BMG-niň Düzgünnamasynyň güni mynasybetli Hytaý täze militarizmiň gaýtadan döremegi barada duýduryş berdi we Ikinji jahan urşunyň netijelerini goramaga çagyrdy
BMG-niň Düzgünnamasynyň ýörelgelerine dolanmak, taryhy ýoýmalara garşy göreşmek, «jeňňel kanunyna» garşy durmak hem-de sözde däl-de, anyk hereket etmek. Düzgünnama ilkinji bolup gol çeken ýurt hökmünde Hytaý iri döwletleriň jogapkärçiligini ýene bir gezek ýatlatdy.
CCTV+ habar bermegine görä, anna güni BMG-niň Baş Assambleýasynyň BMG-niň Düzgünnamasynyň gününe bagyşlanan mejlisinde Hytaýyň BMG-niň ýanyndaky hemişelik wekili dünýä ýurtlaryny Ikinji jahan urşundaky ýeňşiň netijelerini bilelikde goramaga çagyrdy hem-de «täze militarizmiň» gaýtadan döremegi barada duýdurdy. Hytaýyň BMG-niň ýanyndaky hemişelik wekili Fu Sun BMG-niň Düzgünnamasynyň gününiň bellenilmeginiň diňe bir taryhy ýatlamak däl, eýsem geljege nazar aýlamakdygyny aýtdy.
Ol häzirki wagtda dünýäniň özara baglanyşykly özgerişler we sarsgynlar döwrüni başdan geçirýändigini, BMG-niň bolsa dürli krizislere we kynçylyklara duçar bolýandygyny aýtdy. Şonuň üçin ähli ýurtlar BMG-niň Düzgünnamasyny diňe söz bilen däl-de, anyk hereketler arkaly goldamalydyr, bilelikde hereket edip guramanyň kuwwatyny dikeltmäge we berkitmäge çalyşmalydyr. Fu Düzgünnamanyň esasy ýörelgelerine dolanmagyň möhümdigini nygtap şeýle diýdi:
«BMG dünýä antifaşistik söweşiniň iň möhüm gazananlarynyň biridir. Onuň Düzgünnamasy adamzadyň taryhdan alan sapaklaryny, parahatçylyga bolan üznüksiz ymtylyşyny we adalata bolan islegini özünde jemleýär. Ikinji jahan urşunyň uly kynçylyklar bilen gazanylan netijelerini bilelikde goramak, taryha dogry düşünilmegine ýardam bermek we geçmişi ýoýmaga gönükdirilen islendik nädogry çykyşlara ýa-da hereketlere berk garşy durmak biziň umumy borjumyzdyr. Biz taryhyň pajygalarynyň gaýtalanmagyna ýol bermeli däldiris, şeýle hem “täze militarizmiň” güýçlenip, hakyky howpa öwrülmegine ýol bermeli däldiris».
Şeýle hem ol BMG-niň Düzgünnamasynyň ruhuna eýermegiň zerurdygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, döwletleriň özygtyýarly deňligi we jedelleri parahatçylykly ýol bilen çözmek ýaly Düzgünnamada berkidilen maksatlar hem-de ýörelgeler soňky segsen ýylyň dowamynda dünýäde parahatçylygy goramakda çalşyp bolmajak orun eýeledi.
«Häzirki wagtda uruş howpunyň artmagynyň we “jeňňel kanunynyň” gaýtadan güýçlenmeginiň esasy sebäbi BMG-niň Düzgünnamasynyň könelmegi däl, eýsem onuň netijeli durmuşa geçirilmezligidir. Ýagdaý näçe çylşyrymlaşyp, durnuksyzlaşsa-da, BMG-niň ýörelgelerine esaslanýan halkara ulgamy goldamak we Düzgünnama esaslanýan halkara gatnaşyklaryň esasy kadalaryna eýermek şonça-da möhümdir» diýip, Fu aýtdy.
Fu BMG-niň Düzgünnamasynda göz öňünde tutulan borçnamalaryň ýerine ýetirilmegine hem çagyrdy. Ol Düzgünnamanyň abraýyny we netijeliligini goramak üçin diňe beýannamalaryň däl, eýsem anyk hereketleriň zerurdygyny nygtady.
«Ähli ýurtlar hakyky köptaraplylygy durmuşa geçirmeli, BMG-niň halkara işlerinde merkezi ornuny goldamaly hem-de has adalatly we deňhukukly ählumumy dolandyryş ulgamyny döretmek ugrunda işlemelidir. Esasan-da iri döwletler jogapkärçiligi öz üstüne alyp, hukugyň hökmürowanlygyny üpjün etmekde öňdeligi ele almaly, dogry ýoldan gitmeli we beýlekilere görelde görkezmelidir» diýip, ol aýtdy.
Hytaý BMG-niň Düzgünnamasyna ilkinji bolup gol çeken ýurt hökmünde mundan beýläk-de öz üstüne alan dabaraly borçnamalaryny ýerine ýetirjekdigini we adamzadyň umumy ykbalynyň jemgyýetini gurmak ugrunda ýadawsyz tagalla etjekdigini belledi.
BMG-niň Düzgünnamasynyň güni her ýylyň 26-njy iýunynda — 1945-nji ýylda San-Fransiskoda Düzgünnama gol çekilen gününiň ýyllygynda bellenilýär. Hytaý bu resminama ilkinji bolup gol çeken döwletdir. BMG-niň Düzgünnamasy uruşdan soňky dünýä tertibiniň esaslaryny goýdy hem-de döwletleriň özygtyýarly deňligi, içerki işlere goşulmazlyk we jedelleri parahatçylykly çözmek ýörelgelerini berkitdi. Fu Sunyň çykyşynda ulanylan «täze militarizm» düşünjesi taryhy täzeden ýazmaga synanyşyklary we halkara durnuklylygyna howp döredip biljek harby syýasaty täzeden janlandyrmak meýillerini aňladýar. Hytaý diplomaty bu duýduryşy dünýäde geosyýasy dartgynlylygyň artýan we BMG-niň häzirki zamandaky orny baradaky jedelleriň güýçlenýän döwründe aýtdy.
BMG-niň Düzgünnamasyna ilkinji bolup gol çeken ýurduň wekili Hut Düzgünnamanyň gününde «täze militarizmiň» we «jeňňel kanunynyň» gaýtadan döremegi barada duýduranda, bu diňe diplomatik sözler däl. Bu taryhy ýatdan çykarsaň, onuň gaýtalanmaga meýilli bolýandygyny ýatladýan duýduryşdyr. Segsen ýyl mundan ozal dünýä «indi gaýtalanmaz» diýip wada berdi. Häzirki wagtda bu sözler BMG-niň münberinden diňe bir şygar hökmünde däl, eýsem çynlakaý duýduryş hökmünde ýaňlanýar. Düzgünnamany goramak — bu diňe bir resminamany goramak däl, eýsem ýaşaýan bir ýörelgäni goramakdyr: güýç hukugyň ornuny eýelemeli däl, gaýtam hukuk güýje eýe bolmalydyr. Käbirleri taryhy täzeden ýazmaga synanyşýan bolsa, beýlekiler geljegiň geçmişe hormatdan başlanýandygyny ýatladýarlar.
