ÝB resmi taýdan ABŞ bilen söwda ylalaşygyny tassyklady — şertnama bozulsa, çalt jogap bermäge mümkinçilik döredildi
Düzgünnama senagat harytlary boýunça gümrük paçlaryny ýatyrýar, deňiz önümleri we oba hojalyk önümleri üçin bazara ýeňillikli girişi açýar, şol bir wagtyň özünde diskriminasiýa çäreleri görülse, Ýewropa Bileleşigine (ÝB) berlen ýeňillikleri wagtlaýyn togtatmaga mümkinçilik berýär. Ylalaşyk 2029-njy ýylyň ahyryna çenli hereket eder. ÝB Geňeşine häzirki wagtda başlyklyk edýän Kipr muny «bähbitleri goraýan berk we açyk hyzmatdaşlyk» diýip atlandyrdy.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, penşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň Geňeşi ABŞ bilen baglaşylan söwda ylalaşygynyň çäklerinde nyrhlar bilen bagly çäreleri düzgünleşdirýän reglamenti resmi taýdan kabul etdi. Geňeşiň beýanatyna görä, bu ädim durnukly, öňünden çaklap bolýan we iki tarapa hem peýdaly atlantiküsti söwda gatnaşyklaryny goldamaga, şol bir wagtyň özünde Ýewropanyň ykdysady bähbitlerini goramak üçin kepillikleri saklamaga gönükdirilendir.
Täze reglamente laýyklykda, ÝB ABŞ-nyň senagat harytlaryna galan ähli gümrük paçlaryny ýatyrar hem-de nyrhnama kwotalary we paçlaryň peseldilmegi arkaly ABŞ-nyň deňiz önümleriniň käbir görnüşleri hem-de duýgur däl oba hojalyk önümleri üçin ýeňillikli bazar elýeterliligini üpjün eder. Kipriň energetika, söwda we senagat ministri Maýkl Damianosyň bellemegine görä, ÝB özüniň taryhy ýaranlary bilen berk we açyk atlantiküsti hyzmatdaşlyga ygrarly bolup galýar, emma açyklyk hökmany suratda öz bähbitlerini goramak bilen utgaşmalydyr. Onuň sözlerine görä, bu çäreler «ylalaşygyň ýerine ýetirilmedik ýa-da ÝB-niň bähbitlerine howp abanýan ýagdaýynda Ýewropa Bileleşigine çalt we deňeçer jogap bermäge mümkinçilik berer».
Reglament ABŞ öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmedik, bilelikdäki beýannamanyň maksatlaryna zyýan ýetiren ýa-da diskriminasiýa çäreleri goşmak bilen deňagramly söwda gatnaşyklaryny bozan ýagdaýynda, ÝB-ä nyrh ýeňilliklerini wagtlaýyn togtatmaga hukuk berýär. Düzgünnama gol çekilip, ÝB-niň Resmi žurnalynda çap ediler we çap edilen gününiň ertesi güýje girer. Esasy reglament 2029-njy ýylyň ahyryna çenli hereket eder. Ýewropa Komissiýasy 2029-njy ýylyň 30-njy iýunyna çenli onuň ÝB bilen ABŞ-nyň arasyndaky söwda akymlaryna, gümrük girdejilerine hem-de ykdysady netijelerine täsiri barada giňişleýin baha berişi hödürlär, şeýle hem çäreleriň möhletini uzaltmak boýunça mümkin bolan kanunçylyk teklibini taýýarlar.
ÝB bilen ABŞ söwda ylalaşygyna 2025-nji ýylyň iýul aýynda ýetipdi. Emma ABŞ-nyň Prezidenti Donald Trampyň Grenlandiýa boýunça öňe süren talaplary we onuň administrasiýasynyň giň gerimli nyrh syýasaty bilen baglanyşykly hukuk näbellilikleri sebäpli atlantiküsti gatnaşyklarda dörän dartgynlylyk şertnamanyň ÝB tarapyndan tassyklanmagyny birnäçe aý yza süýşürdi.
ÝB bilen ABŞ-nyň arasyndaky söwda ylalaşygy dünýäniň iň iri ikitaraplaýyn söwda ylalaşyklarynyň biridir. Ol ýüzlerçe milliard dollarlyk harytlary we hyzmatlary öz içine alýar. Senagat harytlaryna paçlaryň ýatyrylmagy hem-de oba hojalyk we deňiz önümleri üçin nyrh kwotalarynyň girizilmegi iki tarapyň hem möhüm ýeňilliklere gidendigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, preferensiýalary wagtlaýyn togtatmaga mümkinçilik berýän mehanizm Waşington täze paçlary ýa-da başga diskriminasiýa çäreleri girizse, Brýussel üçin ätiýaçlyk gorag serişdesi bolup hyzmat eder. Grenlandiýa bilen bagly jedeller hem-de Trampyň çaklap bolmaýan söwda syýasaty şertnamanyň tassyklanmagynyň gijikdirilmegine sebäp boldy. Reglament 2029-njy ýyla çenli hereket eder we onuň möhletini uzaltmak mümkinçiligi göz öňünde tutulýar. Bu bolsa taraplara onuň netijeliligini barlamaga wagt berýär.
Dünýäniň iň uly iki ykdysadyýeti söwda ylalaşygyny baglaşanda, bu hemişe örän inçe deňagramlylygy talap edýär. ÝB amerikan harytlary üçin bazaryny açýar, ýöne şol bir wagtyň özünde Waşington öz düzgünlerini mejbury kabul etdirmäge synanyşsa, şol gapyny ýapmak hukugyny hem saklap galýar. Grenlandiýa, gümrük paçlary we syýasy durnuksyzlyk atlantiküsti hyzmatdaşlygyň üstüne kölege salýan meseleler bolmagynda galýar. Şeýle-de bolsa, Brýussel öz garaýşyny açyk görkezýär: biz söwda edýäris, emma goragsyz däl. Eger Tramp ýa-da ondan soňky ýolbaşçylar nyrhlary syýasy basyş guraly hökmünde ulanmak isleseler, Ýewropanyň muňa taýýar jogaby bar. Ylalaşyga gol çekildi, emma onuň hakyky synagy ilkinji jedel preferensiýalary wagtlaýyn togtatmak mehanizmine ýetende başlanar. Hut şonda-da Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli bähbitler howp astyna düşende, öz ykdysady bähbitlerini hakykatdan hem goramaga taýýardygy ýa-da däldigi aýdyň bolar.
