Hytaýyň demirgazyk-gündogarynda slanes nebitiniň gazyp alynyşy tehnologiki öňe gidişlikler we ýaşyl energiýa geçilmegi netijesinde 1 million tonna ýetdi

Hytaýyň Milli Nebitgaz Korporasiýasynyň (CNPC) anna güni habar bermegine görä, Hytaýyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän Dasin Gulun milli yklym slanes nebiti demonstrasion zolagynda ýyllyk slanes nebitiň gazyp alynýan mukdary ilkinji gezek 1 million tonnadan geçdi. Bu bolsa çykaryşdaky kynçylyklaryň üstünlikli çözülendigini hem-de öndürijilik zynjyrynyň ekologiýa taýdan innowasion özgertmeler arkaly täzeden gurulandygyny görkezýär.

Gulun yklym slanes nebiti milli demonstrasion zolagy Hytaýyň demirgazyk-gündogaryndaky Heýlunszýan welaýatynyň Dasin şäheriniň Sunlýao jülgesiniň demirgazyk böleginde ýerleşýär. Ol 2778 inedördül kilometr meýdany tutýar we 500 sany kese guýynyň gurulmagyny göz öňünde tutýar.

Hytaýda yklym slanes nebitiniň işlenip taýýarlanylmagy üçin “synag meýdançasy” hasaplanýan Dasin Gulun milli demonstrasion zolagy bary-ýogy birnäçe ýylyň dowamynda ösüşde uly öňegidişlige eýe boldy: 2021-nji ýylda 15 müň tonnadan başlanan çykaryş 2025-nji ýylda 1 million tonna ýetdi.

Bu çalt ösüş diňe önümçilik zynjyry boýunça tehnologiki öňe gidişlikler bilen çäklenmän, eýsem bu adaty energiýa bazasynyň ýaşyl we pes uglerodly ösüş ýoluna geçmeginiň esasy faktory boldy.

Slanes — inçe ýapraklaýyn, gat-gat gurluşy sebäpli şeýle at alan dag jynsy bolup, onuň düzümi slanes nebitiniň ätiýajyny saklaýar.

Dasin nebitgazy çykaryş kärhanasynyň slanes nebitini kabul ediş we gaýtadan işleýiş bölüminde 2000 metr çuňlukdan çykarylýan nebite ilkinji belleniliş boýunça bölünme (separasiýa) geçirilýär.

Adaty gara nebite garanyňda, Gulun slanes nebiti altynsow reňkli, ýeňil, pes dykyzlykly we az hapalylygy bilen tapawutlanýar.

Dasin Gulun känindäki slanes nebitini çykarmak tehnologiýasy çylşyrymly bolsa-da, çykarylýan nebit örän ýokary ykdysady gymmatlyga eýedir. Bu artykmaçlyklar slanes nebitiniň öňünden kyn arassalaýyş proseslerine mätäç bolmazdan gönüden-göni gaýtadan işlenilmegine mümkinçilik berýär. Ol ýokary goşmaça gymmatly önümleri — poliefir süýümi, ýokary hilli plastmassa, uçar kerosini we ýokary hilli benzin öndürmek üçin birkemsiz çig mal bolup hyzmat edýär.

“Dasin Gulun känindäki slanes nebitiň çuňlugynyň ululygy onuň çykarylyşyny ýokary derejede kynlaşdyrýar. Şonda-da çykarylýan nebitiň hili örän gowy — ýeňil fraksiýalar köp. Gaýtadan işlemede galyndy nebitiň mukdary azalýar, netijede öndürijilik 15–20% ýokarlanyp, önümiň goşmaça gymmaty ep-esli artýar” - diýip, CNPC-niň Dasin nebitgaz känleriniň gaz çykarýan bölüminiň partiýa guramasynyň sekretarynyň orunbasary Çen Gan belledi.

Ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalar — artykmaçlyklary hakyky gymmata öwürmegiň açary

Demonstrasion zolagynda gidroýaryk (GRP) usuly boýunça önümçiligi ösdürmekde uglerodyň dioksidiniň (CO₂) esasynda gidroýaryk we nebiti gysyp çykarma ýaly innowasion tehnologiýalar ulanyldy.

Ýönekeýleşdirip aýdanymyzda, senagat proseslerinde toplanan CO₂ arassalanýar, suwuklandyrylýar we ýere goýberilýär. Bu usul senagat zyňyndylaryndan peýdalanmaga hem-de çig nebitiň çykarylmagyny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýär.

“CO₂-üň slanesiň nano öýjüklerine has aňsat siňmegi, onuň çalt giňelmegi, basyşyň ýokarlanmagy we sowamagy slanesde köp sanly mikroçatrygy emele getirýär. Bu bolsa içindäki çig nebiti doly çykarmaga mümkinçilik berýär. Mundan daşary, CO₂ ýatagyň energiýasyny täzeden dikeldýär we nebit akymyny gowulandyrýar, netijede çykaryş koeffisientleri ýokarlanýar” - diýip, Daqing Oilfield-yň tehniki maslahatçysy Suý Baowen aýtdy.

Ekologiýa konsepsiýasy diňe çykaryş bilen çäklenmän, energiýa üpjünçiligine-de degişli bolup durýar 

Demonstrasion zolagynda täze energiýa mikro tory guruldy, ol ýel, gün energiýasyny, tebigy gazy we energiýa saklaýjy ulgamlary özünde jemleýär.

Intellektual paýlaşyk arkaly dürli energiýa çeşmeleriniň özara doldurylmagy üpjün edilýär. Bu bolsa burawlamak we gidroýaryk ýaly möhüm prosesler üçin arzan we arassa energiýa çeşmesini döredýär. Netijede zyňyndylar ep-esli azalýar.

“Slanes nebitiniň çykarylyşy boýunça umumy 3,178 million kWt·s arassa energiýa öndürdik. Esasy prosesleriň takmynan 60%-i nebitiň ýerine elektrik energiýasyny ýa-da tebigy gazy ulanýar. Jemi 511 400 tonna CO₂ siňdirdik we uglerod yzynyň şahadatnamasyny aldyk. Bu bolsa ösüş bilen daşky gurşawy goramagyň "özara bähbitli netijäni" üpjün edýändigini görkezýär” - diýip, Dasin nebit ýatagynyň slanes nebiti geologiýa gözleg we işläp taýýarlamak ştabynyň başlygynyň orunbasary Çen Lin aýtdy.

Çykaryş kynçylyklaryny ýeňip geçýän tehnologiki öňe gidişliklerden, önümçilik zynjyrynyň ekologiýa taýdan özgertmelerine çenli Dasin Gulun slanes nebitiniň işlenip taýýarlanylyşy Hytaýyň yklym slanes nebitiniň giň gerimli çykarylyşy üçin gaýtalanyp bilinýän “Dasin çözgüdini” hödürläp, şeýle hem bu adaty energiýa bazasynyň pes uglerodly ösüşe geçmeginde uly ädimdir.