Hytaý emeli aň üçin energetika ulgamyna goýulýan maýa goýumlaryny artdyrar
Hytaýyň hökümeti ýurtda çalt ösýän tehnologiýa we emeli aň (AI) pudaklarynyň energiýa üpjünçiligine düşýän agramyny azaltmaga kömek etmek maksady bilen milli energetika ulgamyna goýulýan maýa goýumlaryny we utgaşdyryş işlerini artdyrjakdygyny mälim etdi.
Bir hasaplaýyş ulgamy bir öýüň bir aýda sarp edýän elektrik energiýasy bilen deň derejede energiýa sarp edip bilýän mahalynda, maglumatlary gaýtadan işleýän merkezleriň energiýa sarp edişi bolsa ýüzlerçe esse artýan wagty, güýçli we çeýe energetika infrastrukturasynyň bolmazlygy sanly rewolýusiýanyň öz energiýa zerurlygynyň astynda kyn ýagdaýa düşüp biljekdigini görkezýär.
Emeli aňyň ösüşinde dünýä liderleriniň birine öwrülen Hytaý häzirki wagtda bir gapma-garşylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar: has köp hasaplaýyş kuwwaty näçe artdygyça, elektrik torlaryna düşýän agram hem şonça ýokarlanýar. Pekiniň jogaby diňe elektrik öndürmegi artdyrmak bilen çäklenmeýär. Ýurt serişdeleri paýlamagy akylly dolandyrmaga hem üns berýär. Ýagny hasaplaýyş işleri energiýa ýetmezçiligi bolan sebitlerden energiýanyň artykmaç bolan sebitlerine geçirilýär.
Milli hasaplaýyş toruna goýlan 4 trillion ýuan diňe bir maliýe serişdesi däl, eýsem Hytaýyň emeli aň ugrundaky bäsleşikde yza galman, eýsem ösüş depginini kesgitlemegine mümkinçilik berjek strategik binýaddyr.
Guandun welaýatynyň Şaoguan şäherindäki klaster Hytaýda maglumatlary gaýtadan işleýän merkezleriň iň iri on milli klasteriniň biridir. Bu ýerde akylly hasaplaýyş şkaflary iri emeli aň modelleriniň işlemegini üpjün edýän esasy enjamlardyr.
Bir ulgam doly kuwwatda işlände bir günde 240 kWt·sagada çenli elektrik energiýasyny sarp edip bilýär. Bu takmynan ortaça bir hojalygyň bir aýda sarp edýän elektrik energiýasynyň umumy möçberine deňdir. Hasaplaýyş enjamlaryndan başga-da, sowadyş we çyglylygy gözegçilikde saklaýyş ulgamlary hem ep-esli mukdarda elektrik energiýasyny sarp edýär.
«Biziň döreden hasaplaýyş kuwwatymyz geçen ýylky 5000 petaflops derejesinden häzirki wagtda 30 000 petaflosa çenli ýokarlandy, elektrik energiýasynyň sarp edilişi bolsa geçen ýyl bilen deňeşdirilende 500–600 esse artdy» diýip, Şaoguan şäheriniň Ösüş we özgertmeler müdirliginiň orunbasary Se Szinbao aýtdy.
Maglumatlara görä, 2025-nji ýylda tutuş ýurt boýunça hasaplaýyş merkezleriniň elektrik energiýasy sarp edişi 2024-nji ýyl bilen deňeşdirilende 18,1 göterim artdy. Bu görkeziji ýurduň beýleki hojalyklarynyň we kärhanalarynyň elektrik energiýasy sarp edişiniň 5,2 göterimlik ösüş depgininden ep-esli ýokarydyr.
Hasaplaýyş kuwwatyna bolan çalt ösýän islegi kanagatlandyrmak üçin emeli aň bilen meşgullanýan kompaniýalara hasaplaýyş işlerini elektrik energiýasy ýetmezçilik edýän sebitlerden energiýanyň artykmaç bolan sebitlerine «geçirmek» maslahat berler. Bu bolsa energetika ulgamyna düşýän agramy azaltmaga mümkinçilik berer.
Şu ýylyň başynda Guançžou şäherinde elektrik energiýasynyň ýetmezçiligi ýüze çykdy. Günorta Energetika torunyň görkezmesinden soň guramalar hasaplaýyş işlerini Guançžou şäherinden Hytaýyň günorta-günbataryndaky Guýçžou welaýatynyň Guýýan şäherindäki maglumatlary gaýtadan işleýän merkeze geçirdiler.
Milli ösüş we özgertmeler komissiýasy 31-nji iýulda 15-nji bäşýyllyk meýilnama (2026–2030-njy ýyllar) döwründe milli integrirlenen hasaplaýyş toruny ösdürmäge 4 trillion ýuan (takmynan 593 milliard ABŞ dollary) maýa goýuljakdygyny mälim etdi.
Bu ulgam dürli sebitleriň arasynda hasaplaýyş kuwwatlaryny we sebit serişdelerini paýlamaga, aýry-aýry tehnologiýalaryň artykmaçlyklaryny milli senagat klasterleriniň artykmaçlyklaryna birleşdirmäge we netijede ýurtda iri emeli aň modelleriniň ösüş mümkinçiliklerini giňeltmäge şert döreder.
«Hasaplaýyş torlaryna goýulýan 4 trillion ýuan möçberindäki maýa goýum geljekde iri kompaniýalarymyzyň daşary ýurt bazarlaryna çykmagy üçin iň möhüm binýatlaryň biridir. Ilki bilen, bu daşary ýurtlarda şeýle hyzmatlar hödürlenende hasaplaýyş kuwwatynyň çykdajylaryny has-da azaltmaga we hyzmatlaryň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berer. Bu iri kompaniýalarymyzyň geljekde daşary ýurtlarda işini has çuňlaşdyrmagy, amaly taýdan ösdürmegi we durnukly giňeltmegi üçin esasy binýatdyr» diýip, Hytaýyň Halkara söwda we ykdysady hyzmatdaşlyk akademiýasynyň Elektron söwda institutynyň direktory Du Goçen aýtdy.
Hytaýda emeli aň pudagynyň çalt ösmegi energetika ulgamyna täze talaplary bildirýär. Bu ulgam diňe bir kuwwatly bolman, eýsem akylly dolandyrylýan ulgam bolmalydyr.
Hökümet tarapyndan öňe sürlen «milli integrirlenen hasaplaýyş tory» düşünjesi elektrik energiýasynyň elýeterliligine we toruň ýükleniş derejesine baglylykda hasaplaýyş serişdeleriniň hakyky wagt düzgüninde gaýtadan paýlanyp bilinjek bitewi platformanyň döredilmegini göz öňünde tutýar.
Bu diňe bir iň ýokary ýükleniş derejesini azaltman, eýsem köplenç uzak sebitlerde ýerleşýän gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerinden has netijeli peýdalanmaga hem mümkinçilik berýär.
4 trillion ýuan möçberindäki maýa goýumlar Hytaýyň taryhynda sanly infrastruktura ugrunda amala aşyryljak iň iri maýa goýumlaryň biri bolar. Bu bolsa emeli aňyň ýurduň geljegi üçin strategik ähmiýetiniň barha artýandygyny görkezýär.
Bilermenleriň bellemegine görä, şeýle çemeleşme diňe içerki meseleleri çözmek bilen çäklenmän, eýsem hytaý tehnologiýa kompaniýalary üçin dünýä bazarynda bäsdeşlik artykmaçlyklaryny hem döredýär: olaryň çykdajylaryny azaltmaga we hyzmatlarynyň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýär.
"CCTV+"-niň habar berşi ýaly, hasaplaýyş infrastrukturasyna giň gerimli maýa goýumlar we energiýa sarp edilişini akylly dolandyrmak Hytaýyň emeli aň boýunça dünýä bäsleşigindäki öňdebaryjy ornuny saklamagynda esasy faktorlaryň birine öwrüler. Şeýlelikde, energiýa ýetmezçiligi bilen bagly kynçylyklar tehnologik öňe gidişlik üçin täze mümkinçiliklere öwrülýär.
