ABŞ bilen Eýran urşy bes etmek boýunça özara düşünişmek hakynda ähtnama gol çekdiler: 14 bent, doňdurylan aktiwleriň açylmagy, Ormuz bogazyndan erkin geçiş we goşunlaryň çykarylmagy — elektron gol bilen berkidilen parahatçylyk
Resminama prezidentler tarapyndan elektron görnüşde gol çekildi. Eýran doňdurylan aktiwlerine elýeterlilik alýar we nebiti erkin satmak hukugyna eýe bolýar. ABŞ bolsa goşunlaryny sebitden çykarýar we sanksiýalary bellenen tertip boýunça aýyrýar. Ähtnamada Liwan üç gezek agzalýar — Ysraýylyň Liwana garşy islendik agressiýasy ABŞ-nyň öz üstüne alan borçnamalarynyň bozulmagy hökmünde hasaplanar. Şweýsariýa ilkinji wekiliýetler geldi, emma resmi gol çekişlik dabarasy geçirilmez.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian bilen onuň amerikaly kärdeşi Donald Tramp urşy bes etmek boýunça özara düşünişmek hakynda ähtnama elektron görnüşde gol çekdiler. Bu barada penşenbe güni Eýranyň Daşary işler ministrliginiň wekili Esmail Bagai IRIB döwlet teleýaýlymyna beren interwýusynda mälim etdi.
Bagai ähtnamanyň 14 bentden ybaratdygyny belläp, onuň şertleriniň bozulmagy düzgün bozujy tarap üçin has ýokary çykdajylara we netijelere getirjekdigini aýtdy.
Bagai Eýrana garşy nebit sanksiýalarynyň diňe kagyz ýüzünde däl, eýsem olaryň doly ýerine ýetirilmegini üpjün edýän ähli zerur çäreler bilen birlikde aýrylmalydygyny nygtady. Eýrana öz nebiti we nebit-himiýa önümlerini erkin satmaga, şeýle hem bu satuwdan gelen girdejileri dolulygyna almaga rugsat berilmelidir. Şeýle hem Eýran zerur bolan ýagdaýynda doňdurylan aktiwlerine elýeterlilik alyp, şol serişdeleri dürli satyn alyşlar üçin ulanyp bilmelidir.
Şol gün Bagai ýaragly atyşyklaryň bes edilmegi we Liwandaky çaknyşyklaryň tamamlanmagy barada hem çykyş edip, bu iki meseläniň Eýran üçin deň derejede möhümdigini aýtdy. Ähtnamanyň birinji maddasynda Liwan üç gezek agzalýar we onuň çäk bitewiligine hem-de milli özygtyýarlylygyna hormat goýulmagyna aýratyn üns berilýär. Eger Ysraýyl Liwana garşy agressiýasyny dowam etdirse, bu ähtnama boýunça Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň öz üstüne alan borçnamalarynyň bozulmagy hökmünde kabul ediler.
Çarşenbe güni eýran köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ylalaşygyň aýratynlykaryny çap etdiler. Waşington Eýranyň töweregindäki sebitlerden goşunlaryny çykarmagy, dikeldiş işlerine başlamagy, jemleýji ylalaşykda görkezilen tertip boýunça sanksiýalary aýyrmagy we ähtnamanyň şertleri ýerine ýetirilenden soň çäklendirilen ähli eýran serişdelerini açmagy öz üstüne alýar.
Muňa jogap hökmünde Eýran 60 günüň dowamynda Ormuz bogazy arkaly söwda gämileriniň erkin we howpsuz geçmegini üpjün eder. Şeýle hem iki tarap baýlaşdyrylan uranyň saklanyp galan gorlary bilen bagly meseläni özara ylalaşylan mehanizm arkaly çözmegi borç edinýär.
ABŞ-nyň iki resmi wekili çarşenbe güni ähtnamanyň elektron görnüşde gol çekilendigini we güýje girendigini aýtdy. Ozal resmi gol çekişlik dabarasynyň anna güni Şweýsariýada geçirilmegine garaşylýardy. Çarşenbe güni Pakistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri Eýrandan, ABŞ-dan we Pakistandan gelen ilkinji wekiliýetleriň Şweýsariýa ýetendigini habar berdiler.
Emma penşenbe güni Bagai IRIB teleýaýlymyna beren interwýusynda eýran gepleşik toparynyň Şweýsariýa gitmek meýilnamasynyň güýjünde galýandygyny, ýöne şol ýurtda ähtnama gol çekmek dabarasynyň geçirilmejekdigini aýtdy.
Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky özara düşünişmek hakynda ähtnama Pakistan tarapyndan araçylyk edilen birnäçe aýlyk göni däl gepleşikleriň netijesi boldy. Resminama 2026-njy ýylyň fewral aýynyň ahyrynda ABŞ bilen Ysraýylyň Eýrana garşy hüjümlerinden soň başlan harby hereketleriň bes edilmegini berkidýär. Şol çaknyşyklar Ormuz bogazynyň iş ýüzünde petiklenmegine getiripdi.
Sanksiýalaryň aýrylmagy we Eýranyň aktiwleriniň açylmagy Tähran üçin esasy şertler bolup durýar. ABŞ goşunlarynyň sebitden çykarylmagy bolsa Eýranyň öňe süren esasy talaplarynyň biridir. Liwan bilen baglanyşykly mesele bolsa ylalaşygyň diňe Eýran bilen ABŞ-nyň gatnaşyklaryny däl-de, eýsem tutuş Ýakyn Gündogaryň has giň geosyýasy ýagdaýyny öz içine alýandygyny görkezýär.
Dört aýa golaý dowam eden uruş indi geçmişde galýar — ýöne bu bir pursatda bolmady, elektron gol arkaly amala aşdy.
Ähtnamanyň 14 bendi diňe bir resminama däl, eýsem adaty durmuşa gaýdyp barmagyň ýol kartasydyr.
Eýran üçin bu öz milliardlaryna elýeterlilik, nebiti erkin satmak mümkinçiligi we dikeldilmege bolan umytdyr. ABŞ üçin bolsa bu uzaga çeken çaknyşykdan çykmak we sebitde parahatçylygy üpjün etmek baradaky wada.
Ýöne bu ylalaşygyň iň näzik tarapy Liwandyr. Ysraýylyň islendik hereketi tutuş ähtnamanyň dargamagyna sebäp bolup biler. Parahatçylyk internet arkaly gol çekildi, emma onuň berkligi Şweýsariýada däl-de, Ýakyn Gündogaryň topragynda synagdan geçirilýär.
Diplomatlar dabaralara taýýarlanýan mahaly, hakyky göreş indi başlanýar — sözleriň diňe söz bolup
