Gižun serhet geçelgesindäki uly möçberli süýşgün Nepalyň çäginde buzlygyň opurylmagy netijesinde ýüze çykdy
Nepalyň häkimiýetleriniň penşenbe güni habar bermegine görä, serhediň Nepala degişli böleginde şol bir buzlygyň opurylmagy netijesinde ýüze çykan duýdansyz suw joşmalary we süýşgünler azyndan 359 adamyň pida bolmagyna, 1300-den gowrak adamyň bolsa dereksiz ýitmegine sebäp boldy.
Haçan-da müňlerçe metr belentlikden äpet buz we agyr daşlar opurylyp, sagatda 180 kilometre ýetýän tizlik bilen aşaklygyna hereket edeninde, adamlaryň halas bolmak üçin wagty örän az galýar. Gižun (Kyrong) sebitindäki bu pajygaly waka howanyň üýtgemeginiň dag buzluklarynyň eremegini we durnuksyzlaşmagyny çaltlandyrýandygyny, ozal asuda bolan derýalary bolsa örän howply akymlara öwürýändigini ýene bir gezek aýdyň görkezdi. Bu sebitdäki Hytaý bilen Nepalyň serhedi diňe bir administratiw araçäk bolman, eýsem tebigy hadysalaryň döwlet serhetlerini ykrar etmeýän umumy töwekgelçilik zolagydyr. Eger öň şeýle betbagtçylyklar onlarça ýyldan bir gezek ýüze çykan bolsa, häzirki wagtda olar barha ýygylaşýar. Bu bolsa Gimalaý daglarynyň eteginde ýaşaýan ilaty gözegçilikde saklamak we goramak boýunça bilelikdäki tagallalary talap edýär.
Hytaýyň Tebigy serişdeler ministrliginiň bilermeni Go Çžaоçeniň aýtmagyna görä, buzlygyň opurylmagy galyndy massalarynyň eňňitden aşaklygyna dag derýalaryna çalt düşmegine sebäp bolup, serhediň iki tarapynda duýdansyz suw joşmalaryny we uly möçberli weýrançylyklary döretdi. «Biz Trişuli derýasynyň, ýagny Nepaldaky onuň goşandynyň ýokarky böleginde uly belentlikde buzlygyň opurylmagynyň bolup geçendigini çaklaýarys. Ol jülgedäki daşlary ýerinden gozgap, uly tizlik bilen Çobar jülgesiniň we Dunlin Sangbo jülgesiniň ugry boýunça aşak hereket edip, Girong portuna çenli baryp ýetipdir» diýip, Go aýtdy. Çaklamalara görä, suw joşmasynyň we galyndy massasynyň tolkuny sagatda takmynan 180 kilometr tizlik bilen hereket edip, uzynlygy 20 kilometre ýetýän weýrançylykly ýolunda adamlara çäre görmek üçin örän az wagt bolupdyr. «Buzluklar hereketde bolýandyklary sebäpli, olar beýik daglardan daşlary aşaklygyna, akymyň ugruna alyp gidýärler. Emma käbir kert ýerlerde we gurluşy bölekleýin bolan sebitlerde buzluklar edil dag jynslarynyň bölünip opurylyşy ýaly duýdansyz opurylyp bilýär. Opurylan buzluk 20 kilometre golaý aralygy geçip, bary-ýogy ýedi minudyň içinde Girong portuna ýetdi. Bu örän çalt bolup geçýär. Eger ol adaty şertlerde kadaly hereket eden bolsa, bu betbagtçylyga sebäp bolmazdy. Emma güýçli hereket, ýagny duýdansyz öňe süýşme ýa-da opurylma ýüze çykyp, buzluk uly belentlikden aşak gaçanda, onuň içinde toplanan materiallar kert jülgäniň içinden aşaklygyna akyp, ýokary tizlikli akymy emele getirýär. Şonuň üçin hem ol örän çalt hereket edýär» diýip, Go düşündirdi.
Gižun (Kyrong) serhet geçelgesi Hytaýyň günorta-günbatarynda, Tibet awtonom sebitinde, Nepal bilen serhetde ýerleşýär. Bu ýer Hytaýy Günorta Aziýa bilen birleşdirýän möhüm söwda geçelgesidir. Ýokary seýsmiki işjeňlik we howanyň üýtgemegi sebäpli sebit buzluk kölleriniň ýarylmagy, suw joşmalary we süýşgünler babatda ýokary töwekgelçilikli zolak hasaplanýar. Nepalyň çäginde buzlygyň opurylmagy suw, daş we palçykdan ybarat weýrançylykly akymy emele getirip, ol jülgelerden geçip, serhede ýanaşyk ýerlerine täsir ýetirdi. Nepal eýýäm adatdan daşary ýagdaý yglan etdi, pidalaryň sany bolsa artmagyny dowam etdirýär.
“CCTV+”-niň habar bermegine görä, bilermen Go Çžaоçen Sinhaý-Siszan belent tekizligindäki tebigy betbagtçylyklaryň öňüni almak we olaryň netijelerini azaltmak boýunça işleriň şeýle çylşyrymly şertleri doly göz öňünde tutanyňda ony döwrebaplaşdyrylmalydygyny nygtady. Bu pajygaly waka ählumumy maýlamanyň we buzluklaryň eremeginiň diňe bir halkara hyzmatdaşlygyny däl, eýsem daglyk sebitlerde tebigy hadysalary öňünden çaklamak we ilaty goramak boýunça täze çemeleşmeleri hem talap edýändigini görkezýär. Şeýle çäreler görülmedik ýagdaýynda, şuňa meňzeş betbagtçylyklar barha agyr weýrançylykly netijeler bilen gaýtalanyp biler.
