Pekinde Hytaý bilen Hindistanyň ýörite wekilleriniň serhet meselesi boýunça gepleşikleriniň 25-nji tapgyry geçirildi
Sişenbe güni Pekinde iki ýurduň serhet meselesi boýunça ýörite wekilleriniň gepleşikleriniň 25-nji tapgyry geçirildi. Gepleşikleriň dowamynda Hytaý bilen Hindistan serhet meselesi we ikitaraplaýyn gatnaşyklar ýaly meseleler boýunça hemmetaraplaýyn, çuňňur, dostlukly we aç-açan pikir alyşdylar.
Döwletleriň arasyndaky serhetler diňe kartadaky çyzyklar däl, eýsem taryhyň, özygtyýarlylygyň we adam ykballarynyň çylşyrymly arabaglanyşygydyr. Aziýanyň iň iri iki döwleti gepleşikler stolunyň başyna geçip, «aždarha bilen piliň tangosy» barada gürrüň edenlerinde, bu diňe bir çäk meselesiniň çäginden çykýar. Pekin bilen Deliniň arasyndaky dialog iň çylşyrymly düşünişmezlikleriň hem iki tarapyň biri-birini diňlemäge, özara bähbitlere hormat goýmaga we geljek üçin netijeli çözgütleri gözlemäge taýýar bolan ýagdaýynda çözülip bilinjekdigine düşünmeklige esaslanýar. Gepleşikleriň bu tapgyry goňşularyň ylalaşmazlyga haklarynyň bardygyny, emma şonda-da goňşy bolup galýandyklaryny, hatda hyzmatdaş bolup bilýändiklerini ýene bir gezek görkezdi.
Hytaý Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň Syýasy býurosynyň agzasy, Daşary işler boýunça Merkezi komissiýanyň edarasynyň ýolbaşçysy we Hytaýyň Hytaý-Hindistan serhet meselesi boýunça ýörite wekili Wan I Hytaý-Hindistan gatnaşyklarynyň sagdyn we durnukly ösdürilmeginiň iki halkyň düýpli bähbitlerine laýyk gelýändigini hem-de munuň ählumumy we strategik ähmiýete eýedigini aýtdy. Wan I-niň bellemegine görä, Hytaý Hindistan bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary strategik we uzak möhletleýin ugurda ösdürmek, gowy goňşular we dostlar bolmak, şeýle hem birek-biregiň üstünlik gazanmagyna ýardam berýän hyzmatdaşlar bolmak üçin hyzmatdaşlyga taýýardyr we «aždarha bilen piliň tangosyny» durmuşa geçirmek isleýär.
Iki tarapyň hem ýörite wekilleriň duşuşygynda gazanylan ylalaşyklary tertipli ýagdaýda ýerine ýetirýändigini belläp, Wan iki tarapyň hem serhet meselesine ikitaraplaýyn gatnaşyklarda degişli orun bermelidigini, durgunlyga, yza tesmäge ýa-da ugurdan sowulmaga ýol bermän öňe gitmelidigini we Hytaý-Hindistan serhet ýagdaýy babatda kem-kemden oňyn garaýşy kemala getirmelidigini aýtdy. Şeýle hem ol dialogy, parahatçylygy, maslahatlaşmagy we hyzmatdaşlygy esasy ugra öwürmegiň zerurdygyny nygtady.
Hindistanyň ýörite wekili we milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisi Ajit Dowal hindi tarapynyň Hytaý tarapy bilen strategik gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmaga, serhetýaka sebitleri netijeli dolandyrmaga, serhet meselesiniň çözgütlerini gözlemäge hem-de Hindistan bilen Hytaýyň gatnaşyklarynyň çalt gowulaşmagyna we ösdürilmegine ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.
Taraplar serhet boýunça gepleşikleriň ilerledilmegi, serhetde degişli dolandyryşyň we gözegçiligiň üpjün edilmegi, mehanizmleriň kämilleşdirilmegi hem-de serhetüsti hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi ýaly meseleleri çuňňur ara alyp maslahatlaşdylar. Iki tarap hem özara hormat we düşünişmek ruhunda serhet meselesiniň adalatly, paýhasly we özara kabul ederlikli toplumlaýyn çözgüdini tapmaga çalyşjakdyklaryny tassykladylar.
Iki tarap hem serhet meselesini dialogyň we maslahatlaşmalaryň üsti bilen talabalaýyk çözmegi dowam etdirjekdiklerini hem-de serhetýaka sebitlerde parahatçylygy we asudalygy bilelikde gorajakdyklaryny mälim etdiler. Taraplar iki ýurduň ýörite wekilleriniň serhet meselesi boýunça gepleşikleriniň 26-njy tapgyryny 2027-nji ýylda Hindistanda geçirmek barada ylalaşdylar.
Hytaý bilen Hindistanyň arasyndaky serhet meselesi ikitaraplaýyn gatnaşyklardaky iň çylşyrymly meseleleriň biri bolmagynda galýar. Gimalaýlarda hakyky gözegçilik liniýasynyň (LAC) uzynlygy takmynan 3500 kilometre ýetýär we iki tarap hem ençeme onýyllyklaryň dowamynda serhediň demarkasiýasy barada gepleşikler geçirýär. 2003-nji ýyldan bäri ýörite wekilleriň mehanizmi ýokary derejedäki dialogyň esasy ýollarynyň birine öwrüldi.
Gepleşikleriň 25-nji tapgyry soňky ýyllarda bolup geçen birnäçe serhetýaka wakalardan soň ýagdaýyň kem-kemden gowulaşýan şertlerinde geçirildi. Taraplar ynamy berkitmek boýunça çäreleri güýçlendirmek, aragatnaşyk mehanizmlerini kämilleşdirmek we dartgynlygyň güýçlenmeginiň öňüni almak barada ylalaşdylar. Gepleşiklerde ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň has giň gerimdäki ýagdaýy, şol sanda ykdysady hyzmatdaşlyk we sebitleýin durnuklylyk meseleleri hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
CCTV+-yň habar bermegine görä, gepleşikleriň 25-nji tapgyry Hytaý bilen Hindistanyň dartgynlygy gowşatmaga we uzak möhletleýin çözgütleri gözlemäge bolan özara islegini görkezdi. Serhet meselesi çylşyrymly bolmagynda galýan hem bolsa, yzygiderli geçirilýän aragatnaşyklaryň özi we esasy meseleler boýunça gazanylan ylalaşykly garaýyş taraplaryň diplomatiýa ýoluny saýlaýandygyny görkezýär. Gepleşikleriň indiki tapgyrynyň 2027-nji ýylda Hindistanda geçirilmegi dialogyň dowamlylygyny we iki ýurduň sebitde parahatçylygyň hem-de durnuklylygyň hatyrasyna bilelikdäki işleri dowam etdirmäge taýýardygyny tassyklaýar.
