Hytaýyň jemi içerki önüminiň 2026-njy ýylyň ilkinji ýarymynda 4,7 göterim ösmegi ykdysadyýetiň durnuklylygyny tassyklady
Geosyýasy dartgynlylyk, söwda gapma-garşylyklary we ykdysady ösüş depgininiň haýallamagy sebäpli dünýä ykdysadyýetinde näbelliligiň artýan şertlerinde Hytaýyň ykdysadyýeti öz ösüş depginini saklady we dünýä durnuklylygynyň esasy daýanjy hökmünde ornuny has-da berkitdi.
Dünýäde dürli sarsgynlaryň adaty ýagdaýa öwrülip, çaklamalaryň ygtybarlylygy azalýan şertlerinde Hytaý tötänleýin ýagdaýlara däl-de, ulgamlaýyn strategiýa esaslanýan durnuklylygy görkezýär. Ösüş bilen howpsuzlygyň, açyklyk bilen öz-özüni üpjün etmegiň arasynda deňagramlylygy saklamak ukyby diňe bir ykdysady çäre bolman, eýsem daşarky çagyryşlary içerki mümkinçiliklere öwürýän uzak möhletleýin meýilleşdiriş ýörelgesidir.
Resmi maglumatlara görä, Hytaýyň jemi içerki önümi (JIÖ) 2026-njy ýylyň ilkinji ýarymynda ýyllyk hasapda 4,7 göterim artdy. Bu görkeziji ýurduň daşary söwdasynyň durnukly bolandygyny, ösüşiň täze çeşmeleriniň giňelendigini we ykdysadyýetiň durnuklylygynyň saklanýandygyny hem görkezýär. Dünýäniň ikinji iri ykdysadyýeti kabul ederlikli çäklerde işlemegini dowam etdirýär we ykdysadyýetiň esasy görkezijileri durnuklylygyny saklaýar. Halkara pul gaznasy ýakynda şu ýyl üçin dünýä ykdysady ösüşiniň çaklamasyny 3 göterime çenli peseltdi. Şol bir wagtyň özünde Hytaýyň ýylyň jemindäki ykdysady ösüşi baradaky çaklamasyny 0,2 göterim ýokarlandyryp, 4,6 göterime ýetirdi. Şeýlelikde, Hytaý ösüş çaklamasy ýokarlandyrylan iri ykdysadyýetleriň az sanlysynyň biri boldy.
Bu ösüş görkezijileriniň aňyrsynda ösüş bilen howpsuzlygyň netijeli utgaşdyrylmagy durýar. Ormuz bogazynyň ýagdaýlar sebäpli ýüze çykan güýçli ählumumy energetika sarsgynlary iri energiýa sarp edijilerini we Pars aýlagynyň ýurtlaryny örän gowşak ýagdaýa getirdi. Emma Hytaýyň uzak möhletleýin strategik meýilleşdirmesi ýurda şeýle sarsgynlara garşy ýokary durnuklylygy üpjün etdi. Haýnan halkara energetika biržasynyň söwda we hasaplaşyklar bölüminiň ýolbaşçysy Han Szýuýanyň aýtmagyna görä, halkara bazaryndaky benziniň bahasy ýyl içinde iň ýokary derejesinde 120 göterime çenli ýokarlandy. Hytaýyň içerki bazaryndaky benziniň bahasy bolsa gysga wagtlyk iň ýokary derejesinde halkara görkezijisiniň takmynan üçden iki bölegine ýetdi we soňra çalt pese düşdi. Ondan soň bahalaryň hereketi durnukly bolmagynda galdy. Mart aýynda Hytaý benzin we dizel ýangyjynyň bölek satuw bahalaryny wagtlaýyn gözegçilikde saklamak boýunça çäreleri yglan etdi.
Içerki önümçilik babatda bolsa, Milli energetika dolandyryşynyň hasabatyna görä, Hytaýda 2025-nji ýylda nebit we gaz önümçiliginiň umumy möçberi 420 million tonna nebit ekwiwalentine ýetip, täze rekord goýdy. 2025-nji ýylda çig nebitiň önümçiligi taryhy taýdan iň ýokary derejä — 216 million tonna ýetdi. Tebigy gazyň önümçiligi bolsa yzly-yzyna dokuzynjy ýyl 10 milliard kub metrden gowrak artdy. Bu ýagdaý ýurduň energetika babatynda özbaşdaklygyny üpjün etmek mümkinçilikleriniň ep-esli güýçlenendigini görkezýär. Pudagy ösdürmegiň täze bäş ýyllyk meýilnamasyna laýyklykda, 2030-njy ýyla çenli Hytaýyň içerki nebit we gaz üpjünçiliginiň 440 million tonna nebit ekwiwalentine ýetmegine garaşylýar.
Mundan başga-da, Hytaý arassa energetikany we «ýaşyl» geçişi ösdürmäge uly ähmiýet berýär. Şu ýyl Milli ösüş we özgertmeler komissiýasy hem-de Milli energetika dolandyryşy tarapyndan çap edilen meýilnama laýyklykda, 2030-njy ýyla çenli arassa, pes uglerodly, howpsuz we netijeli täze energetika ulgamyny döretmek göz öňünde tutulýar. 2026-njy ýylda Hytaý tomusky däne ekinlerinden rekord derejede hasyl aldy. Ilkinji gezek bu görkeziji 150 million tonnadan geçdi. Bu netije giçki ekiş we amatsyz howa şertleri ýaly kynçylyklara garamazdan gazanyldy. Bugdaýyň hasyly 138,95 million tonna bolup, geçen ýyl bilen deňeşdirilende 0,6 göterim artdy. Tomusky däneleriň esasy bölegini düzýän güýzlük bugdaýyň hasyly 136,54 million tonna ýetip, 0,8 göterim ýokarlandy. Milli statistika býurosynyň maglumatlaryna görä, Hytaýyň tomusky däne öndürýän 25 welaýatynyň 22-sinde hasyllylygyň ösüşi hasaba alyndy.
Hytaýyň ykdysady ösüşinde innowasiýalar we senagaty döwrebaplaşdyrmak möhüm hereketlendiriji güýçlere öwrülýär. Emeli aň Hytaýyň senagat özgertmeleriniň ygtybarly hereketlendirijileriniň birine öwrüldi. Zawodlardan we şahtalardan başlap, mekdeplerdäki synplara we hassahanalaryň bölümlerine çenli emeli aňyň täze ulanyş ugurlary täze kärhanalaryň döremegine we dünýäniň ikinji iri ykdysadyýetiniň özgermegine ýardam edýär.
Ählumumy ykdysady çagyryşlaryň ýakyn wagtda ýitip gitmegi ähtimal däl. Emma Hytaýyň ýokary hilli ösüşe, tehnologik innowasiýalara we ýokary derejeli açyklyga ygrarlylygy durnukly ösüş üçin berk esas döredýär. Bu artykmaçlyklaryň mundan beýläk hem ösdürilmegi bilen Hytaý dünýä ykdysadyýetiniň durnuklylygynyň möhüm şertleriniň biri we umumy abadançylygy üpjün etmekde ygtybarly hyzmatdaş bolup galacaktır.
“CCTV+”-niň habar berişine görä, dünýäde näbelliligiň dowam edýän şertlerinde Hytaý ykdysadyýetiniň durnuklylygy diňe bir statistiki görkeziji däl-de, energetika garaşsyzlygyny, azyk howpsuzlygyny we tehnologik ösüşi birleşdirýän oýlanyşykly strategiýanyň netijesidir. Öňümizdäki ýyllarda dünýä dürli sarsgynlar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyny dowam etdirse-de, Hytaý ösüş bilen howpsuzlygyň biri-biri bilen utgaşyp bilýändigini subut edip, dünýä durnuklylygyny saklaýan möhüm daýançlaryň biri bolmagynda galar.
