Hytaýyň “Sýanfan” emeli hemralar topary orbitada 200 sany emeli hemra ýetdi: 2027-nji ýyla çenli olaryň sanyny 1296-a, geljekde bolsa 15 000-den gowraga ýetirmek meýilleşdirilýär — 500–600 km beýiklikdäki “altyn orbita” ugrunda ýaryş
“Starlink” eýýäm 12 400-den gowrak enjamy älem giňişligine uçurdy we dünýäniň emeli hemra flotunyň 60%-ini eýeleýär. Hytaý muňa jogap berip başlady: 2021-nji ýyldan bäri amala aşyrylýan “Sýanfan” (Qianfan GMI) maksatnamasy bütindünýäni internet bilen gurşamagy, “öli zolaklary” ýok etmegi we “Bir guşak, bir ýol” taslamasynyň hyzmatdaş ýurtlaryna hyzmat etmegi maksat edinýär.
“CCTV+”-iň habar bermegine görä, Hytaýyň pes orbitaly internet hemralar toparynyň serkerdesi Hu Haýin 3-nji iýunda Şanhaýda Hytaýyň media toparyna (CMG) beren interwýusynda maksatnamanyň döreýiş taryhy, orbital serişdeler ugrundaky halkara bäsdeşlik we ýurduň gazanan üstünlikleri barada gürrüň berdi.
“Sýanfan” — ulgam döretmegiň resmi tapgyryna gadam basan, Hytaýyň ilkinji ägirt uly pes orbitaly täjirçilik emeli hemralar toparydyr. Ol hem edil “Starlink” ýaly 300–2000 km beýiklikde ýerleşdirilýär we daglyk sebitlerde, çöllerde hem-de okeanlarda aragatnaşygy üpjün edýär.
Hytaý bu ugurda ilkinjileriň biri boldy: ilkinji synag pes orbitaly emeli hemrasy entek 2003-nji ýylda uçurylypdy. Emma şu günki gün, 2026-njy ýylyň iýun aýyndaky ýagdaýa görä, “Starlink” 12 400-den gowrak işjeň emeli hemrany ulanýar — bu bolsa dünýä flotunyň 60%-inden gowragydyr. 42 000 emeli hemradan ybarat tassyklanan topar pes orbitalaryň, aýratyn hem göni öýjükli aragatnaşyk üçin niýetlenen 500–600 km beýiklikdäki “altyn orbitanyň” kuwwatynyň takmynan 70%-ini eýelär. Hytaýyň paýy häzirki wagtda ähli işjeň kosmos enjamlarynyň 10%-inden hem azdyr. Halkara elektroaragatnaşyk birleşigi “kim birinji gelse, ýer şonuňky” diýen düzgün esasynda işleýär.
Edil şu şertlerde, 2021-nji ýylda Hytaý “Sýanfan” ulgamyny (resmi ady — Global Multimedia Satellite System, GMI) işläp düzüp başlady. Ilkibaşda bu ulgam “Bir guşak, bir ýol” taslamasynyň ýurtlaryna we “Starlink”-iň elýeterliligi çäkli bolan sebitlerindäki hytaýyň daşary ýurt kärhanalaryna gönükdirilendir.
5-nji iýun ýagdaýyna görä, orbitada 200 sany “Sýanfan” emeli hemrasy bar. Ýokary ýygylykdaky uçuşlar dowam edýär. 2026-njy ýylyň iýulyna çenli ulgam 324 emeli hemradan ybarat bolmaly. Taslama üç tapgyra bölünýär: birinji tapgyr — 2027-nji ýyla çenli 1296 hemra, ikinji tapgyr — 2030-njy ýyla çenli takmynan 10 000 hemra, üçünji tapgyr bolsa — “6G” ekoulgamyna multimediýa we uzakdan zondirlemegi utgaşdyrmak bilen 15 000-den gowrak hemra.
Hu Haýin öňki adaty emeli hemralaryň döwlet taslamasy bolandygy üçin “nähili bolsa-da bökdençsiz işlemeli” diýen ýörelge bilen döredilendigini düşündirdi. Indi bolsa isleg üýtgedi. Topar eýýäm netijeli görnüşde biri-biriniň üstüne goýup bolýan tekiz panel-hemralara geçdi. 18 hemradan ybarat ilkinji tapgyr 2024-nji ýylyň awgustynda uçuryldy. Ösüşiň garaşylýan depginden haýal bolmagyna bölekleýin köp gezek ulanylýan raketalaryň ýoklugy sebäp bolýar. “Men ýakyn geljekde köp gezeklik ulanylyşa ýetjekdigimize we uçuryş mümkinçiliklerimiziň ösjekdigine ynanýaryn” diýip, Hu belledi.
Ol bir uçuryşda 18 sany emeli hemranyň bölünip aýrylmak mehanizmini jikme-jik beýan etdi: olar dört sany çybyk arkaly saklanyp, biri-biriniň üstüne goýulýar. Raketanyň ýokarky basgançagy ähli toplumy aýlawly herekete getirýär we emeli hemralar suwa taşlanan daşjagazlar ýaly, biri-biriniň yzyndan yzygiderli bölünip aýrylýarlar.
“Starlink” özüniň ägirt uly toparyny gurýan mahaly, Hytaý “Sýanfan” ulgamyny ýaýbaňlandyrýar. Bu diňe bir emeli hemralaryň ýaryşy däl-de, eýsem, şu günki gün internet elýeterliligi bolmadyk adamlara tor ulanmaga hukuk bermek ugrundaky göreşdir.
Hytaýyň emeli hemrasy üstünden uçup geçen pursady, daglar, okeanlar we çöller “öli zonalar” bolmagyny bes eder. Orbitada aýlanýan tekiz paneller bolsa, öňe saýlanan bäsdeşini yzarlamaga synanyşýan tehnologiki “gülüň” ýapraklaryny ýatladýar. “Altyn beýikligi” kimiň eýelejekdigini wagt görkezer.
