Hytaý metbugat toparynyň 2025-nji ýylda ylym-tehnologiýa boýunça tapawutlanan 10 habary
Hytaý Metbugat Topary çarşenbe güni 2025-nji ýyl üçin ylym we tehnologiýa ugry boýunça tapawutlanan 10 habary yglan etdi.
Sanawyň başynda 10–11-nji dekabrda geçirilen Merkezi Ykdysady Işler Maslahaty orun alýar. Maslahatda Pekinde (Pekin–Tianszin–Hebei sebitleri), Şanhaýda (Ýanszy derýasynyň deltasy) we Guandun–Gonkong–Makao Uly Aýlag Sebitinde halkara tehnologiýa innowasiýa merkezlerini ösdürmek wezipesi teklip edildi.
Ikinji orunda bolsa, Hytaýyň 26-njy awgustda “Emeli Intellekt +” atly başlangyjyny durmuşa geçirmek boýunça gözükdirijiniň çykarylmagy baradaky habardyr. Bu başlangyç dürli pudaklarda emeli intellektiň giňden we çuňlaşdyrylyp ornaşdyrylmagyny höweslendirmegi hem-de täze hilli öndürijilik güýçlerini ösdürmek işini tizleşdirmegi maksat edinýär. Döwlet geňeşi tarapyndan çykarylan gözükdirijä laýyklykda, Hytaý emeli intellektiň ylym-tehnologiýa, senagat ösüşi, sarp ediş derejesini ýokarlandyrmak, halkyň abadançylygy, dolandyryş we halkara hyzmatdaşlyk ýaly ugurlarda ulanylmagyny güýçlendirer.
Üçünji orunda, Hytaýyň 29-njy maýda ilkinji bolup asteroida baryp nusga getirmek maksady bolan “Tianwen-2” missiýasyny äleme ugratmagy baradaky habar. Bu missiýa asteroidleriň we irki gün ulgamynyň emele gelişi hem-de üýtgemegi barada täze maglumatlary açyp görkezmäge gönükdirilendir. On ýyl dowam etjek saparyň dowamynda “Tianwen-2” missiýasy ýere ýakyn 2016HO3 atly asteroidinden nusga ýygnamagy hem-de Marsdan has uzakda ýerleşýän 311P atly kometasyny öwrenmegi maksat edinýär.
Dördünji orunda, Hytaýyň “emeli Güni” diýlip atlandyrylýan Tejribe maksatly Ösen geçirijiligi bolan Tokamak baradaky habary ýerleşýär. Ol 20-nji ýanwarda 100 million °C ýokary temperaturada 1 066 sekunt dowam eden durnukly ýokary gyzgynlyga çydamly plazma amalyny üstünlikli ýerine ýetirip, dünýä rekordyny goýdy. Bu üstünlik energiýa öndürmek ugrunda möhüm ädim boldy.
Bäşinji orunda, halkara derejesinde uly gyzyklanma döreden az çykdajyly we açyk çeşmelerde paýlaşmak aýratynlyklary bilen tanalýan DeepSeek atly Hytaýyň emeli aňy baradaky habar ýer alýar. Ol dünýä boýunça emeli aň tehnologiýasynyň giňden ulanylmagyny höweslendirmäge ýardam berdi. Şu ýylyň sentýabr aýynda DeepSeek R1 görnüşi barada “Nature” atly ylmy žurnalynyň baş sahypasynda ylmy makala çap edildi we bu, ygtybarly ylmy synagdan geçen ilkinji dili tanaýan görnüş boldy.
Altynjy orunda, hytaýly alymlaryň 3-nji martda 105 kubitli “Zuchongzhi 3.0” atly ýokary geçirijilikli kwant kompýuter görnüşi bilen tanyşdyrmak baradaky habary durýar. Bu üstünlik Hytaýyň kwant hasaplaýyş ugrunda uly öňegidişlik gazanandygyny görkezdi. “Zuchongzhi 3.0” görnüşi 105 sany okalýan kubite we 182 sany baglaşdyryja eýe bolup, dünýäniň iň güýçli kompýuterinden kwadrillion esse, Google kompaniýasynyň 2024-nji ýylyň oktýabr aýynda “Nature” atly ylmy žurnalynda çap eden soňky gazananlary bilen deňeşdirilende 1 million esse tiz amal aşyrýar.
Ýedinji orunda, 5-nji noýabrda Hainan welaýatynyň Sanya şäherindäki harby deňiz portunda işe girizilen elektromagnit katapultlar bilen enjamlaşdyrylan Hytaýyň ilkinji uçar göteriji gämisi bolan “Fuszian” baradaky habarydyr. Hytaý tarapyndan özbaşdak düzülen we gurlan bu gämi dünýä derejesindäki elektromagnit katapult tehnologiýasyna eýedir. Ol “Liaoning” we “Shandong” gämilerinden soňra Hytaýyň üçünji uçar göteriji gämisidir.
Sekizinji orunda, Hytaýyň 25-nji noýabrda adamsyz “Şençžou-22” älem gämisini üstünlikli orbita çykarmak baradaky habary ýer alýar. Bu ýurduň adam tarapyndan dolandyrylýan älem maksatnamasyndaky ilkinji adatdan daşary uçuş saparydyr. Älem gämisi üç sagatdan gowrak wagtdan soňra älem stansiýasyna üstünlikli gonmagy başardy.
Dokuzynjy orunda 26-njy awgustda Guandun welaýatynyň Sziangmen şäherinde dünýäniň iň uly aýdyň togalak detektorynyň işe girizilmegi baradaky habar ýerleşýär. Bu enjam örän ýokary takyklykda neýtrino barlaglary üçin niýetlenen dünýäde ilkinji uly ylmy desgadyr. Ssintilýator detektoryny 20 müň tonnalyk suwuklyk bilen doldurmak işleri tamamlanmagy bilen, Sziangmen Ýerasty Neýtrino obserwatoriýasy on ýyldan gowrak taýýarlyk we gurluşyk işlerinden soňra maglumat toplap başlady.
Onunjy orunda bolsa, Hytaýyň 2025-nji ýylda birnäçe robot bäsleşiklerini we çärelerini geçirendigi baradaky habar ýerleşýär. Bularyň hatarynda Adam şekilli Robotlaryň Bütindünýä Oýunlary, dünýäde ilkinji adam şekilli robotlaryň ylgamak ýaryşy, Hytaý Metbugat Topary tarapyndan gurnalan Bütindünýä Robot Ussatlyk Bäsleşigi we Robotlaryň Öý hojalygynda ýardam bermek baradaky maslahatlary bar. Hytaý adam şekilli robotlaryň bedeninde ornaşdyrylan aň pudagynda üstünlikler gazanyp, olar üçin enjamlary, algoritmleri we maglumat ulgamyny kämilleşdirmekde tapawutlanýan sepgitlere ýetdi.
