Ormuz bogazy täzeden janlanýar: 500 gämi petiklenip galdy, 300-si bolsa ýola çykmaga taýýar — günde 20 million barrel nebit täzeden üstaşyr geçirilip başlanmagyna garaşýar
ABŞ bilen Eýranyň arasynda ýaraşyk yglan edilenden soň, ýüklenen takmynan 300 tanker Ormuz bogazyndan geçmäge taýýar. Şonça gämi hem Oman aýlagynda garaşýar. Şeýle-de bolsa, gämi eýeleri seresaplylygyny saklaýarlar: petiklenmäniň aýrylmagy millionlarça barrel nebitiň daşalmagyna ýol açyp biler, emma päsgelçilikler henizem çynlakaý bolmagynda galýar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, ABŞ bilen Eýran urşy bes etmek baradaky ylalaşyga gelendiklerini yglan edenlerinden soň, Ormuz bogazyndan geçmäge garaşýan gämileriň sany artdy. Şeýle-de bolsa, gämi eýeleri we gämi operatorlary howpsuzlyk meselelerinde henizem örän seresaply çemeleşýärler. Bu barada duşenbe güni çap edilen Bloomberg agentliginiň habarynda aýdylýar.
Habarda Kpler deňiz seljeriş kompaniýasynyň maglumatlaryna salgylanylyp, Pars aýlagy sebitinde saklanyp galan ýüzlerçe gäminiň arasynda 300-e golaýynyň eýýäm ýüklenendigi we bogazdan geçmäge taýýardygy bellenilýär. Şeýle hem şonça gämi Oman aýlagynda uly eksport terminallaryna gaýdyp barmaga garaşýar.
Nazary taýdan bu millionlarça barrel çig nebitiň bazara çykmagyna mümkinçilik berip biler. Emma hakyky üstaşyr geciriliş henizem birnäçe päsgelçilik bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Olaryň arasynda gämi korpuslaryndaky deňiz galyndylaryny arassalamak zerurlygy hem-de dar suw ýolunda geçiş nobaty ugrunda bäsdeşlik bar.
Obsidian Risk Advisors kompaniýasynyň dolandyryjy direktory Brett Erikson howpsuzlygyň ähli gämi eýeleri üçin iň möhüm mesele bolup galýandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, gämi gatnaw pudagy, kapitanlar we deňizçiler ýagdaýy örän ünsli yzarlaýarlar hem-de bir ýalňyşlygyň, bir hüjümiň ýa-da bir syýasy kararyň ýagdaýy düýpli derejede agyrlaşdyryp biljekdigine gowy düşünýärler.
Fewral aýynyň ahyrynda ABŞ, Ysraýyl we Eýranyň arasynda uruş başlanmazdan öň Ormuz bogazy arkaly her gün ortaça 20 million barrel nebit daşalýardy. Bu dünýäde her gün daşalýan nebitiň takmynan bäşden bir bölegine deňdir.
Kpler-iň bahalandyrmagyna görä, üç aýdan gowrak dowam eden çaknyşykdan soň hem Pars aýlagynda takmynan 500 söwda gämisi petiklenen ýagdaýynda galýar.
Ormuz bogazy Oman aýlagy bilen Pars aýlagynyň arasynda ýerleşýän dar deňiz geçelgesidir. Onuň üsti bilen dünýäde öndürilýän nebitiň takmynan 20 göterimi daşalýar. Çaknyşyk döwründe Eýran tarapyndan bogazyň petiklenmegi energiýa serişdeleriniň bahasynyň düýpli ýokarlanmagyna sebäp boldy.
Pakistanyň araçylygynda gazanylan urşy bes etmek baradaky ylalaşyk petiklenmäni aýyrmaga ýol açýar. Şeýle-de bolsa, bu proses haýal dowam edýär: gämileriň korpuslaryny deňiz ösüntgilerinden arassalamak zerur, üstesine-de dar bogazda geçiş üçin nobat emele gelýär.
Uruş yza çekilende, bogaz täzeden janlanýar. Emma bu dessine bolup geçmeýär. Pars aýlagynda petiklenip galan 500 gämi — bu saklanyp galan ykdysadyýet, alyjylara ýetmedik millionlarça barrel nebit we çaknyşygyň tamamlanmagyna garaşan on müňlerçe deňizçidir.
Indi ylalaşyk gazanylandan soň tankerler ýola çykmaga taýýar, emma howpsuzlyk aladalary howlukmaçlykdan üstün çykýar. Gämi eýeleri bir raketanyň, bir ýalňyşlygyň hemme zady täzeden öňki ýagdaýa getirip biljekdigini ýatdan çykarmaýarlar.
Ormuz bogazy diňe bir suw geçelgesi däl. Ol dünýä ykdysadyýetiniň esasy arteriýasydyr. Onuň urgusy bolsa haýal, emma ynamly ýagdaýda dikeldilýär.
