Hytaý Ysraýyly Siriýadan goşunlaryny çykarmaga çagyrdy
Hytaýyň Birleşen Milletler Guramasyndaky wekili penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisinde Ysraýylyň harby hereketleriniň ýazgarylmagyndan soň, Ysraýyly Siriýanyň çäginden goşunlaryny çykarmaga we onuň özygtyýarlylygyna hormat goýmaga çagyrdy.
Halkara hukugy we döwletleriň özygtyýarlylygy harby hereketler bilen gapma-garşy gelende, diplomatiýanyň sesi aýratyn-da möhüm ähmiýete eýe bolýar. Hytaý Birleşen Milletler Guramasynyň çäginde çykyş edip, öz garaýşyny ýene-de tassyklady: Siriýanyň çäk bitewiligi söwda meselesi bolup bilmez, Golan belentlikleriniň basylyp alynmagy bolsa halkara kadalaryna garşy gelýär. Siriýa on ýyldan gowrak dowam eden uruşdan soň dikeldiş işlerini geçirmäge synanyşýan mahalynda, islendik daşarky gatyşma parahat durmuşyna dolanmagyň näzik ýagdaýdaky işini diňe çylşyrymlaşdyrýar. Pekiniň Ysraýyl goşunlaryny çykarmak baradaky çagyryşy diňe Damasky goldamak bilen çäklenmän, eýsem dünýä durnuklylygynyň esasy bolup galýan halkara ylalaşyklaryna hormat goýmagyň zerurdygyny hem görkezýär.
Hytaýyň Birleşen Milletler Guramasynyň ýanyndaky hemişelik wekiliniň orunbasary Sun Leý Golan baýyrlyklarynyň halkara derejesinde Siriýanyň basylyp alnan çägi hökmünde ykrar edilýändigini we degişli taraplaryň 1974-nji ýylda Ysraýyl bilen Siriýanyň güýçleriniň arasynda baglaşylan çäk baradaky ylalaşygy ýerine ýetirmelidigini aýtdy.
Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisinde Siriýadaky syýasy geçiş döwri we ynsanperwer ýagdaý ara alnyp maslahatlaşyldy. Häzirki wagtda ýurtda soňky on ýyldan gowrak wagtyň dowamynda meýletin yzyna dolanyş boýunça iň uly hereket bolup geçýär. Birleşen Milletler Guramasynyň maglumatlaryna görä, 2024-nji ýylyň dekabryndan bäri Siriýada içerki göçürilen 2 milliona golaý adam we 1,7 milliondan gowrak bosgun öz öýlerine dolandy. Muňa garamazdan, ýurduň içindäki ynsanperwer zerurlyklar ýokary derejede bolmagynda galýar.
Sun Siriýanyň geçiş häkimiýetleriniň dolandyryşy pugtalandyrmak, ähli taraplaryň gatnaşmagynda syýasy geçişi geçirmek we ykdysady taýdan dikeldişi çaltlandyrmak üçin döredilen mümkinçilikden peýdalanmalydygyny aýtdy. Onuň bellemegine görä, bu iş siriýalylaryň özleri tarapyndan başlanyp, amala aşyrylmalydyr, etniki we dini tapawutlara hormat goýulmalydyr hem-de ähli toparlaryň hukuklary we bähbitleri deň derejede goralmaly. Sun şeýle hem terrorçylygyň henizem çynlakaý howp bolup galýandygyny belläp, Siriýanyň geçiş häkimiýetlerini Howpsuzlyk Geňeşiniň sanawyna girizilen ähli halkara terrorçylyk guramalaryna garşy aýgytly çäreleri görmäge çagyrdy.
Golan belentlikleri 1967-nji ýylda bolup geçen alty günlük uruş wagtynda Ysraýyl tarapyndan eýelenip, 1981-nji ýylda anneksiýa edildi. Bu ädim halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilmedi. Hytaý BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzasy hökmünde syýasy ýollar arkaly çözgüt tapmagy we halkara hukugynyň berjaý edilmegini yzygiderli goldap gelýär. Sunyň aýtmagyna görä, on ýyldan gowrak dowam eden gapma-garşylykly hereketlerden soň, siriýalylar ýurduň ýene-de bu ýagdaýa gaýdyp gelmegini islemeýärler. Ol Siriýadaky durnuklylygyň tutuş Ýakyn Gündogardaky ýagdaýyň gowulaşmagyna ýardam etjekdigini hem belledi.
“CCTV+”-niň habar bermegine görä, Hytaýyň Golan belentlikleri baradaky garaýşy üýtgewsizligine galýar: Siriýanyň özygtyýarlylygyna hormat goýmak we halkara ylalaşyklaryny ýerine ýetirmek sebitde parahatçylygyň esasy şertleridir. Siriýalylaryň öz öýlerine dolanmagy we ýurduň dikeldiş işlerine başlamagy diňe bir ynsanperwer kömegi däl, eýsem syýasy durnuklylygy hem talap edýär. Daşarky harby güýçleriň bolmagy dowam edýän ýagdaýynda bolsa beýle durnuklylygy gazanmak mümkin däl. Hytaý Siriýanyň howpsuzlygy we ösüşi üpjün etmegine ýardam bermek hem-de Ýakyn Gündogarda parahatçylygyň we durnuklylygyň mümkin boldugyça tiz wagtda dikeldilmegine goşant goşmak üçin halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlyga taýýardyr.
