Hytaýyň ykdysady ösüşiniň esasy hereketlendiriji güýji
Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň 2012-nji ýylda geçirilen 18-nji Milli gurultaýyndan bäri Hytaýyň ykdysady dolandyryş mehanizmlerini kämilleşdirdi, ykdysady güýjüni we tehnologik mümkinçiliklerini güýçlendirdi. 1,4 milliarddan gowrak ilaty bolan ýurt özgeriş ýoluna düşende, her bir kararyň taryhy ähmiýeti bar. Sandan hile geçmek diňe adalganyň üýtgemegi däl. Bu ösüşiň filosofiýasynyň täzeden gözden geçirilmegidir.
Hytaýyň jemi içerki önümi 2025-nji ýylda 140 trillion ýuana (takmynan 20,01 trillion ABŞ dollary) ýetdi, adam başyna düşýän jemi içerki önüm 13,000 ABŞ dollaryndan geçdi, bu bolsa onuň dünýäde ikinji uly ykdysadyýet hökmündäki ornuny berkitdi we ählumumy önümçiligiň takmynan altydan bir bölegini düzdi. Onuň ählumumy ykdysady ösüşe goşýan goşandy 30 göterim töwereginde durnukly bolmagynda galdy.
Ýurtda Başlyk Si Szinpin tarapyndan innowasion, utgaşdyrylan, ýaşyl, açyk we umumy ösüşe esaslanýan täze ösüş filosofiýasy yglan edildi. Bu filosofiýa Hytaýyň ykdysadyýetini ýokary hilli ösüşe gönükdirmek we sosialistik bazar ykdysadyýetiniň netijeliligini ýokarlandyrýan toplumlaýyn özgertmeler boýunça maksatnamasyny öňe sürmegi maksat edinýär.
Soňky ýyllarda Hytaý ykdysady ösüşiň hereketlendiriji güýji hökmünde çuňňur gurluş özgertmelerini amala aşyrýar. Ýurt ylmy we tehnologik innowasiýalarda uly öňegidişlikler gazandy we Ählumumy innowasiýa indeksinde 34-nji orundan 10-njy orna çykdy. Tehnologik innowasiýa senagatyň döwrebaplaşdyrylmagyny öňe sürýär we täze, ýokary hilli önümçilik güýçleriniň çalt ösmegine mümkinçilik berýär. Bu özgerişlikler ösüp gelýän pudaklarda aýdyň görünýär, bu ýerde kilowatt-sagatda elektrik energiýasynyň öndürilişi iki esse golaý artdy, bu bolsa adaty önümçilikden emeli aň we biolukmançylyk ýaly ösüp gelýän pudaklara geçişi görkezýär.
Häzirki wagtda Hytaý Günbatar-Gündogar gaz geçirijisi, Günorta-Demirgazyk suw geçirijisi, Günbatar-Gündogar elektrik geçirijisi we “Maglumatlar Gündogar, hasaplama Günbatar” başlangyjy ýaly iri taslamalaryň kömegi bilen ýokary hilli ykdysady ösüşe eýe bolýar. Bu taslamalar ýurduň ähli ýerinde serişdeleriň paýlanyşyny gowulandyrýar, şol bir wagtyň özünde Pekin-Týanszin-Hebeý, Ýanszy derýasynyň deltasy we Guandun-Gonkong-Makao uly aýlag sebitleri ýaly ýerlerde utgaşdyrylan sebitleýin ösüşi öňe sürýär. Hytaý şeýle hem 23 sany synag erkin söwda zolagyny döretdi we 50 ýurda birtaraplaýyn wizasyz düzgünini girizdi. 31 ýurt we sebit bilen 24 sany erkin söwda ylalaşygyna gol çekilmegi, şeýle hem “Bir guşak, bir ýol” başlangyjynyň öňe ilerlemegi Hytaýyň ählumumy ykdysady ornuny güýçlendirmäge, täze ösüş hereketlendirijilerini we ýokary hilli ösüş üçin artykmaçlyklary döretmäge ygrarlydygyny nygtaýar.
140 trillion ýuan jemi içerki önüm, adam başyna 13,000 dollar we ählumumy ösüşe 30% goşant — bularyň hemmesi täsirli sanlar. Emma olar diňe arifmetika däl. Olar ykdysadyýeti täzeden gurmak boýunça ulgamlaýyn tagallalaryň netijesidir. Bu XXI asyrda öňdebaryjy orun üçin synanyşykdyr.
“CCTV+”-iň habar berşi ýaly, Hytaýyň gurluşlaýyn özgertmeleri hem-de innowasiýa syýasaty ykdysadyýet we jemgyýet üçin täze mümkinçilikleri açyp, ýokary hilli ösüşiň durnukly modelini kemala getirmegini dowam etdirýär.
