Her bir adamyň durnukly ösüşe gatnaşmaga bolan mümkinçiligi» — adam hukuklaryny amala aşyrmagyň esasy şertidir diýip, türkmen alymy Pekinde belledi
Ösüş hukugy hakyndaky Jarnamanyň 40 ýyllygy, 100-den gowrak ýurt we BMG şol sanda bilen 400 gatnaşyjy. Forumyň dördünji ugurdaş sessiýasy “ýaşyl” ösüşe we adamyň ekologiýa hukuklaryna bagyşlandy. Türkmenistanly alymyň bellemegine görä: “ýaşyl” ösüş diňe bir tebigaty goramak däl, eýsem her bir adamyň durnukly geljegiň bir bölegi bolmaga bolan hukugydyr.
“CCTV+”-iň habarlar gullugynyň berýän maglumatyna görä, türkmen alymy anna güni Pekinde geçirilen Adam hukuklaryny ählumumy dolandyrmak boýunça 2026-njy ýylyň forumynda şeýle belledi: «Ýaşyl ösüş, adam hukuklarynyň esasy ugurlarynyň durmuşa geçirilmegine gönüden-göni täsir edýän ösüş hukugynyň aýrylmaz bölegi hökmünde ykrar edilmelidir». Forum Ösüş hukugy hakyndaky Jarnamanyň kabul edilmeginiň 40 ýyllygyna bagyşlandy we adam hukuklaryny ählumumy derejede dolandyrmaga täzeçe garaýyş bermegi maksat edinýär.
Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň direktory Ýagmyr Nuryýew “ýaşyl” ösüşe we adamyň ekologiýa hukuklaryna bagyşlanan dördünji ugurdaş sessiýada eden çykyşynda şeýle belledi:«Forumyň “Bilelikdäki ösüş we umumy adam hukuklary” diýen temasy, aýratyn hem dördünji ugurdaş sessiýanyň “ýaşyl” ösüş we adam hukuklaryny goramak boýunça alyp barýan işleri örän uly ähmiýete eýedir. Ösüş hukugy hakyndaky Jarnama bu hukugyň adamyň aýrylmaz hukugydygyny yglan edýär we her bir adamyň ösüş işine gatnaşyp biljek hem-de ondan bähbit alyp biljek şertleriniň döredilmegini talap edýär. “Ýaşyl” ösüş — ösüş hukugynyň iň möhüm bölegidir, sebäbi ol ykdysady ösüşiň, durmuş adalatlylygynyň we daşky gurşawy goramagyň arasynda sazlaşykly deňagramlylygy üpjün edýär hem-de adamyň ýaşamaga, saglyga we arassa daşky gurşawa bolan hukuklaryny şol sanda esasy hukuklarynyň durmuşa geçirilmegine gönüden-göni täsir edýär».
Ýagmyr Nuryýew Forumda beýan edilen hasabatlaryň we materiallaryň hökümetler hem-de ylmy jemgyýetçilik tarapyndan adamyň ekologiýa hukuklary bilen baglanyşykly meselelere has uly üns berilmeginiň zerurdygyny görkezýändigini belledi. «Ýaşyl ösüş we adamyň ekologiýa hukuklarynyň goralmagy döwletler tarapyndan aýratyn ünsi, şeýle hem dürli ugurlaryň alymlaryndan, şol sanda hukukçylardan maksada gönükdirilen barlaglary talap edýär. Bu prosessleri toplumlaýyn ösdürilip öwrenilmegi, halkara forumlaryň toplanan tejribesi bilen bilelikde, şu ugratda ählumumy dolandyryşy kämilleşdirmek boýunça anyk teklipleri işläp düzmäge kömek eder» — diýip, alym aýtdy.
Ol «ýaşyl» ösüşiň diňe bir daşky gurşawy goramak syýasaty bilen çäklenmeýändigini aýratyn belledi: «Ýaşyl ösüş diňe daşky gurşawy goramak çäreleri bilen çäklenmeýär. Onuň esasynda her bir adamyň durnukly ösüşe gatnaşmaga we arassa daşky gurşaw şertlerinde ondan bähbit almaga bolan mümkinçiligi ýatyr. Bu bolsa Ösüş hukugy hakyndaky Jarnamanyň maksatlaryna gönüden-göni laýyk gelýär». Döwlet geňeşiniň Maglumat býurosy we Daşary işler ministrligi tarapyndan bilelikde guralan iki günlük forum penşenbe güni açyldy we oňa 100-den gowrak ýurtdan hem-de halkara guramalardan, şol sanda Birleşen Milletler Guramasyndan 400-den gowrak wekil gatnaşdy.
Ösüş hukugy hakyndaky Jarnama 1986-njy ýylda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edildi. Ol ösüş hukugynyň adamyň aýrylmaz hukugydygyny, şonuň esasynda bolsa her bir adamyň we ähli halklaryň ykdysady, durmuş, medeni we syýasy ösüşe gatnaşmaga hem-de onuň bähbitlerinden peýdalanmaga hukugynyň bardygyny yglan edýär. Ekologiýa bilen adam hukuklarynyň arasyndaky baglanyşyk barha aýdyňlaşýar: hapalanan howa, arassa suwuň ýetmezçiligi we howanyň üýtgemegi ýaşamak hem-de saglyk hukugyna gönüden-göni zeper ýetirýär.
Türkmen alymy «ýaşyl» ösüşiň diňe bir ekologiýa syýasaty däl-de, eýsem her bir adamyň durnukly geljege gatnaşmaga bolan mümkinçiligidigi barada aýdanlary bilen bizi ýönekeý bir hakykata gaýtaryp getirýär. Arassa howa, içmäge ýaramly suw, durnukly ykdysadyýet — bular kaşaňlyk däl-de, adamyň ösmegi üçin zerur bolan iň esasy şertlerdir. Pekindäki forum: «Biz sanlar we kanunlar barada jedel edýän wagtymyz, nirededir bir ýerde çagajyk arkaýyn dem alyp bilmeýär» diýen ýörelgäni ýatlatmak üçin 100 sany ýurdy bir ýere jemledi. Onuň geljegini goramak bolsa şu ykrarnamadan başlanýar: ekologiýa adalaty — bu ýaşamak hukugydyr.
