Ormuz bogazy gaýtadan açyldy: Eýran geçiş töleglerini ýatyrdy, ABŞ bolsa gabawy aýyrdy
60 gün mugt üstaşyr geçiriş, harby-deňiz gabawynyň ýatyrylmagy we ýüz tutmalaryň ileri tutulyp garalmagy. Ähtnamanyň hereket edýän döwründe ähli çykdajylary Eýran öz üstüne alar. ABŞ bolsa gabaw bilen bagly ähli çäreleriň bes edilendigini tassyklady.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, penşenbe güni Eýranyň Ýokary Milli howpsuzlyk geňeşi Tähran bilen Waşingtonyň arasynda konflikti düzgünleşdirmäge gönükdirilen özara düşünişmek hakyndaky ähtnama (MOU) gol çekilmeginden soň, Ormuz bogazyndan geçýän söwda gämileri üçin indiki 60 gün dowamynda ähli üstaşyr tölegleriniň ýatyrylandygyny yglan etdi.
Tölegleriň ýatyrylmagy ähtnamanyň 5-nji maddasyna laýyklykda geçiş üçin ýüz tutýan söwda gämilerine degişlidir. Gämiler ýüz tutmalaryny gämi gatnawyna gözegçilik edýän eýran edarasy bolan Ormuz bogazyndaky Gämi gatnawyna gözegçilik müdirligine tabşyrmaly.
60 günlük döwürde Eýranyň hökümeti ähli degişli çykdajylary öz üstüne alar, bu bolsa gämilere mugt üstaşyr geçmäge mümkinçilik berer. Şeýle hem müdirlige ýüz tutmalary tizleşdirilen tertipde işläp taýýarlamak tabşyryldy.
Şeýle-de bolsa, gämiler bellenen gämi gatnaw zolaklaryna we kesgitlenen tertibe berk eýermeli bolar. Bu çäreler gämi gatnawynyň howpsuzlygyny üpjün etmek we suw ýolunyň geçirijilik ukybyny kem-kemden ýokarlandyrmak maksady bilen kabul edildi.
Häkimiýet edaralar goşmaça tehniki maglumatlary soňrak çap ederler. Partlaýjylardan arassalamak bilen bagly meseleler ähtnamanyň 5-nji maddasyna laýyklykda çözüler.
Şol bir wagtyň özünde ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi amerikan goşunlarynyň Eýranyň portlaryna we kenarýaka sebitlerine girýän hem-de ol ýerlerden çykýan ähli deňiz ulaglaryna garşy goýlan gabawy aýrandygyny habar berdi.
«Amerikan goşunlary Eýranyň portlaryna barýan ýa-da ol ýerlerden çykýan gämileriň üstaşyr geçişine päsgelçilik döretmeýär. ABŞ-nyň harby gabawy üpjün etmek boýunça ähli tagallalary bes edildi» diýlip, beýanatda aýdylýar.
Ormuz bogazy Pars aýlagy bilen Oman aýlagynyň arasyndaky strategik deňiz geçelgesidir. Dünýäde daşalýan nebitiň takmynan 20 göterimi hut şu ýerden geçýär.
Onuň iş ýüzündäki gabawy 2026-njy ýylyň fewral aýynyň ahyrynda ABŞ bilen Ysraýylyň Eýrana eden hüjüminden soň başlandy.
2026-njy ýylyň 19-njy iýunynda Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda gol çekilen özara düşünişmek hakyndaky ähtnama konfliktiň tamamlanandygyny alamatlandyrdy. Tölegleriň ýatyrylmagy we gabawyň aýrylmagy gämi gatnawyny kadalaşdyrmak ugrunda edilen amaly ädimlerdir.
Eýranyň Ormuz bogazyndaky Gämi gatnawyna gözegçilik müdirligi bu dar suw ýolundaky hereketi utgaşdyrmak üçin döredildi. Partlaýjylardan arassalamak bolsa henizem esasy wezipeleriň biri bolup galýar.
Nebit akymy kesilende, dünýä dem gysylýar. Emma bogaz açylanda we tölegler ýatyrylanda diňe söwda däl, eýsem umyt hem gaýdyp gelýär. 60 günlük mugt üstaşyr geçiş diňe gämi eýeleri üçin çykdajylaryň azalmagy däl. Bu, konfliktiň geçmişde galýandygyny we onuň ornuna ynamyň gelýändigini görkezýän möhüm yşaratdyr.
Eýran çykdajylary öz üstüne alýar, ABŞ gabawy aýyrýar, gämiler bolsa ýene-de öňki ugurlary boýunça hereket edýärler.
Partlaýjylardan arassalamak işleri heniz öňde dur, emma iň möhüm ädim eýýäm ädildi: suw ýoly ýene-de erkin boldy.
Ilkinji tanker hiç hili päsgelçiliksiz bogazdan geçende, bu diplomatiýanyň güýjüň üstünden üstün çykandygyny aňladar.
