Fraht nyrhlary bir konteýner üçin 5000 dollara ýetdi. Näme üçin dünýäniň daşaýjylary gämilerde boş ýer tapyp bilmeýärler?
Aprel aýyndan bäri nyrhlaryň 50 göterim ýokarlanmagy, ýer ýetmezçiligi, üç hepde öňünden howsalaly ýagdaýda bron etmek we saýlaw goýmaýan geosyýasy ýagdaýlar.
CCTV+ habar bermegine görä, geosyýasy dartgynlylygyň, üpjünçilik zynjyrlary baradaky aladalaryň we baýramçylyk möwsüminiň öňüsyrasyndaky ýokary işjeňligiň utgaşmagy halkara deňiz daşamalarynyň bahasynyň düýpli ýokarlanmagyna getirdi. Esasy söwda ugurlarynda fraht nyrhlary görlüp-eşidilmedik depginde artýar.
Ýewropa ugurlary boýunça konteýner daşamalarynyň indeksi aprel aýynyň ahyryndan bäri 50 göterimden gowrak ýokarlandy. Ýük daşamalary boýunça öňdebaryjy kompaniýalar, şol sanda Maersk we CMA CGM, täze nyrhlar barada resmi bildirişler çap etdiler. Gämilerde boş ýerleriň ýetmezçiligi sebäpli ýük iberijiler üçin ýer bronlamak has kynlaşdy.
Suçžou şäherindäki halkara logistika kompaniýasynyň baş direktory Sýuý Çen şeýle diýdi: «Italiýa – Ortaýer deňzi ugry boýunça 20 futlyk konteýneriň standart bahasy 5000 dollara ýetdi. Ozal bu görkeziji 3000–4000 dollar aralygyndady. Ýewropa we ABŞ ugurlarynda her konteýner üçin töleg bir aýyň dowamynda 1000 dollardan hem köp ýokarlandy».
Esasy sebäpleriň biri gämileriň kuwwatynyň çäklidigidir. Iýun we iýul aýlary adatça iň işjeň möwsüm hasaplanýar. Esasy ugurlaryň ählisinde diýen ýaly boş ýer ýetmezçiligi bar. Käbir ugurlarda bolsa boş ýerler üçin hakyky bäsdeşlik ýüze çykdy.
Sýuý Çen sözüniň üstüni ýetirip: «Müşderilerden köp jaň alýarys, ýöne boş ýer ýok diýen ýaly. Şonuň üçin indi öňki ýaly bir hepde däl-de, azyndan üç hepde öňünden bron etmegi maslahat berýäris. Käbir müşderiler indiki aý üçin meýilnamalary barada häzirki aýyň ahyrynda eýýäm habar berýärler» diýdi.
Daşaýyş çykdajylarynyň yzygiderli ýokarlanmagy iň işjeň möwsümiň has ir başlamagyna sebäp boldy. Iu şäherinde daşary ýurtly alyjylar ýylyň ikinji ýarymy üçin baýramçylyk harytlaryny eýýäm sargyt edýärler. Logistika merkezlerinde eksport ediljek harytlaryň uly toplumy ýygnandy. Ýükleme toparlary dynç alman işleýärler.
Zhejiang Jindun Logistics kompaniýasynyň direktorynyň orunbasary Szen Sibao: «Häzirki wagtda ABŞ-a we Ýewropa edýän daşamalarymyzyň möçberi 30–40 göterim artdy. Esasan hem baýramçylyk sowgatlaryna bolan isleg örän ýokary. Iýul, awgust we sentýabr aýlarynda daşamalaryň ýene-de 40 göterim artmagy mümkin. Şu ýyl daşary söwda ýagdaýy umuman oňyn görünýär» diýip belledi.
Bilermenleriň pikirine görä, häzirki ýokarlanma Ýakyn Gündogardaky geosyýasy sarsgynlar, dünýäde zähmet bölünişiginiň has çylşyrymlaşmagy we töwekgelçilikleri ätiýaçlandyrmak meýilleri bilen baglanyşyklydyr. Şeýle hem Ýewropa we ABŞ-da sarp ediş möwsümi adatdakydan has ir başlady.
Shenwan Hongyuan Securities kompaniýasynyň baş analitigi Ýan Haý şeýle duýduryş berdi: «Adatça işjeňligi pes döwürde bahalaryň ýokarlanmagy ýangyç bahalarynyň gymmatlamagy bilen düşündirilýärdi. Emma häzirki wagtda ähli ugurlardaky ýokarlanma dünýä boýunça ätiýaçlyk gorlarynyň doldurylmagy bilen baglanyşykly. Eger ýagdaý has-da dartgynlaşsa, üpjünçilik zynjyrlarynyň howpsuzlygy baradaky aladalar täze derejä çykar we ätiýaçlyklary doldurmaga bolan isleg dowam eder».
Iýun-sentýabr aýlary Ýewropada we ABŞ-da baýramçylyk möwsümine taýýarlyk görülýändigi sebäpli deňiz daşamalary üçin adatça iň işjeň döwürdir. 2026-njy ýylda bu möwsüm has ir başlady we geosyýasy sebäpler zerarly has ýiti häsiýete eýe boldy.
Deňiz hiç wagt doly asuda bolmandy. Emma häzirki wagtda ol has-da öňünden çaklap bolmaýan ýagdaýa öwrüldi. Konteýner daşaýan gämiler doly, nyrhlar bolsa yzygiderli ýokarlanýar. Ýük iberijiler ýerleri bir aý öňünden bron etmäge taýýar.
Munuň sebäbi diňe islegiň artmagy däl. Esasy sebäp näbellilikdir. Dünýä ertir näme boljakdygyny bilmedik wagtynda hemmeler ätiýaçlyk toplamaga çalyşýar. Ätiýaçlyklary bolsa daşamaly bolýar. Ony daşamak bolsa barha gymmat düşýär.
Sorag fraht nyrhlarynyň peselip-peselmejeginde däl. Olar bir wagt peseler. Hakyky sorag kompaniýalaryň şu tomus möwsümini nähili geçirjekdiginde. Şeýle hem baýramçylyklar tamamlanandan soň, geosyýasy dartgynlylyk dowam etse näme boljagynda.
Käbirleri zyýanlaryny hasaplaýar, beýlekiler bolsa diňe akym bilen ýüzüp barýarlar. Sebäbi häzirki wagtda başga saýlaw ýok.
