Belgiýanyň tehnologiýalary we Hazarüsti ugurlary — Brýusseldäki diplomatik duşuşygyň üns merkezinde
Brýusseliň Egmont köşgünde Belgiýa Patyşalygynyň daşary işler ministri Maksim Prewo bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we Mongoliýanyň ilçileriniň gatnaşmagynda möhüm duşuşyk boldy. Sebitleýin hyzmatdaşlygy täze derejä çykarmagy maksat edinýän bu ähmiýetli diplomatik duşuşygyň Türkmenistanyň ilçihanasynyň başlangyjy bilen Belgiýanyň daşary syýasat edarasy tarapyndan gurnalandygy bellenilmeli ýagdaýdyr. Ara alyp maslahatlaşmalaryň özeninde anyk ykdysady bähbitler: logistika, energetika, “ýaşyl” geçiş we örän möhüm çig mal üpjünçiligi boldy.
Belgiýanyň daşary işler ministri Maksim Prewo Brýusseliň Merkezi Aziýa sebitine we Mongoliýa gelejegi uly hyzmatdaşlar hökmünde garaýandygyny, olaryň ýokary ykdysady ösüşine we demografik mümkinçiliklerine üns bermezligiň mümkin däldigini mälim etdi. Belgiýanyň DIM-niň pikiriçe, ýewropa işewürligine çäkli jarnamalardan anyk söwda-ykdysady netijelere geçmeginiň wagty geldi. Hususan-da, Belgiýa Ýewropanyň tehnologik we ekologik ösüş baradaky uly maksatnamasyny amala aşyrmak üçin zerur bolan çig mal serişdelerini gaýtadan işlemekde we dikeltmekde özüniň öňdebaryjy ýokary tehnologiýaly tejribesini hödürlemäge taýýardyr.
Duşuşygyň konseptywal pursady Türkmenistanyň ilçisi Sapar Pälwanowyň çykyşy boldy. Ol Merkezi Aziýanyň geografik derejesine täzeçe garamagy teklip etdi. Türkmenistanyň diplomatik wekilhanasynyň ýolbaşçysy sebitiň indi “landlocked” (çetleşdirilen giňişlik) däldigini — bu gün onuň Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky “land-linked” (baglaýjy halka) derejesine öwrülendigini aýratyn nygtady. Asyrlaryň dowamynda diňe bir geosyýasy çäk hökmünde garalan bu topraklar, sebit döwletleriniň öz tagallalary bilen ygtybarly ykdysady köprä öwrülýär.
Türkmen diplomaty öz sözlerini tassyklamak üçin makroykdysady görkezijileri mysal getirdi. Alty döwlet (Merkezi Aziýanyň bäş ýurdy we Mongoliýa) — bu meýdany 5,5 million inedördül kilometrden gowrak bolan örän uly çäkdir. Onuň ilaty 86 million adama golaýlap, ýaşaýjylaryň ýarysyndan gowragyny 30 ýaşa çenli ýaşlar düzýär. Sebitiň jemi içerki önümi eýýäm 500 milliard dollar sepgidinden geçdi, sebitara söwdanyň göwrümi bolsa soňky bäş ýylda tas iki esse artyp, 2025-nji ýylyň netijeleri boýunça 12,3 milliard dollara ýetdi.
Ýewropa tarapynyň aýratyn ünsi sebit durnuklylygynyň şertlerine — Türkmenistanyň BMG tarapyndan ykrar edilen hemişelik Bitaraplyk hukuk derejesine hem-de BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň ştab-kwartirasynyň ýerleşýän ýeri hökmünde Aşgabadyň işjeň ornuna gönükdirildi.
Ulag ulgamy barada aýtmak bilen, Ilçi Hazarüsti ugrunyň çalt depginler bilen ösýändigini belläp geçdi hem-de Türkmenbaşy halkara deňiz portunyň we Belgiýanyň port ägirdi bolan Antwerpen-Brýuggeniň bu ýewraziýa ugrunda tebigy hyzmatdaşlardygyny nygtady. Şol bir wagtyň özünde, Sapar Pälwanow Belgiýanyň tehnologiýalarynyň köp wagtdan bäri türkmen senagatynyň üstünliginiň bir bölegine öwrülendigini belledi: hut “Picanol” kompaniýasynyň ýokary tehnologiýaly enjamlary Garaşsyz Türkmenistanyň dokma pudagynyň berk binýadyny tutdy.
Brýusseldäki duşuşyk taraplaryň umumy beýanatlardan taslamalaryň hakyky durmuşa geçirilmegine tarap gitmek baradaky özara meýillerini tassyklady. Sebitiň ilçileri suw we buzluk meselelerinden başlap, akademiki alyş-çalyşa çenli öz milli ileri tutýan ugurlaryny hödürlediler, emma çekişmäniň esasy netijesi — geljekki bilelikdäki taslamalaryň diňe özara bähbitlere, ynama we biri-biriň strategik bähbitlerine bolan çuňňur hormata esaslanmalydygy baradaky ylalaşyk boldy.
