Si Szinpin Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyny ösdürmek boýunça dört teklibi öňe sürdi
25 ýylyň dowamynda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy (ŞHG) sebitara özara gatnaşyk mehanizminden iri halkara platformasyna çenli bolan ýoly geçdi. Häzirki wagtda guramanyň öňünde täze wezipe durýar — barha artýan durnuksyzlyk şertlerinde hyzmatdaşlyk ruhuny saklamak we ösüş, howpsuzlyk hem-de parahatçylyk boýunça umumy çözgütleri tapmak.
Sişenbe güni Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpin Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde geçirilen Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň 26-njy mejlisinde guramany mundan beýläk-de ösdürmek boýunça dört teklibi öňe sürdi.
Si Szinpin şu ýyl Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň döredilmeginiň 25 ýyllygynyň bellenýändigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, gurama sebit ýurtlarynyň özygtyýarlylygy, howpsuzlygy we ösüş bähbitlerini goramak, şeýle hem howplara we çagyryşlara garşy durmak baradaky umumy isleginiň esasynda döredildi.
Geçen 25 ýylyň dowamynda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy geografik çägi öz içine alýan we köp sanly ilata wekilçilik edýän täze görnüşli sebitara hyzmatdaşlyk guramasyna öwrüldi. Si Szinpin «Şanhaý ruhuny» — özara ynam, özara bähbit, deňlik, maslahatlaşmak, siwilizasiýalaryň köpdürlüligine hormat goýmak we umumy ösüşe ymtylmak ýörelgelerini — guramanyň iň gymmatly ruhy mirasy diýip atlandyrdy.
Hytaýyň Başlygynyň birinji teklibi — ösüşi ileri tutmak we umumy gülläp ösüş üçin mümkinçilikleri açmak. Ol söwda, maýa goýumlary, ulag, energetika we serişdeler babatynda hyzmatdaşlygy giňeltmäge, şeýle hem emeli aň, sanly ykdysadyýet we ýaşyl senagat ýaly täze ugurlary ösdürmäge çagyrdy. Şeýle hem Hytaý Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlar üçin emeli aňy ulanmak boýunça halkara hyzmatdaşlyk merkezini döretmegi we geljekki üç ýylyň dowamynda tehnologiýa hyzmatdaşlygy boýunça 100 taslamany durmuşa geçirmegi maksat edinýär.
Ikinji teklip howpsuzlyk bilen baglanyşykly. Si Szinpin Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlary adaty we adaty däl howplara bilelikde garşy durmaga, transmilli jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna we telekommunikasiýa arkaly galplyklara garşy göreşmäge, şeýle hem maglumat, biologik we kosmos howpsuzlygy babatynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga çagyrdy.
Üçünji ugur — halklaryň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmak. Si Szinpiniň sözlerine görä, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň taryhy we medeni aýratynlyklaryny göz öňünde tutmaly, bilim edaralarynyň, seljeriş merkezleriniň, kärhanalaryň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygy giňeltmeli. Hytaý bilim ulgamynda hyzmatdaşlyk üçin täze platformalary döretmäge we ynsanperwer alyş-çalşyklary giňeltmäge taýýardyr.
Dördünji teklip dialogy we maslahatlaşmalary öňe sürmekden, şeýle hem has adalatly we tertipli dünýä dolandyryş ulgamyny kemala getirmekden ybarat. Si Szinpin ähli ýurtlaryň, olaryň ululygyna garamazdan, sebit meseleleriniň ara alnyp maslahatlaşylmagyna deňhukukly gatnaşyjylar bolmalydygyny, düşünişmezlikleriň bolsa gepleşikleriň üsti bilen çözülmelidigini nygtady.
Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň liderleri guramanyň 25 ýylyň dowamynda gazanan üstünliklerini tassykladylar we Bişkek Jarnamasyna gol çekdiler. Sammitde howpsuzlyk, ykdysady we ynsanperwer hyzmatdaşlyk hem-de guramanyň ösüşi bilen baglanyşykly resminamalar hem kabul edildi. Mundan başga-da, 2026–2027-nji ýyllarda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna nobatlaýyn esasda Pakistanyň başlyklyk etmegi barada karar kabul edildi.
“CCTV+”-niň habar berşi ýaly, sammite gatnaşyjylar «Şanhaý ruhuny» pugtalandyrmak, howpsuzlyk, ykdysadyýet, tehnologiýalar we ynsanperwer gatnaşyklar babatynda hyzmatdaşlygy giňeltmek, şeýle hem sebitde parahatçylygy, durnuklylygy we ösüşi üpjün etmekde Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ornuny ýokarlandyrmak ugruny tassykladylar.
