Hytaýyň internet kazyýetleri emeli aň tarapyndan adam hukuklarynyň bozulmagy baradaky işlere seredýär
Emeli aň tehnologiýalary kanunçylygyň ösüşinden has çalt ösýär, emma Hytaýyň kazyýet ulgamy raýatlary sanly howplardan goramak boýunça hukuk tejribesini eýýäm kemala getirip başlady. Dipfeýkler, ses klonlary, algoritmik diskriminasiýa we emeli aňyň «galýusinasiýalary» – bularyň ählisi kazyýet seljermeleriniň predmetine öwrülýär. Ýokary kazyýetiň täze görkezmeleri kazyýetlere şeýle jedelleri adalatly çözmek üçin zerur gurallary berýär.
Hytaý Halk Respublikasynyň Ýokary Halk Kazyýeti (ÝHK) tarapyndan çykarylan görkezmeler dipfeýkler we emeli aň arkaly ses klonlarynyň döredilmegi, algoritmik baha diskriminasiýasy hem-de emeli aň tarapyndan döredilýän ýalan maglumatlar ýaly ýüze çykýan birnäçe jedelleri öz içine alýar. Olarda hiç kimiň beýleki adamlaryň razyçylygy bolmazdan olaryň tanalýan sanly nusgalaryny, şol sanda klonlaşdyrylan ýüzlerini we seslerini döretmek ýa-da ýaýratmak üçin emeli aňdan peýdalanyp bilmejekdigi anyk görkezilýär. Şeýle peýdalanmak adam hukuklarynyň bozulmagy hökmünde kabul edilýär. Şeýle hem emeli aň tarapyndan döredilen ýüzlerden ýa-da seslerden adamyň abraýyna zeper ýetirýän ýalan maglumatlary ýaýratmak üçin peýdalanmak hukuk jogapkärçiligine getirip biler.
Hytaý eýýäm şuňa meňzeş meseleleri kazyýetde ara alyp maslahatlaşdy. 2024-nji ýylyň aprelinde Pekiniň internet kazyýeti ýurtda emeli aň arkaly döredilen sesden peýdalanmak hukugynyň bozulmagy baradaky ilkinji işde adamyň tanalýan sesini onuň razyçylygy bolmazdan emeli aň arkaly täzeden döretmegiň onuň hukuklaryny bozup biljekdigi barada karar çykardy. Täze düzgünler emeli aňyň kömegi bilen galp şekilleri döretmegiň barha aňsatlaşýan, olary hakyky mazmundan tapawutlandyrmagyň bolsa barha kynlaşýan döwründe girizilýär. Birnäçe surat ýa-da gysga ses ýazgysy ynandyryjy sanly nusgany döretmek üçin ýeterlik material bolup biler.
Görkezmeler sarp edijilere garşy algoritmik diskriminasiýa meselesine hem degýär. Birmeňzeş harytlar ýa-da hyzmatlar üçin esasly sebäpsiz dürli bahalary ýa-da şertleri teklip etmek maksady bilen algoritmlerden peýdalanýan kompaniýalar, eger bu tejribe sarp edijilere zyýan ýetirýän bolsa, hukuk jogapkärçiligine çekilip bilner.
Ýene bir mesele generatiw emeli aň ulgamlarynyň ýalan ýa-da nädogry maglumatlary döredip bilmegidir. Bu ýagdaý adatça «emeli aňyň galýusinasiýalary» diýlip atlandyrylýar. Emeli aň hyzmatlaryny üpjün edijiler öz ulgamlarynyň adam hukuklaryny bozýan mazmun döredýändigi barada habar berlende, emma olar öz wagtynda çäre görmedik ýagdaýynda jogapkärçilige çekilip bilner.
Ulanyjylar hem emeli aňdan nähili peýdalanýandyklary üçin jogapkärçilik çekip bilerler. Emeli aň ulgamyny adam hukuklaryny bozýan we beýleki adamlara zyýan ýetirýän mazmun döretmäge bilkastlaýyn iterýän soraglardan ýa-da beýleki usullardan peýdalanýan islendik adam jogapkärçilige çekilip bilner.
Görkezmeler emeli aň tarapyndan döredilen mazmun çynlakaý we öwezini dolmak kyn bolan zyýan ýetirmek howpuny döredende adamlara çalt gorag almaga hem mümkinçilik berýär. Mysal üçin, ýüzi sanly tehnologiýalaryň kömegi bilen üýtgedilip, soňra jynsy häsiýetli ýalan we töhmet atýan beýannamalary ýaýratmak üçin ulanylan adam, çäreleriň gijikdirilmegi soňundan düzetmek kyn boljak zyýana getirip biljek bolsa, kazyýetden wagtlaýyn gadagan ediji karar çykarmagyny sorap biler.
CCTV+-nyň habar bermegine görä, bu görkezmeler Hytaýyň emeli aň ulgamyndaky kemala gelýän hukuk binýadynyň üstüni ýetirýär. 2025-nji ýylyň sentýabrynda sintez edilen mazmuny belgilemek boýunça çäreler güýje girdi, indi bolsa kazyýetler dipfeýkler, algoritmik diskriminasiýa, şeýle hem emeli aň üpjün edijileriniň we ulanyjylarynyň jogapkärçiligi bilen bagly jedellere garamak üçin anyk ugur görkezmelerine eýe boldular.
