Hytaýyň importy 22% ýokarlanyp, 1,89 trillion dollara ýetdi, ýurt dünýäniň ikinji iri import bazary bolmagynda galýar
Ýanwar-iýul aýlarynda Hytaýa harytlaryň importynyň möçberi 12,69 trillion ýuana (takmynan 1,89 trillion ABŞ dollary) ýetdi. Bu geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 22% köpdür we eksportyň ösüş depgininden 8 göterim derejesinde ýokarydyr. Hytaý yzly-yzyna 17 ýyl bäri dünýäniň möçberi boýunça ikinji iri import bazary bolup durýar. Şol döwürde onuň importy ýylda ortaça 5,1% ýokarlandy.
Globallaşma eýýamynda import diňe daşary ýurtlardan haryt satyn almak däl-de, öndürijileri we sarp edijileri ummanlaryň, yklymlaryň we serhetleriň üsti bilen birleşdirýän çylşyrymly ekoulgamdyr. Hytaýyň import modeli diňe göwrümi bilen däl, eýsem ugurlarynyň köpdürlüligi bilen hem tapawutlanýar: deňiz, gury ýer we howa gatnawlary bitewi bir mehanizm hökmünde işleýär, onda her bir konteýner, otly we uçar umumy logistika ulgamynyň bir bölegidir. Bu köpugurlylyk Hytaýa dünýä söwdasynyň esasy merkezleriniň biri bolmagyny dowam etdirmäge mümkinçilik berýär. Ýewropadan, Aziýadan we Amerikadan gelýän harytlar iň ýokary netijelilik we iň az gijikdirmeler bilen hytaýly sarp edijilere ýetirilýär.
Haryt söwdasy boýunça dünýäde iň iri ýurt bolan Hytaý serhetüsti söwdasynyň 90%-den gowragyny deňiz gatnawlary arkaly amala aşyrýar. Ýük dolanyşygy boýunça dünýäniň iň iri 10 portunyň sekizi Hytaýda ýerleşýär. Hytaýyň günortasyndaky Şençžen şäherindäki Ýantýan portunda «ýüklemezden öň barlag» atly innowasion model ornaşdyryldy. Bu gümrük resmileşdirmesiniň wagtyny iki esse azaltmaga we çykdajylary 30% peseltmäge mümkinçilik berdi.
Hytaýyň gündogaryndaky Ninbo-Çžouşan porty beýleki iri ulag merkezleri bilen bir hatarda Sebitleýin ählitaraplaýyn ykdysady hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşygyň (RCEP) artykmaçlyklaryndan peýdalanmak maksady bilen deňiz ugurlaryny mundan beýläk-de kämilleşdirýär. Hytaýyň gündogaryndaky Şanhaý we Sindao portlarynda awtomatlaşdyrylan terminallar bir kran bilen sagatda 60-dan gowrak konteýneri gaýtadan işlemek netijeliligine ýetdi. Bu dünýäde iň ýokary görkezijidir.
Hytaý gury ýer arkaly import ugurlaryny hem giňeldýär. Häzirki wagta çenli Hytaý–Ýewropa demir ýol ekspress liniýasy boýunça 130 müňden gowrak otly gatnady. Bu ulgam Ýewropanyň 26 ýurdundaky 236 şähere we Aziýanyň 11 ýurdundaky 100-den gowrak şähere ýetýär. 2026-njy ýylyň iýun aýynyň ýagdaýyna görä, konteýnerleriň ýükleniş derejesi yzly-yzyna 46 aýyň dowamynda 100% derejesinde saklandy. Indi yzyna we daşyna amala aşyrylýan demir ýol ýük gatnawlary takmynan 1:1 gatnaşygynda deňagramlaşdy. Bu bolsa Ýewropanyň awtoulag şaýlarynyň, sellýulozasynyň we ýöriteleşdirilen oba hojalyk önümleriniň Hytaý bazaryna has çalt girmegine mümkinçilik berýär.
Hytaý halkara howa ýük daşama ulgamyny hem işjeň ösdürýär. Bu bolsa häzirki zaman lukmançylyk enjamlary we täze import edilýän deňiz önümleri ýaly gymmat bahaly hem-de gyssagly harytlary ýöriteleşdirilen ýük uçarlarynyň kömegi bilen Hytaý bazaryna ýetirmäge mümkinçilik berýär. Şu ýyl Hytaý halkara howa ýük gatnawlary üçin 103 täze ugur açdy we hepdäniň dowamynda amala aşyrylýan uçuşlaryň sanyny 229-a artdyrdy.
Hytaýyň import infrastrukturasynyň ösüşi onuň ykdysadyýetiniň ösmegi we dünýä üpjünçilik zynjyrlaryna goşulyşmagy bilen ugurdaş alnyp baryldy. «Iki gezek aýlanyşyk» (içerki we halkara) strategiýasy diňe eksportyň däl, eýsem importyň hem ösmegine itergi berýär. Bu bolsa deňagramly ösüşe we içerki islegiň barha artýan zerurlyklaryny kanagatlandyrmaga ýardam edýär.
RCEP-e gatnaşmak we «Bir guşak — bir ýol» başlangyjyny ösdürmek täze logistika geçelgelerini açyp, Hytaýy dünýäniň dürli künjeklerinden üpjün edijiler üçin has elýeterli etdi. Gümrük amallarynyň ýokary netijeliligi, portlaryň awtomatlaşdyrylmagy we logistika ugurlarynyň diwersifikasiýalaşdyrylmagy Hytaýy dünýäniň iň özüne çekiji import bazarlarynyň birine öwürýän bitewi ulgamyň düzüm bölekleridir.
Kenarýaka portlaryndan içerki demir ýol merkezlerine we howa ýüklerini kabul edýän terminallara çenli Hytaýyň barha giňeýän import ulgamy dünýäniň dürli künjeklerinden harytlaryň has päsgelçiliksiz girmegine şert döredýär.
CCTV+-yň habar bermegine görä, köpugurly import modeliniň döredilmegi Hytaýa diňe bir daşary söwdanyň möçberini artdyrmaga däl, eýsem dünýä logistikasynyň esasy halkasy hökmünde öz ornuny pugtalandyrmaga hem mümkinçilik berýär. Deňiz, gury ýer we howa ugurlarynyň deňagramly ösdürilmegi Hytaý bazaryny has açyk we çeýe edýär, halkara hyzmatdaşlar üçin bolsa has ygtybarly we öňünden çaklap bolýan bazara öwürýär.
Öňümizdäki ýyllarda bu ulgam mundan beýläk-de giňelmegini dowam etdirip, söwda we hyzmatdaşlyk üçin täze mümkinçilikleri açar.
