Beýik rowaýatlaryň yzlary bilen: Gadymy Troýanyň syrlaryny açyp
Gomeriň ölmez-ýitmez «Iliada» we «Odisseýa» eserlerinden başlap, Golliwudyň giň gerimli ekranlaşdyryşlaryna we dünýäniň öňdebaryjy muzeýleriniň sergilerine çenli, Troýanyň taryhy asyrlaryň dowamynda ähli yklymlardaky adamlaryň hyýalyny joşdurmagyny dowam etdirýär.
Demirgazyk Egeý sebitinde ýerleşýän we ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen bu rowaýaty şäher diňe bir geçmişiň dymýan şaýady bolman, eýsem dünýä edebiýatynyň, sungatynyň we ylmynyň tükeniksiz ylham çeşmesidir. Häzirki wagtda Troýanyň beýik mirasy iri halkara taslamalar arkaly dünýä täzeçe açylýar.
Şu ýylyň medeni üstünlikleriniň biri hökmünde 11-nji iýunda Rimdäki Kolizeýde Troýa artefaktlarynyň sergisi boldy. Bu iri taslama Türkiýäniň 19 muzeýinden (şol sanda Çanakkaledäki baýrakly Troýa muzeýinden) getirilen 221 gymmatly eksponaty we Italiýanyň ýygyndylaryndan 80 eksponaty birleşdirdi. Şeýle hem türk artefaktlarynyň 50-si italýan tomaşaçylaryna ilkinji gezek görkezildi. Rim şäheriniň merkezindäki bu sergi dünýä metbugatynyň uly ünsüni çekip, Troýanyň adamzadyň umumy mirasy hökmünde ähmiýetini ýene-de bir gezek tassyklady.
Troýanyň medeni we ylmy missiýasy beýleki ýurtlarda-da dowam edýär. Nýu-Ýorkdaky Turkish House merkezinde geçirilen üstünlikli maslahatdan soň, nobaty Niderlandlar kabul edýär. 28-nji iýunda Amsterdamdaky Ýunus Emre institutynda özboluşly fotosergi açylar, 29-njy iýunda bolsa Leýden uniwersitetinde Troýa gazuw-agtaryş işleriniň baş arheology, professor Rüstem Aslan çykyş eder. Şeýle-de bolsa, dünýäniň dürli künjeklerinde geçirilýän sergiler diňe giriş bölegidir. Beýik şäheriň syrlaryna doly düşünmek üçin Türkiýe syýahatçylary Çanakkale şäher merkezinden bary-ýogy 30 kilometr uzaklykda ýerleşýän Troýanyň arheologik zolagyna baryp görmäge çagyrýar.
Tebigatyň, taryhyň we rowaýatyň sazlaşygy: Çanakkale
Egeý deňziniň demirgazyk derwezesinde, Dardanel bogazynyň girişinde ýerleşýän Çanakkale özboluşly kenarýaka şäheridir. Bu ýerde dynç almak üçin ähli şertler bar: güneşli kenarlar, suw sporty, kemping meýdançalary, welosiped ugurlary we asuda çakyrhanalar.
Myhmanlar XX asyryň täsirli wakalary bilen tanyşmak üçin Çanakkale söweşiniň (Birinji jahan urşundaky Gallipoli kampaniýasynyň) ýadygärliklerine baryp bilerler ýa-da suwuň düýbündäki harby gämileri synlap bilerler. Tebigaty söýýänleri rowaýaty Ida dagynyň (Kaz daglary) ýaşyl eňňitleri, Assosyň arassa suwlary hem-de Bozjaada we Gökçeada adalarynyň asuda gurşawy garşy alýar. Şeýle-de bolsa, welaýatyň iň gymmatly mirasy Troýa bolup galýar. Çanakkaleniň kenarýaka seýilgähinde ýerleşdirilen äpet agaç Troýa aty bolsa myhmanlary rowaýatlar dünýäsine alyp barýan nyşan hökmünde çykyş edýär.
Troýa: 5000 ýyllyk üznüksiz taryh
Tewfikiýe obasynyň golaýynda ýerleşýän Troýa dünýä taryhynda ilkinji nobatda Gomeriň «Iliada» eserine ylham beren şäher hökmünde tanalýar. Emma Troýa urşy bu ýeri ebedileşdirmezden öň hem bu ýerde durmuş gülläp ösüpdir. Häzirki wagtda ÝUNESKO tarapyndan gorag astyna alnan arheologik toplumda irki bürünç eýýamyndan Wizantiýa döwrüne çenli uzalyp gidýän 5000 ýyllyk taryhy görkezýän 10-dan gowrak medeni gatlak saklanyp galypdyr.
Galanyň girişinde myhmanlary äpet agaç Troýa aty garşylaýar. Şondan soň gadymy gala diwarlarynyň we daş düşelen köçeleriň ugrunda gezelenç edip bolýar. Belki-de, bu ýerlerde bir wagtlar Ahillesiň ýa-da Gektoryň aýagy düşendir.
Troýanyň taryhy Rim imperiýasynyň döreýşi bilen hem baglanyşyklydyr. Wergiliniň gürrüň bermegine görä, Troýanyň ýykylyşyndan soň şa ogly Eneý «Täze Troýany» gözläp ýola düşýär. Häzirki wagtda Ýewropa Geňeşi tarapyndan resmi medeni ugur hökmünde ykrar edilen «Eneýyň ýoly» boýunça syýahat edip, ol Lasiumyň kenarlaryna ýetýär. Onuň nesilleri bolsa b.e.öň 753-nji ýylda Rim şäherini esaslandyrýarlar. Günbatar edebiýatynyň gözbaşyny emele getiren gadymy şäherçäniň harabalyklaryny öz gözüň bilen görmek — bürünç eýýamynyň kuwwatly galalaryndan başlap, rim döwrüne degişli Odeon we Bulewterion (şäher geňeşiniň binasy) ýaly taryhy desgalara çenli — islendik syýahatçy üçin bahasyna ýetip bolmajak täsirli tejribedir.
Troýa muzeýi: geçmişe interaktiw syýahat
Troýa sapary häzirki zaman Troýa muzeýine baryp görmezden doly bolmaz. Arheologik zolagyň girişinde ýerleşýän bu ajaýyp muzeý halkara baýraklara mynasyp bolan binagärlik eseridir.
Muzeýiň üç gatynda häzirki zaman multimediýa tehnologiýalary, dioramalar we proýeksiýalar arkaly şäheriň müňýyllyklary öz içine alýan taryhy janlandyrylýar. Şeýlelikde, gazuw-agtaryş işlerinde tapylan gymmatly tapyndylary öz döwrüniň çäklerinde görmek mümkin bolýar.
Syýahat üçin peýdaly maslahatlar
Nädip ýetmeli? Stambul howa menzilinden Çanakkalä her gün yzygiderli uçuşlar amala aşyrylýar. Şeýle hem «Çanakkale 1915» köprüsi arkaly şäherden awtoulag bilen birnäçe sagatda ýetmek bolýar.
Nirede ýerleşmeli? Çanakkalede halkara myhmanhanalardan başlap, rahat butik otellere çenli dürli görnüşli ýaşaýyş ýerleri bar. Has milli öwüşginli tejribe üçin Tewfikiýe obasyndaky maşgala pensionlarynda ýerleşmek maslahat berilýär.
Näme bilen meşgullanmaly? Troýa gadymy şäheri Troýa çakyr ýolunyň möhüm bölegidir. Bu ugur Gallipoli ýarymadasyndan başlap, Ejeabat we Troýanyň üsti bilen Bozjaada adasyna çenli dowam edýär we ýerli çakyrçylyk däpleri bilen tanyşmaga mümkinçilik berýär.
Näme dadyp görmeli? Çanakkaleniň aşhanasy ýerli çakyrlarynyň ajaýyp üstüni dolýar. Ezine peýniri, zeýtun ýagly egeý tagamlary we Dardanel hem-de Saros aýlagyndan tutulan täze deňiz önümleri, aýratyn-da meşhur sardinalar hökman dadyp görülmeli.
ORIENT
