Ýewropa Merkezi Banky (ÝMB) çaklaýar: Ýakyn Gündogardaky nebit sarsgyny ýewro zolagyň JIÖ-ni birinji ýylda 0,4% peselder
Nebitiň bahasy 10% ýokarlansa, JIÖ 3 ýylyň dowamynda 0,2–0,3% azalýar. Maýa goýumlar sarp edişden has güýçli zyýan görer. Bahalaryň ösüşi 2022-nji ýyldaky derejesinden ýokary, emma 1990-njy ýyllardaky sarsgyndan pes. ÝMB duýdurýar: uzak wagtlap ýokary bahalar we üpjünçilik zynjyrlaryndaky bökdençlikler basyşy güýçlendirip biler.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Ýewropa Merkezi Bankynyň (ÝMB) çarşenbe güni çap eden barlagyna görä, Ýakyn Gündogardaky uruş sebäpli ýüze çykan nebit sarsgyny ýewro zolakdaky ykdysady ösüşiň depginini ilkinji ýylyň dowamynda takmynan 0,4 göterim punkt azaldyp biler. Fewral aýynyň ahyrynda uruş başlanaly bäri, Ormuz bogazynyň üsti bilen nebit üpjünçiligindäki bökdençlikler we Ýakyn Gündogardan iberilýän üpjünçiligiň azalmagy nebit bahalarynyň çalt ýokarlanmagyna getirdi. Häzirki sarsgyn sebäpli ýüze çykan bahalaryň ýokarlanmagy 2022-nji ýyldaky Russiýa–Ukraina çaknyşygyndan soňky ösüşden ýokary, emma 1990-njy ýyllaryň başyndaky Pars aýlagy urşundaky ýokarlanmadan pes derejede galýar.
ÝMB-niň beýanatyna görä, nebit bahalarynyň ýokarlanmagy önümçilik çykdajylarynyň artmagy, ilatyň satyn alyş kuwwatynyň peselmegi, dünýä isleginiň gowşamagy we näbelliligiň ýokarlanmagy arkaly ýewro zolagynyň ykdysadyýetine basyş eder. Taryhy maglumatlara esaslanyp, ÝMB hakyky nebit bahalarynyň 10% ýokarlanmagyna sebäp bolýan geosyýasy üpjünçilik sarsgyny ýewro zolagyň JIÖ ösüşini sarsgyndan soňky her ýylyň dowamynda takmynan 0,2–0,3 göterim punkt peseldip biljekdigini hasaplady. Barlaglar maýa goýumlara täsiriň hususy sarp edişe garanyňda has güýçli boljakdygyny görkezdi. Geosyýasy näbelliligiň güýçlenmegi kompaniýalary giňeltme meýilnamalaryny, enjamlary satyn almak kararlaryny we işgär kabul etmek meýilnamalaryny yza süýşürmäge itergi berip biler, bu bolsa maýa goýum işjeňligini peseldip, ykdysady ösüşe täsiri güýçlendirer.
ÝMB ýewro zolagyň nebitden garaşlylygynyň wagtyň geçmegi bilen azalandygyny, emma nebit üpjünçiligindäki geosyýasy sarsgynlara maýa goýumlaryň reaksiýasynyň umumylykda durnukly galandygyny belledi. Barlag häzirki sarsgynyň umumy täsiriniň ýokary derejede näbellidigini we onuň nebit bahalarynyň ýokarlanmagynyň möçberine we dowamlylygyna bagly boljakdygyny duýdurýar. Uzak wagtlap ýokary nebit bahalary, üpjünçilik zynjyrlaryndaky has uly bökdençlikler ýa-da gaz bazarlaryna edýän täsir ýewro zolagyň ösüşine edýän peseldiji basyşy has-da güýçlendirip biler.
Ýewropa Merkezi Banky — Ýewro zolagyň esasy düzgünleşdiriji edarasy bolup, Ýewropa Bileleşiginiň 20 ýurdunyň pul-karz syýasatyna jogapkärdir. Ormuz bogazy — dünýä nebitiniň takmynan 20%-iniň geçýän strategik deňiz geçelgesi. 2026-njy ýylyň fewral aýynyň ahyrynda başlan Ýakyn Gündogardaky uruş bogazyň iş ýüzündäki gabawyna we bahalaryň çalt ýokarlanmagyna getirdi. ÝMB-niň barlagy taryhy maglumatlara esaslanýar we mümkin netijeleri modelirleýär. Ýewro zolagyň nebite garaşlylygy soňky onýyllyklarda energiýanyň diwersifikasiýasy sebäpli azalsa-da, henizem ýokary derejede galýar.
Nebitiň bahasy ýokarlananda, her barrel jübä, zawodlara, işgär kabul etmek kararlaryna täsir edýär. ÝMB göterimleri hasaplaýar — ilkinji ýylda JIÖ-niň 0,4%-i, soňky her ýylda 0,2–0,3%. Emma bu göterimleriň aňyrsynda täze enjam alman galýan hakyky kärhanalar, satyn almalaryny yza süýşürýän maşgalalar, işe kabul etmegi togtadýan kompaniýalar dur. Ýakyn Gündogardaky uruş eýýäm sarsgynyň 2022-nji ýyldakydan güýçli, emma 1990-njy ýyllardakydan gowşakdygyny görkezdi. Şeýle-de bolsa, sanlar köşeşdirmeýär: maýa goýumlar sarp edişden has köp zyýan çekýär, näbellilik bolsa kararlary doňdurýar. ÝMB-niň esasy aladasy häzirki sarsgyn däl-de, onuň dowamlylygydyr. Eger ýokary bahalar uzak saklanyp galsa, üpjünçilik zynjyrlary bozulmagyny dowam etse, ýewro zolakda diňe haýallama däl-de, uzaga çekýän durnuksyz ykdysady ýagdaý ýüze çykyp biler. Dünýä beýle ýagdaýlary öň hem gördi. We olar hiç haçan gowy tamamlanmady.
