Hytaýly alymlar Ýuwaş ummanynda altyn mukdary rekord derejede ýokary bolan kän ýatagyny ýüze çykardylar
Umman tükeniksiz baýlyklary özünde saklaýar, emma ýakyn wagta çenli olaryň köpüsi elýeterli däldi diýen ýaly. Tehnologiýalaryň ösmegi ýagdaýy üýtgedýär: çuň suwasty enjamlar we nusga almagyň takyk usullary entek adamyň aýagy basmadyk ýerleri öwrenmäge mümkinçilik berýär. Emma täze mümkinçilikler bilen birlikde gowşak ekoulgamlary goramak, peýdaly magdanlary çykarmak bilen deňiz gurşawyny goramagyň arasynda deňagramlylygy saklamak ýaly jogapkärçilik hem ýüze çykýar.
Awgust aýynda geçirilen 18 günlük okeanografik ekspedisiýanyň dowamynda hytaýly alymlar Ýuwaş ummanynyň günbatar böleginde deňiz düýbünde ýokary hilli minerallaryň iri ýatagyny ýüze çykardylar. Alymlar öz işläp taýýarlan enjamlaryny ulanyp, Ýuwaş ummanynyň günbatar böleginde aýratyn ýokary derejede altyn we kümüş saklaýan magdan jisimlerinden ybarat magdan meýdançasyny anykladylar. Şeýle hem deslapky netijeler onuň iri polimetal sulfid ýatagy hökmünde uly mümkinçilige eýedigini tassyklady.
«Biz awtonom suwasty enjamyň kömegi bilen giň gerimli deslapky gözleg geçirdik, soňra bolsa öz işläp taýýarlan çuň suwlar üçin dolandyrylýan wizual nusga alyş enjamymyzy ulanyp, jikme-jik barlag geçirdik we takyk nusgalar aldyk» diýip, Sinhua uniwersitetiniň Okean tehnologiýalary institutynyň direktorynyň orunbasary Sun Şiszi aýtdy. Sun şeýle hem bu ekspedisiýa çenli toparyň agzalarynyň bu sebitde 10-dan gowrak deslapky gözleg geçirendigini we ýokary temperaturaly onlarça gidrotermal çeşmäni ýüze çykarandygyny belledi. Bu çeşmeler 700-den 1500 metre çenli çuňlukda ýerleşýär, olaryň agyzlaryndaky suwuklygyň temperaturasy bolsa 315 gradus Selsiýadan hem ýokary derejä ýetýär. Bu bolsa gidrotermal işjeňligiň ýokarydygyny görkezýär.
Öň geçirilen barlaglaryň esasynda topar ýerinde jikme-jik öwreniş we nusga almak arkaly basseýniň çägindäki deňiz düýbünde täze iri gidrotermal meýdançany takyk kesgitledi. Oňa degişli gidrotermal sulfid ýataklary üç sany iri konus görnüşli magdan jisiminden ybarat. Gäminiň üstündäki barlaghanada geçirilen deslapky synaglar we seljermeler magdan jisiminiň esasan halkopirit, pirit we sfalerit ýaly möhüm ykdysady ähmiýetli minerallardan düzülendigini görkezdi. Altynyň iň ýokary mukdary 15,4 ppm, kümşüň iň ýokary mukdary bolsa 1271 ppm-e ýetýär. Olaryň ortaça konsentrasiýalary gury ýerdäki magdan ýataklaryndakydan ep-esli ýokarydyr.
«15,4 ppm konsentrasiýa magdanyň her tonnasynda 15,4 gram altynyň bardygyna deňdir. Şonuň ýaly-da, kümşüň konsentrasiýasy 1271 ppm-e ýetýär, bu bolsa her tonna magdanda 1271 gram kümşüň bardygyny aňladýar. Bu ýagdaý ýataga gazyp almak nukdaýnazaryndan örän ýokary gymmatlyk we uly ykdysady ähmiýet berýär. Mundan başga-da, deňiz düýbüniň ekstremal şertlerinde biologiki jemgyýetler we ekstremal şertlerde ýaşaýyş proseslerini öwrenmek üçin uly ylmy ähmiýete eýe bolan genetiki serişdeler bar» diýip, Sun aýtdy.
CCTV+ agentliginiň habar berşi ýaly, hytaýly alymlaryň bu açyşy çuň deňiz baýlyklaryny öwrenmekde möhüm ädim boldy. Ol diňe bir Ýuwaş ummanynyň günbatar böleginiň polimetal sulfidleri çykarmak üçin geljegi uly sebit hökmünde mümkinçiligini tassyklamak bilen çäklenmän, eýsem deňiz baýlyklaryny jogapkärçilikli özleşdirmek üçin mundan beýläkki barlaglaryň we halkara hyzmatdaşlygyň zerurdygyny hem görkezýär.
