hem örän owadandy! Esasan hem atly ýigit baradaky aýdym ýadymda galdy. Ony Atajan Berdiýew ýerine ýetirýärdi, hatda onuň notalaryny hem soradym. Onuň sesi şeýle bir täsirli welin, özüň hem bilelikde aýdym aýtmak isleýärsiň! Ol kakam bilen dost, biz hem dostlaşdyk. Hatda ol maňa türkmen milli geýimindäki guşagy nädip dogry daňmalydygyny öwretdi. Men bolsa soň özüm hem dogry daňyp bilmek üçin hemme zady ýatda saklamaga çalyşdym.
Şeýle hem Gülşat Gurdowa we Aýna Seýitgulyýewa bilen tanyşdym. Olar men barada öňden bilýän ekenler we döredijilik üstünliklerim bilen gyzyklanýandyklary meni örän begendirdi.
Indi täze dostlarymy birneme küýseýärin. Ýakyn wagtda ýene-de duşuşarys diýip umyt edýärin. Bu gezek bolsa eýýäm Türkmenistanda!
— Türkmen nusgawy sazlary aýratyn öwüşginli. Onda gündogar ruhy we çuň many bar. Moskwada önüp-ösen oglan hökmünde şol äheňleri duýmak kynmy? Türkmen köklerinden gözbaş alýan eserleri ýerine ýetireniňde nämeler hakda pikir edýärsiň?
— Indi men türkmen sazyny beýleki sazlardan dessine diýen ýaly tapawutlandyryp bilýärin. Hatda biz Aleksandr Alýabýewiň «Türkmen aýdymy» («Han batyrlaryna aýtdy…») eserini taýýarlaýarkak hem: «Bu doly türkmençe eşidilmeýär» diýipdim. Sebäbini hem düşündirdim: Alýabýewiň saz özeni hakykatdanam türkmençe, emma sazlaşygyny ýewropa nusgasynda ýazypdyr. Türkmen sazy bolsa diňe bir owazynda däl, eýsem özboluşly sazlaşygynda hem ýaşaýar. Onuň başga hiç bir saza meňzemeýän öz sesi bar.
Ýene-de 2024-nji ýylyň iýunynda W. S. Popow adyndaky Hor sungaty akademiýasynyň «Sazly okuw teatry» atly ussatlyk sapagyna gatnaşandygym ýadyma düşýär. Ony «Nano Opera» bäsleşiginiň ýeňijisi Ýekaterina Berez alyp barýardy. Ol hemme zady şeýle düşnükli düşündirýärdi! Şonda men işlemek üçin Çary Nurymowyň «Döwranyň aýdymy» eserini saýlamagy teklip etdim.
Biziň öňümizde kyn wezipe bardy: bary-ýogy 20 minutyň içinde aýdym-sazly kiçi sahna eserini taýýarlamalydyk. Hem aýdym sazlaşmaly, hem wakasy gyzykly bolmaly, üstesine-de çykyş birnäçe ýurda göni ýaýlymda görkezilýärdi. Biz işe girişdik: men aýdym aýtdym, ýene on çemesi okuwçy bilen bilelikde kiçi sahna oýnuny ýerine ýetirdik. Ähli hereketlerimizi Ýekaterina Bereziň ýolbaşçylygynda taýýarladyk: nirede hereket etmeli, nirede säginmeli, nirede duýgyny güýçlendirmeli — hemmesini bilelikde oýlap tapdyk. Aýdym hemmelere şeýle bir ýarady welin, käbirleri soň onuň notalaryny soradylar. Mundan başga-da, men «Bibijan» halk aýdymyny örän gowy görýärin. Ony konsertlerde ýygy-ýygydan ýerine ýetirýärin. Elbetde, kakamyň döreden eserlerini hem uly höwes bilen aýdýaryn.
Mundan başga-da, okuwymyzda saz nazaryýeti sapaklarynda dürli perdeler we sazlaşyklar öwrenilende, içimden hemişe: «Ine, şu türkmen sazy!» diýip pikir edýärin. Türkmen sazynyň esasy kwart-kwinta gatnaşyklaryna daýanýar. Bu bolsa adaty ýewropa tersiýa sazlaşygyndan düýbünden tapawutlanýar. Meniň üçin bu edil iki aýry dünýä ýaly: biri mekdepde öwrenýän tanyş saz dünýäm, beýlekisi bolsa sähranyň ysy we dutaryň owazy bilen ýaşaýan mähirli dünýä. Men iki dünýäni hem kem-kemden öwrenip başlamagyma örän begenýärin.
— Seniň kakaň meşhur kompozitor, ejeň bolsa ussat aýdymçy. Öýüňizde türkmen sazy ýygydan ýaňlanýarmy? Kakaň saňa bu eserleri öwrenmäge kömek edýärmi?
— Biziň öýümizde saz hiç wagt üznüksiz galmaýar. Men eýýäm türkmen kompozitorlarynyň köp eserini tanaýaryn. Käte ejem aýdym aýdýar, kakam fortepiano çalýar, käte bolsa kakam türkmen kompozitorlarynyň fortepiano eserlerini ýerine ýetirýär.
Iň halaýan eserim Nury Halmämedowyň «Hüwdi aýdymy». Şeýle hem Magtymgulynyň goşgularyna döredilen «Türkmen rapsodiýasy» eserini örän gowy görýärin. Kakam bu eserde hakyky türkmen halk sazlaryny we äheňlerini ulanypdyr. Şonuň üçin hem diňläniňde edil sähranyň özi aýdym aýdýan ýaly bolýar. Şol owazlarda şemalyň sesi, uzakdan eşidilýän sesler we atlaryň toýnak sesleri ýaly duýgular jemlenýär.
Ejem bu rapsodiýany Aşgabatda orkestr bilen ýerine ýetiripdi. Men şol ýazgyny ýygy-ýygydan diňleýärin. Her gezek diňlänimde ol maňa täzeden güýçli täsir edýär.
— 2026-njy ýylyň iýun aýyndaky çykyşlaryň islendik uly ýaşly artisti haýran galdyrar: Çaýkowskiý adyndaky konsert zaly, «Zarýadýe», «Nowaýa Opera». Mosartyň Birinji jadyly oglanjygynyň keşbi bilen Puççininiň Çopanynyň keşbini nähili utgaşdyrýarsyň? Häsiýetiň boýunça haýsy keşp saňa has ýakyn?
— Men islendik keşbi ýerine ýetirmegi örän gowy görýärin. Muny maňa kimdir biri tabşyrany üçin däl, eýsem özüm halaýanym üçin edýärin. Goý, goşgy okamaly bolsun ýa-da haýsydyr bir keşbi janlandyrmaly – maňa bary gyzykly. Häzir hem sahna çykanymda, ilki bilen çagalar bagyndaky ilkinji çykyşym ýadyma düşýär.
…Men «Iwan da Marýa» atly, Uly teatryň ýanyndaky çagalar bagyna gatnardym. Şol wagtlar bolsa meniň ähli pikirim Buratino hakyndady: filmi yzly-yzyna görýärdim, ejemden kitaby gaýtalap okamagyny soraýardym, hatda sahypalary dargap başlapdy. Oýnawaçlarymyň hem hemmesi şol ertekiden alnan keşplerdi. Şonuň üçin meniň kim bolmagy arzuw edýändigime hemmeler düşünýärdi.
Emma «Altyn açarjyk» sahna oýnunda maňa kömelek keşbini berdiler. Ýöne men asla gynanmadym. Öz-özüme: «Belki, başga hiç kim kömelek bolmak islemeýändir. Onda ony kim ýerine ýetirer?» diýip pikir etdim. Oýundan soň kakam: «Oglum, näme üçin Buratinony oýnamadyň?» diýip sorady. Men bolsa buýsanç bilen: «Sebäbi men Gök önümi oýnadym!» diýip jogap berdim.
Şonda men asla gynanmadym. Gaýtam, möhüm bir işi bitiren ýaly duýdum. Häzir hem şol pikirdedirin: sahnada bary-ýogy bäş minutlyk keşp bolsa-da, onuň öz ähmiýeti bar. Kompozitor bu partiýany ýörite diskant sesi üçin ýazýar. Eger ol bolmasa, operada möhüm bir bölek ýetmezçilik edýän ýaly bolar. Men diňe öz keşbimi ak ýürekden ýerine ýetirip, eseriň doly we dogry ýaňlanmagyna goşant goşmak isleýärin.
— Sen Çaýkowskiý adyndaky konsert zalynda Russiýanyň Milli orkestri bilen bilelikde Sofiýa Gubaýdulinanyň örän çylşyrymly «Alliluýa» eserini ýerine ýetirdiň. Şeýle ägirt uly saz taslamasynyň merkezinde bolmak nähili duýgy?
— Maňa Russiýanyň Milli orkestri bilen bilelikde Sofiýa Gubaýdulinanyň «Alliluýasyny» aýtjakdygymy aýdanlarynda, içim hem şatlykdan, hem tolgunmadan joşup gitdi. Bu diňe bir saz däl, hakykatdanam kosmosy ýada salýan ajaýyp tomaşa. Hatda yşyklandyryş hem edil aýratyn saz partiýasy ýalydy, edil Skrýabiniň «Prometeýindäki» ýaly. Sahnanyň özi ýaşaýan, dem alýan ýaly görünýärdi.
Taýýarlyk işleri örän köp boldy. Men her gün diýen ýaly orkestriň «Orkestrion» bazasyna gatnaýardym. Ilkibaşda sazandalar maňa juda çynlakaý görünýärdiler, sebäbi olar örän çuň manyly we çylşyrymly sazlary ýerine ýetirýärler. Ýöne dynç alyş wagtlarynda gürrüň edip başladyk we olaryň hem men ýaly şadyýan adamdygyna göz ýetirdim. Hatda sahnanyň aňyrsynda bilelikde stol tennisi hem oýnadyk. Şondan soň ýadawlyk ýitýärdi, gün hem has ýagty görünýärdi.
Aýdym mugallymym, professor Lýubow Aleksandrowna Şarnina aýratyn minnetdarlygymy bildirýärin. Ol hemişe ýanymda bolup, maňa goldaw berdi, köp zatlary öwretdi. Hatda taýýarlyklardan soň hem bufetde: «Bilim diňe synpyň gapysynda tamamlanýar diýip kim aýtdy?» diýip, täze zatlary düşündirýärdi.
«Alliluýa» örän çylşyrymly eser. Bu eser barada «Kultura» teleýaýlymy tarapyndan taýýarlanan dokumental film hem bar. Men şol filme tomaşa edip, eseriň manysyna has gowy düşündim. Okyjylaryňyza hem ony görmegi maslahat berýärin.
Eserde örän güýçli garşylyklar bar: ýiti sesler, dissonanslar, dartgynly pursatlar — edil dünýä gysylýan ýaly. Emma soňky, ýedinji bölümde meniň diskant sesim ýaňlanýar. Bu bolsa edil uzak garaňkylykdan soň peýda bolan ýagtylyk ýaly. Meniň pikirimçe, Sofiýa Gubaýdulina hem hut şony görkezmek isläpdir: garaňkylygyň yzyndan hökman ýagtylyk gelýär. Men bu partiýany ýerine ýetirýärkäm, edil sesimiň şol garaňkylygy ýaryp çykýan şöhle bolandygyny duýýardym.
Zalda şeýle bir ümsümlik bardy welin, adamlaryň ýürek urşuny eşidäýjek ýaly bolýardyň. Soňra tomaşaçylaryň käbiriniň gözýaşlaryny süpürýändigini gördüm. Şol pursat meni hem tolgundyrdy, hem ýyly duýgulara besledi. Diýmek, meniň çykyşym kimdir biriniň kalbyna ýetipdir.
Konsertden soň tanamaýan adamlar ýanyma gelip, surata düşdüler, hatda üç gezek awtograf hem soradylar. Bu meniň üçin örän geň, ýöne şol bir wagtyň özünde örän şatlykly boldy. Diýmek, olara hakykatdanam ýarapdyr, zähmetim biderek bolmandyr.
Şeýle hem dirižýor Fýodor Beznosikowa minnetdarlygymy bildirmek isleýärin. Bu onuň bilen ilkinji taslamamdy. Onuň işleýşi maňa örän ýarady: örän asuda, takyk işleýär we her bir sazanda özüni möhüm duýýar. Geljekde onuň bilen ýene-de işleşmegi arzuw edýärin.
Men şeýle ajaýyp wakanyň bir bölegi bolandygym üçin örän begenýärin. Sofiýa Gubaýdulina hakyky ussat. Onuň sazy diňe ýaňlanmaýar, eýsem gorkyny, umydy we ahyrynda ýagtylygy öz içine alýan tutuş bir hekaýany gürrüň berýär.
— Sen uly orkestrler we meşhur dirižýorlar bilen çykyş edýärsiň. Sahna çykmazdan öň tolgunýarsyňmy? Tolgunmany ýeňmek üçin özüňe mahsus däbiň barmy?
— Dogrusyny aýtsam, men bile işleýän artistleriň ýa-da dirižýorlaryň meşhurlygy barada kän pikir etmeýärin. Ene-atam diňe: «Bu gezek ýyldyzlar topary bolar» diýýärler. Men bolsa muny diňe bir zat diýip düşünýärin: hemme zat ajaýyp ýaňlanar.
Bir gezek «Gelikon-opera» teatryndaky çykyşymdan soň meni dirižýor Wladimir Fedoseýew gutlamaga gelipdi. Şonda men bary-ýogy ikinji synpda okaýardym. Men şeýle bir begenýärdim welin, derrew ene-atama ylgap hemme zady gürrüň bermäge howlugýardym. Şol wagt meni kimiň gutlaýandygyna hem düşünmändirin. Soň ene-atam ýylgyrdylar: «Sen näderejede uly şahsyýetiň ýanyňa gelendigini heniz bilmeýärsiň» diýdiler. Häzir bolsa saz edebiýaty sapaklarynda onuň ýazgylaryny diňlänimde, şol pursatyň nähili ähmiýetlidigine kem-kemden düşünýärin.
Sahna çykmazdan öň köşeşmek üçin bolsa özüme mahsus kiçijik däbim bar. Grim otagymdaky fortepianonyň başyna geçip, biraz wagt saz çalýaryn. Adatça şol döwürde öwrenýän eserlerimi ýerine ýetirýärin. Şu ýylyň iýunynda maňa iň köp rahatlyk beren kompozitorlar Rahmaninow bilen Şopen boldy.
— Türkmenistandaky köp çagalar senden görelde alýarlar. Şeýle köp taýýarlyklar bilen adaty çagalyk durmuşynyň arasynda deňagramlylygy nähili saklaýarsyň? Dostlaryň bilen gezelenç etmäge, oýun oýnamaga wagt galýarmy?
— Okuw döwründe gezelenç etmäge wagtym diýen ýaly galmaýar. Uçilişede sapaklar köp, hor bilen ýa-da teatrlarda we konsert zallarynda ýekelikdäki çykyşlarym hem köp bolýar. Käte dürli şäherlere gitmeli bolýaryn. Şol sebäpli goýberen sapaklarymy soňundan özleşdirmeli bolýaryn we hatda dynç günleri hem öý işlerini ýerine ýetirýärin.
Şonuň üçin tomsy örän gowy görýärin! Hut tomusda irden taýýarlyk işleri geçirmäge, wokal we fortepiano bilen meşgullanmaga, kitap okamaga wagt tapýaryn. Edebiýat mugallymymyzyň maslahat beren kitaplarynyň hemmesini tomusda okap ýetişmeli. Soň bolsa erkin gezelenç edýärin, futbol oýnaýaryn. Futboly, basketboly we stol tennisi örän halaýaryn.
Mundan başga-da, kakamdan meni Rihard Wagneriň «Nibelungyň ýüzügi» tetralogiýasyna alyp gitmegini örän köp haýyş etdim. Bu eser Mariinskiý teatrynda diňe iki ýyldan bir gezek sahnalaşdyrylýar, üstesine-de oňa Waleriý Gergiýew dirižýorlyk edýär! Bu hakykatdanam uly başdan geçirme: dört günläp her gün bir opera görkezilýär. Ählisi bilelikde on alty sagatlyk saz! Şeýle uzyn bolmagyna garamazdan, asla ýadadýan eser däl. Onda köp gahrymanlar, täsirli wakalar we ajaýyp saz bar. Biz iýul aýynyň ahyrynda Sankt-Peterburga gidip, dört operanyň hemmesine tomaşa ederis. Men muňa sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn.
Men Wagneriň sazyny ilkinji gezek «Uçýan golland» operasyny görenimden soň söýüp başladym. Şondan bäri onuň sazy meni edil asmana göterýän ýaly täsir edýär. Ene-atam ýaşlyk ýyllarynda tutuş tetralogiýa tomaşa edendiklerini gürrüň berenlerinde, men hem: «Menem görmek isleýärin!» diýipdim. Indi bolsa şol arzuwym hasyl bolýar.
— Uly sahnada aýdym aýtmagy arzuw edýän, ýöne ilkinji ädimi ätmäge gorkýan ýa-da öz güýjüne ynanmaýan çagalara näme maslahat bererdiň?
— Meniň ähli dostlarym diýen ýaly sazandalar. Öýümizde hem hemmeler diňe saz hakda gürleşýärler. Şonuň üçin howlydaky käbir çagalaryň bir kompozitoryň adyny hem aýdyp bilmeýändiklerine geň galdym. Men olara: «Saz mekdebine gidiň! Elbetde, aňsat bolmaz. Her gün zähmet çekmeli, türgenleşmeli. Ýöne muňa hökman mynasyp!» diýdim.
Meniň pikirimçe, saz adamy düýpgöter üýtgedýär: häsiýetini, endiklerini, dünýä bolan garaýşyny. Hatda professional sazanda bolmasaňam, saza düşünmegi öwrenersiň.
— Göz öňüne getir: Wolfgang Amadeý Mosart häzirki döwürde seniň öýüňe myhman geldi. Näme ederdiňiz? Kompýuter oýnuny oýnardyňyzmy, futbol oýnardyňyzmy ýa-da bilelikde saz ýazardyňyzmy?
— Men muny köp gezek göz öňüme getiripdim. Mosart meniň iň halaýan kompozitorym. Birinji synpda ilkinji fortepiano synagymy üstünlikli tabşyranymda, kakam maňa onuň hakynda kitap sowgat berdi. Men ony bir demde okap çykdym. Soňra Mosartyň ykbalyna gaty gynandym. Ol öz döwründe sazynyň şeýle uly meşhurlyk gazanjakdygyny görüp bilmedi.
Ejem Wena şäherindäki Theater an der Wien teatrynda çykyş edipdi. Bu teatr «Jadyly tüýdük» operasy bilen berk baglanyşykly: ol bu operanyň sahnalaşdyrylmagyndan gelen girdejileriň bir bölegine gurulupdy. Muny durmuşa geçiren Librettist Şikaneder we bu operany ilkinji bolup ýerine ýetiren Papageno. Ejem maňa şol ýerden Mosaryň gurjagyny sowgat getirdi. Men örän begendim. Soňra Mosartyň operalaryna tomaşa edenimizde, şol gurjagy hem özüm bilen alyp gidýärdim. Içimden: «Mosart hem biziň bilen, ol öz sazynyň näderejede söýülýändigini görýär» diýip pikir edýärdim.
Eger Mosart hakykatdanam häzirki döwürde maňa myhman gelse, men onuň bilen hiç hili oýun oýnamazdym. Diňe: «Hormatly Wolfgang Leopoldowiç, geliň, şähere gezelenç edeliň. Serediň, ähli afişalarda siziň adyňyz bar!» diýerdim. Meniň pikirimçe, ol muňa örän begenerdi. Müňlerçe adamyň onuň sazyny diňleýändigini, dünýäniň köp teatrlarynyň operalaryny sahnalaşdyrýandygyny öz gözleri bilen görmegi onuň üçin iň uly sowgat bolardy.
— «Toska» operasynda seniň partiýaňa «Çopan oglan» diýilýär. Eger saňa bir günlik hakyky goýun sürüsi ynanylsa, olary dolandyryp bilermiň?
— 20-nji iýunda «Zarýadýe» konsert zalynda «Çopan oglanyň» partiýasyny ýerine ýetirdim. Men ajaýyp sungat ussatlary bilen bile çykyş etdim. Floriýa Toska - Ýelena Stihina (soprano), Mario Kawaradossi - Sergeý Skorohodow (tenor) we beýlekiler. Esasan hem hor toparlarynyň sazlaşygy we organyň owazy ýadymda galdy. Iwan Rudiniň ýolbaşçylygyndaky Moskwa döwlet simfoniki orkestrine uly minnetdarlygymy bildirýärin. Şeýle orkestr bilen aýdym aýtmak uly bagt.
«Zarýadýe» Moskwanyň nusgawy saz üçin iň täsirli zallarynyň biridir. Bu aýdym-saz baýramynyň bir bölegi bolanyma örän şat. Men birnäçe möwsümdir «Gelikon-operada» bu partiýany ýerine ýetirýärin, ýöne her gezek ilkinji gezek çykýan ýaly tolgunýaryn.
Şol agşam sahna arkasynda durkam, Toskanyň ykbalyny ýene-de oýlandym. «Ol başgaça hereket edip bilermidikä?» diýip pikir etdim. Hatda: «Ýok! Aýtma!» diýip gygyrasym geldi. Ýöne operada hemme zat öňünden belli.
Sesim üýtgäninden soň tenor bolmagy arzuw edýärin. Şonda Mario Kawaradossiniň partiýasyny ýerine ýetirmek isleýärin. Bu meniň iň uly arzuwlarymyň biridir.
Goýunlary bolsa, dogrusyny aýtsam, uly ýaşymda heniz ýakyndan görmedim. Ene-atam çagakam Aşgabatdan deňze baranymyzda maňa düýeleri we goýunlary görkezipdirler, ýöne men muny ýatlap bilemok.
Emma goýunlary nädip dolandyrmalydygyny bilýärin. Muny kakam gürrüň beripdi. Ol çagalygynda türkmen obasyna garyndaşlaryna gidende ilkinji gezek goýun sürüsi bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bir gün oňa goýunlary agyla salmak tabşyrylýar. Näçe ylgaýsa-da, goýunlar dürli tarapa dargaýar. Şonda atam gelip: «Ilki geçini öňe sür. Goýunlar onuň yzyna özleri düşerler» diýipdir. Kakam şeýdip görüpdir we hakykatdanam ähli zat aňsat bolupdyr. Şondan soň bu işiň diňe daşyndan ýönekeý görünýändigine düşünipdir.
Şonuň üçin men häzirlikçe muny diňe nazaryýetde bilýärin. Belki, bir gün durmuşda hem synap görerin.
— Sahnada ýa-da sahna çykanyňda gülkünç ýagdaýlara duş gelip gördüňmi?
— Şeýle ýagdaýlar ýygy-ýygydan bolýar. Dört ýarym ýaşymda Juzeppe Werdiniň «Maskarad baly» operasynda Ameliýa bilen Renatonyň oglunyň keşbini ýerine ýetirýärdim. Sahnadaky keşbim ep-esli ulydy. Ähli adamlar meni öwýärdiler. Režissýor Dmitriý Bertman maňa oýnawaç otly hem sowgat berdi.
Ýöne iň güýçli täsir maňa finaldaky skripkanyň solo sesi etdi. Şol wagt içimden: «Maňa indi otly däl-de, skripka gerek!» diýip pikir etdim. Dört sahna oýnundan soň hakykatdanam maňa skripka sowgat berdiler. Men örän begendim we derrew skripka çalmagy öwrenmek isledim. Soňra bolsa ýolum fortepiano bilen dowam etdi. Häzir fortepiano meniň iň ýakyn dostum.
«Gelikon-operada» çykyş eden wagtlarym dirižýor Waleriý Kirýanowa hemişe seredýärdim. Meniň pikirimçe, onuň taýagy jadyly ýalydy. Nädip şeýle uly orkestri dolandyryp bilýärkä? Her gezek çykyşdan soň onuň ýanyna baryp: «Taýajygyňyzy bir minutlyk beräýiň, diňe bir jady synap göreýin» diýip soraýardym. Ol bolsa ýylgyryp: «Ilki notalary öwreneli, soň jady ederis» diýýärdi.
Bir gezek doglan günümde ol maňa öz hakyky dirižýor taýagyny sowgat berdi! Men örän begendim. Şeýle hem şol taýak bilen haýsy operalara dirižýorlyk edendigini gürrüň berdi: Şostakowiçiň «Ledi Makbet», Çaýkowsiniň «Ýewgeniý Onegini» we beýleki birnäçe simfoniýalary. Şol wagt eserleriň hemmesini ýatda saklap bilmedim, diňe bir pikir kellämdedi: «Maňa hakyky dirižýor taýagy sowgat berdiler!» Esasy zady ýatda sakladym: ol otnawaç däl, ol orkestri dolandyrýan hakyky taýakdyr.
Häzir ol taýak meniň otagymdaky kitap tekjesinde, Garri Potter baradaky kitaplaryň ýanynda dur. Men ony örän aýawly saklaýaryn. Ýakyn wagtda Sweşnikow adyndaky uçilişede dirižýorlyk sapaklary başlanar diýip sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn. Käwagt özümi eýýäm dirižýor münberinde, elimde taýak, öňümde bolsa orkestr duran ýaly göz öňüme getirýärin. Men hem bir gün Waleriý Aleksandrowiç ýaly ynamly hereket edip, sazyň orkestr bilen bilelikde janlanmagyna ýolbaşçylyk etmegi arzuw edýärin.
