Şweýsariýady öňegidişlik: Ormuz bogazy işläp başlady, ABŞ we Eýran bolsa ýadro barlaglary barada ylalaşdylar
ABŞ we Eýran täjirçilik gämileri üçin strategik suw ýolunynyň doly açylandygyny tassykladylar. Kataryň we Pakistanyň araçylygynda Şweýsariýada geçirilen gepleşikleriň birinji tapgyry netijeleri berdi: gutarnykly ylalaşygyň 60 günlük meýilnamasy, Howpsuzlyk mehanizmleri gazanyldy. Tramp Eýranyň ýadro barlaglary boýunça ýeňilliklere gidendigini mälim etdi. Eýran we Oman bolsa bogazy bilelikde dolandyrmak barada ylalaşyga geldiler.
CCTV+ habar bermegine görä, energiýa göterijileri daşamak üçin dünýäniň iň möhüm ugurlaryndan biri bolan Ormuz bogazy täjirçilik gämileri üçin doly açyldy diýip, sişenbe güni iki ýurduň gepleşik geçirijileri Kataryň we Pakistanyň araçylygynda Şweýsariýanyň merkezi böleginde gepleşikleriň birinji tapgyryny tamamlanlaryndan soň, ABŞ bilen Eýran tassykladylar. Bu wakalar, araçylaryň gytaklaýyn gepleşikleriň birinji tapgyrynyň umyt beriji netijelerini, şol sanda gutarnykly ylalaşyga ýetmegiň 60 günlük meýilnamasyny we bogaz arkaly täjirçilik gämi gatnawynyň howpsuzlygyny üpjün etmek hem-de gapma-garşylykly hereketlerini bes etmek mehanizmlerini yglan edenlerinden bir gün soň boldy.
Gepleşik geçirijiler ýekşenbe güni Şweýsariýanyň Burgenştok dynç alyş zolagynda ilkinji göni gepleşikleri başladylar, bu bolsa geçen hepdedäki ähtnamadan soňky ilkinji duşuşykdyr. Ähtnama laýyklykda, ABŞ we Eýran ähli ugurlarda gapma-garşylykly hereketleri haýal etmän bes etmäge we 60 günüň dowamynda gutarnykly parahatçylyk ylalaşygyna ýetmäge borçlanýarlar.
Eýranyň BMG-niň Ženewadaky edarasynyň ýanyndaky hemişelik wekili Ormuz bogazynyň täjirçilik gämileri üçin tölegsiz açykdygyny we howpsuzlyk üçin aragatnaşyk kanallarynyň döredilendigini mälim etdi. ABŞ-nyň Prezidenti Eýranyň ýadro barlaglar baradaky «möhüm ýeňilliklerini» hasaba alyp, bogazyň gabawsyz açyk galmagyna rugsat berjekdigini aýtdy.
Eýran we Oman bogaz arkaly howpsuz geçişi üpjün etmäge ygrarlydyklaryny we özygtyýarlyga hormat goýulmalydygyny mälim edip, bilelikdäki beýannama çap etdiler. Seljerjileriň maglumatlaryna görä, duşenbe güni 36 sany täjirçilik gämisi bogazdan geçdi. Bu bolsa gapma-garşylykly hereketleriň başlanyndan bäri iň ýokary görkezijidir.
Ormuz bogazy — bu Oman we Pars aýlaglarynyň arasyndaky dar deňiz geçelgesidir, ol ýerden gapma-garşylykly hereketleriň başlanmazyndan öň dünýäniň nebitiniň takmynan 20%-i we suwuklandyrylan tebigy gazynyň 40%-i daşalýardy. Onuň hakyky gabawy 2026-njy ýylyň 28-nji fewralyndan soň başlandy. Ähtnamada göz öňünde tutulan 60 günlük döwür taraplara Eýranyň ýadro maksatnamasy we beýleki jedelli meseleler boýunça gutarnykly çözgütleri işläp taýýarlamak üçin wagt berýär. Gämi gatnawynyň täzeden dikeldilmegi — ýagdaýy kadalaşdyrmaga tarap ädilýän ilkinji, ýöne iň soňky däl ädimdir.
