Biometriýa we sanly ekizler dünýä howa syýahatynyň düzgünlerini üýtgedýär
2026-njy ýylyň tomus dynç alyş möwsümi dünýäniň iň iri howa menzillerinde möhüm özgertmeler bilen tapawutlandy. Uçuş talonyny gözlemek, pasport barlagyndan geçmek ýa-da goşa garaşmak ýaly adaty kynçylyklar kem-kemden geçmişde galýar. Olaryň ornuny ýolagçynyň howa menzilinden geçişini mümkin boldugyça çalt we amatly edýän akylly sanly ulgamlary eýeleýär.
Bu tehnologik özgertmeleriň esasy sebäbi awiakompaniýalaryň çekýän uly maliýe ýitgileridir. Halkara awiasiýa elektrik aragatnaşygy jemgyýetiniň (SITA) soňky hasabatyna görä, ýylda 5 milliard ýolagça hyzmat edilýändigine garamazdan, awiakompaniýalar her ýyl takmynan 24 million goşy ýitirýär ýa-da gijikdirýär.
Bu pudak üçin uly çykdajy bolup durýar. Ýitirilen bir çemodany eýesine gaýtaryp bermek awiakompaniýa ortaça 260 ABŞ dollaryna düşýär. Bir ýolagçydan ortaça arassa girdeji bolsa bary-ýogy 8 dollar bolansoň, ýitirilen bir goş takmynan 30 ýolagçydan alnan girdejini doly ýok edýär. Şonuň üçin ýokary tehnologiýalary ornaşdyrmak awiasiýa pudagy üçin ykdysady zerurlyga öwrüldi.
Biometrik geçelge: pasportyň ýerine ýüz tanamak
Soňky döwürde esasy ugurlaryň biri Tokenless Travel — resminamasyz syýahat konsepsiýasydyr. Singapuryň Çangi howa menzili we Ýewropanyň birnäçe iri howa menzilleri ýaly halkara merkezler ýolagçylary biometrik tanamak ulgamyny giňden ornaşdyrýarlar. SITA-nyň maglumatlaryna görä, häzirki wagtda dünýä howa menzilleriniň 54 göteriminde biometrik serhet gözegçiligi ulanylýar. 2028-nji ýyla çenli bu görkezijiniň 83 göterime ýetmegine garaşylýar.
Ulgam örän ýönekeý işleýär. Ýolagçy uçuşa hasaba alnanda ýüzüniň sanly skanirlemesini bir gezek geçirýär. Ondan soň kameralar ony goş tabşyrýan ýerinde, howpsuzlyk gözegçiliginde we uçara münülýän wagtynda awtomatiki tanap bilýär. Şeýlelikde pasporty, çap edilen talony ýa-da smartfondaky programmalary görkezmegiň zerurlygy galmaýar. Netijede howa menzilindäki ähli resmi amallar üçin sarp edilýän wagt takmynan 40 göterim azalýar.
Çemodan üçin “sanly ekiz”
Ikinji möhüm täzelik goşlaryň ýitirilmegini iň pes derejä ýetirmegi maksat edinýär. Awiakompaniýalar Bluetooth modully we täze nesil RFID çipli hemişelik elektron goş belliklerini (EBT) işjeň ornaşdyrýarlar. Şeýle hem WorldTracer ulgamy ýolagçylaryň şahsy yzarlaýyş enjamlary (mysal üçin, Apple Find My) bilen utgaşdyrylýar.
Ýolagçy goşuny tabşyranda, mobil programmada onuň wirtual “sanly ekizi” döredilýär. Şeýlelikde eýesi smartfony arkaly çemodanyň häzirki wagtda nirede ýerleşýändigini — ýükleýiş lentasynda, uçaryň ýük bölüminde ýa-da başga bir gatnaw uçaryna geçirilýän mahalyny hakyky wagtda kartadan görüp bilýär. Barlaglara görä, goşlaryň ýitmeginiň 39 göterimi halkara üstaşyr uçuşlarynda ýüze çykýar.
Yzarlaýyş ulgamlarynyň birleşdirilmegi netijesinde hemişelik ýitirilýän goşlaryň sany 90 göterim azaldy. Şeýlelikde sanly tehnologiýalar geljegiň howa menzillerini şu günden hakykata öwürýär we hasaba alyş hem-de garaşmak işlerini ýolagçylar üçin has amatly edýär.
