Hytaý Halk Respublikasy dogluş derejesiniň peselmegi bilen göreşýär — kömek pullar, korporatiw çagalar baglary we mekdepden soňky bilim
Soňky ýyllarda Hytaý «çaga seretmek üçin amatly jemgyýet» gurmak maksady bilen jemgyýetiň ähli pudaklaryny — hökümeti, korporasiýalary we ýerli jemgyýetçilik guramalaryny birleşdirýär. Bu başlangyç doguluşyň peselmegine garşy durmak, şeýle hem köp ýurtlara täsir edýän ilatyň garramagy we pes doguluş derejesi ýaly meseleleri çözmek üçin niýetlenendir.
Meselem, «JD.com» kompaniýasynyň işgäri Wan Çanmin her iş güni iki ýaşly ogluny öz ýany bilen işe getirýär: kompaniýa göni edaranyň çäginde çagalar bagy hyzmatlaryny hödürleýär. Ýarym sagatlyk ýol maşgala üçin gündelik gowy bir däbe öwrüldi. Wan «Bu bize hakykatdan hem gerekdi. Işi we çaga seretmegi utgaşdyrmak kyn düşýär» — diýip, beýle kiçi, ýöne möhüm hyzmatyň onuň durmuşyny ep-esli ýeňilleşdirýändigini belleýär.
Şol bir wagtyň özünde, beýleki köp sanly işleýän ene-atalar üçin Hytaýda ertirki wagt has hem ýaryşa meňzeýär: olar çagalaryny çagalar bagyna eltýärler we şol bada yzyna, işe howlukýarlar. Ozal maşgalalara eneleri we atalary kömek edýärdi, ýöne uly şäherlere göçülmegi bilen bu goldaw ýitip gitdi.
Çagalar bilen bagly ýagdaý kem-kemden üýtgeýär: biriniň mekdepde okaýan, beýlekisiniň bolsa işleýän we ikisiniň hem bir öýde ulalýan pursady Hytaýda häzirlikçe seýrek duş gelýär, ýöne bu meýil barha meşhurlyk gazanýar. 2023-nji ýylda ýurtda 9 milliona golaý çaga doguldy, doguluş derejesi bolsa her 1000 adama takmynan alty çaga boldy — bu 2016-njy ýyldaky görkezijiden iki esseden hem azdyr. Bu sanlaryň aňyrsynda ýaşlaryň özüni durmuşda görkezmek we maşgala gurmak ugrunda alyp barýan göreşi ýatyr.
Bu gapma-garşylygy çözmek üçin Hytaý çaga terbiyesiniň umumy işe öwrülýän täze durmuş gurluşyny döredýär. Çaga seretmek boýunça korporatiw hyzmatlary — çözgüdiň diňe bir bölegidir, beýleki bölegi bolsa ýerli jemgyýetçilik derejesindäki goldaw bilen baglanyşyklydyr.
Çaga dogurmagy meýilleşdirýän maşgalalar üçin bilim ulgamy tarapyndan edilýän basyş iň uly böwetleriň biri bolup galýar. Bu ýagdaý, aýratyn hem, öý işlerini ýerine ýetirmek üçin sarp edilýän wagtda özüni has ýiti ýüze çykarýar.
«Realmwise» repetitorlyk gullugynyň eýesi Sun Sžihe, ýerli başlangyç mekdebiň ýanyndaky mekdepden soňky goşmaça bilim merkeziniň eýesi. Her iş güni onuň işgärleri çagalary mekdepden alyp gaýdýarlar, agşam naharyny berýärler we ene-atalar işini tamamlaýança öý işleriniň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýärler.
Sun Sžihanyň aýtmagyna görä, uzak iş gününden soň köp ene-atanyň çagalaryna netijeli ugruktyrmaga ýa-da ýol görkezmäge ýeterlik güýji ýa-da tejribesi bolmaýar. Ol çaganyň ösüşiniň diňe bir ene-ata ýa-da mekdebe bagly däldigini, eýsem munuň tutuş jemgyýetiň umumy tagallasy bolmalydygyny nygtaýar.
Hökümet hem çagalar üçin has amatly jemgyýet döretmek ugrunda çäreleri görýär. 2025-nji ýyldan başlap, üç ýaşa çenli çagasy bolan her bir maşgala, ýaşaýan sebitine ýa-da girdeji derejesine garamazdan, çaga seretmek üçin ýylda 3 müň 600 ýuan (takmynan 522 ABŞ dollary) möçberinde kömek pullaryny alar. Mundan başga-da, 2021-nji ýyldan 2024-nji ýyla çenli Hytaý bütin ýurt boýunça döwlet çaga seretmek ulgamyny giňeltmek üçin 5 milliard ýuana golaý (takmynan 725 million ABŞ dollary) maýa goýdy.
Şeýle hem ýaşaýyş jaý we saglygy saklaýyş ulgamlarynda maşgalalar üçin has amatly çäreler girizildi. «JD.com» kompaniýasynyň işgäri Wan: «Biz syýasatyň ugrunyň örän oňyndygyny duýýarys» diýip belleýär.
Bu çäreler ilatyň sanyny dolandyrmakdan, maşgalanyň ösüşini we abadançylygyny gowulandyrmaga geçilýändigine şaýatlyk edýär. Ädimme-ädim ýurt iş, çaga seretmek we geljekki nesilleriň maksat-arzuwlarynyň arasynda täze bir deňagramlylygy döretmäge çalyşýar.
