Hytaýyň «Mensýan» ylmy-barlag gämisi çuň suwasty buraw işlerinde milli rekord goýdy
Hytaý çuň suwasty sebitleri özleşdirmekde täze ädim ätdi: «Mensýan» ylmy-barlag gämisi ýurduň taryhynda ilkinji gezek takmynan 5 000 metr çuňlukda buraw işlerini geçirip, Günorta Hytaý deňziniň basseýninden bazalt nusgalaryny çykardy. Alnan kern nusgalary we maglumatlar Hytaýyň ummanyň geologik taryhyny we aşa çuňluklarda ýerleşýän serişdeleri öwrenmek mümkinçiliklerini giňeldýär.
Hytaý Halk Respublikasynyň Tebigy serişdeler ministrliginiň maglumatlaryna görä, 30 gün dowam eden ekspedisiýanyň dowamynda özbaşdak işlenip taýýarlanan buraw desgasy ulanylyp, alymlar uzynlygy 4,27 metr bolan bazalt nusgasyny çykardylar. Şeýlelikde, Hytaý ABŞ-dan we Ýaponiýadan soň buraw gämisiniň kömegi bilen çuň suwasty umman basseýninden gaty dag jynslarynyň nusgalaryny almagy başaran üçünji ýurt boldy.
«Häzirki ýerleşýän ýerimizden 4 929,17 metr çuňluga çenli buraw geçirdik we 61,7 göterim çykaryş koeffisiýenti bilen 109 metr kern nusgasyny aldyk. Şol bir wagtyň özünde, takmynan 4 300 metr çuňlukda 4,3 metre golaý bazalt kernini aldyk», — diýip, «Mensýan» gämisindäki buraw toparynyň ýolbaşçysy, Guançžou deňiz geologiýasy gullugynyň inženeri Wan Minsin aýtdy.
Onuň sözlerine görä, netijeler nebit we gaz gözleglerini hem-de ylmy barlaglar üçin kern nusgalaryny almagy amala aşyrmaga ukyply gäminiň ýeňil, modully we köpugurly gurluşynyň artykmaçlyklaryny tassyklady.
Ekspedisiýanyň dowamynda topar iki sany uzakdan dolandyrylýan suwasty enjamyň kömegi bilen hem uzak wagtlap iş alyp bardy. Umuman alanyňda, olar 4 000 metr çuňlukda 358 sagatdan gowrak işlediler, bir üznüksiz işiň dowamlylygy bolsa 103 sagada ýetdi. Alymlaryň bahalandyrmagyna görä, bu görkezijiler halkara derejesindäki öňdebaryjy derejä laýyk gelýär.
Alymlar ilkinji gezek Halkara Okeany öwrenmek maksatnamasynyň standartlaryny ulanyp, nusgalar bilen bagly ähli amallary — olary kataloglaşdyrmagy, kesmegi, skanirlemegi, barlamagy we saklamagy — göni gämide ýerine ýetirdiler. Bu bolsa aşa çuň suwasty ylmy barlaglaryň doly tapgyryny işläp taýýarlamaga mümkinçilik berdi.
Alnan nusgalar we maglumatlar Günorta Hytaý deňziniň emele geliş we giňeliş hadysalaryny, gadymy deňiz gurşawynyň ewolýusiýasyny öwrenmek, şeýle hem aşa uly çuňluklarda energiýa serişdelerini gözlemek we özleşdirmek üçin möhüm ähmiýete eýedir.
«Ilkibaşda çökündi gara reňkde bolup, organiki maddalara baýdy. Bu deňiz organizmleriniň duýdansyz ýok bolandygyny we soňra olaryň hekli gabyklarynyň eräp gidendigini görkezýärdi. Soňra onuň reňki ýaşyla öwrüldi, bu bolsa kislorodyň derejesiniň belli bir derejede dikeldilendigini görkezýärdi, emma gurşaw henizem gipoksiki ýagdaýdady. Has soňra çökündi gyzyl reňke eýe boldy, bu bolsa kisloroda baý gurşawyň emele gelendigini görkezýär», — diýip, Guançžou deňiz geologiýasy gullugynyň ylmy işgäri, ekspedisiýanyň baş ylmy ýolbaşçysy Sun Çžen belledi.
Onuň sözlerine görä, şeýle üýtgeşmeler güýçli magma atylmalary netijesinde ýüze çykan köpçülikleýin ýok boluşlaryň gerimini we dowamlylygyny öwrenmek üçin uly ähmiýete eýedir.
Ekspedisiýa dokuz ylmy edaradan 170 alym gatnaşdy. Ekspedisiýany Hytaýyň Geologiýa gullugy gurady, taslamanyň durmuşa geçirilmegini bolsa Guançžou deňiz geologiýasy gullugy üpjün etdi.
«Mensýan» umman buraw işlerini geçirmek üçin tutuşlygyna Hytaýda gurlan ilkinji gämi bolup, ol 2024-nji ýylda resmi taýdan ulanmaga berildi. CCTV+ habar bermegine görä, ekspedisiýa gäminiň aşa çuň suwasty buraw işlerini we umman düýbüniň ylmy barlaglaryny geçirmek mümkinçiliklerini görkezdi.
