Wellington suwuň astynda galýar: ozal ýüz ýylda bir gezek bolan suw joşmalary indi ýylda iki gezek gaýtalanýar — täze barlag muny adam işjeňligi bilen baglanyşdyrýar
1900-nji ýyldan bäri aşa ýokary deňiz joşmalarynyň ýygylygy dört esse artdy. Ozal ýylda bary-ýogy 1 göterim ähtimallyk bilen ýüze çykýan hadysalar 2005-nji ýyla çenli azyndan on esse ýygylaşdy. Geçen hepde Täze Zelandiýanyň paýtagty Wellington günorta kenarlarda güýçli tolkunlar sebäpli girizilen adatdan daşary ýagdaý tertibini ýatyrdy. Alymlar suw joşmalaryna garşy gorag meýilnamalarynyň gyssagly täzeden gözden geçirilmelidigini talap edýärler.
CCTV+ agentliginiň maglumatyna görä, adam işjeňligi netijesinde deňiz derejesiniň ýokarlanmagy Täze Zelandiýanyň paýtagty Wellingtonda kenarýaka suw joşmalarynyň ýüze çykmak ähtimallygyny ep-esli ýokarlandyrdy. Täze ylmy barlaglaryň görkezişi ýaly, ozal ýüz ýylda bir gezek bolup geçýän suw joşmalary häzirki wagtda ortaça ýylda iki gezek gaýtalanýar.
Nature Climate Change žurnalynda çap edilen barlag deňiz derejesiniň ýokarlanmagynyň 1900-nji ýyldan bäri dünýä boýunça kenarýaka sebitlerinde aşa ýokary suw derejesiniň ýygylygyny takmynan dört esse artdyrandygyny görkezýär. Taryhy taýdan ýylda 1 göterim ähtimallyk bilen ýüze çykýan hadysalar köp ýerlerde 2005-nji ýyla çenli azyndan on esse ýygylaşdy.
Geçen hepde Wellington şäheri paýtagtyň käbir etraplarynda ýerli adatdan daşary ýagdaý tertibini ýatyrdy. Bu çäre günorta kenarlarda we Waýrarapa sebitinde güýçli tolkunlar barada berlen duýduryşlardan soň girizilipdi. Alymlar deňiz derejesiniň mundan beýläk hem ýokarlanmagynyň kenarýaka suw joşmalarynyň howpuny artdyrjakdygyny, şonuň üçin, aýratyn-da pes ýerleşýän kenarýaka sebitlerde suw joşmalaryna garşy göreşmek we olara uýgunlaşmak boýunça meýilnamalary täzeläp durmak zerurdygyny belleýärler.
Deňiz derejesiniň ýokarlanmagynyň esasy sebäpleri buzluklaryň eremegi hem-de parnik gazlarynyň döredýän global ýylylygy netijesinde umman suwlarynyň ýylylyk täsiri bilen giňelmegidir. Wellington pes derejede ýerleşýän kenarýaka şäher bolany üçin, bu howplara has köp sezewar bolýar. Nature Climate Change žurnalyndaky barlag bu ugurda iň abraýly ylmy çeşmeleriň biri hasaplanýar. “Ýüz ýylda bir gezek” diýen düşünje ýylda 1 göterim ähtimallyk bilen ýüze çykýan hadysany aňladýar. Häzirki wagtda şol bir hadysa ortaça ýylda iki gezek gaýtalanýar.
Ýüz ýyllyk hadysa alty aýlyk adata öwrülende, tebigat degişme etmegini goýýar. Wellington — tolkunlaryň eýýäm gapylary kakýan paýtagt. Bir wagtlar ata-babalar üçin betbagtçylyk hasaplanan ýagdaý häzirki nesil üçin adaty hadysa öwrülýär. Alymlar çaklama etmeýärler, olar ölçeg geçirýärler: ýygylygyň dört esse artmagy, hadysalaryň bolsa on esse çaltlaşmagy. Bularyň ählisi bir nesliň ömründe bolup geçýär. Käbirleri muny “tebigy aýlanyşyk” diýip düşündirmäge synanyşsa-da, maglumatlar we grafikler adamyň täsirini açyk görkezýär. Syýasatçylar jedel edýän mahaly, deňiz derejesi ýokarlanmagyny dowam etdirýär. Eger şu gün suw joşmalary boýunça kartalar we gorag meýilnamalary täzelenmese, ertir deňiz guşlary öňki hökümet binalarynyň üçeklerinde höwürtge gurup bilerler. Saýlaw uýgunlaşmak bilen hereketsizligiň arasynda däl, eýsem wagtynda uýgunlaşmak bilen betbagtçylygyň arasynda durýar.
