Hytaý paleografiýa ugrundaky hünärmenleri taýýarlamak ulgamyny döretdi
Hytaýyň paleografiýa, medeni miras we hytaý siwilizasiýasynyň ösüşine bagyşlanan taslamasynyň çäklerinde gadymy ieroglifleri öwrenmek ugrunda ylmy mirasy dowam etdirmek maksady bilen hünärmenleri taýýarlamagyň toplumlaýyn ulgamy döredildi. Müňlerçe ýyllap üznüksiz ulanylyp gelýän dünýäde ýeke-täk ýazuw ulgamy täze gözlegçilere mätäç bolanda, gadymy ýazuw çeşmeleri geçmiş bilen geljegi baglanyşdyrýan köprä öwrülýär. Şonuň üçin hünärmenleri taýýarlamak strategiki wezipä öwrülýär. Hytaý öz siwilizasiýa mirasynyň çuňlugyna düşünmek bilen gadymy ieroglifler boýunça täze nesil hünärmenlerini taýýarlamaga ulgamlaýyn çemeleşýär. Bu iş bakalawr derejesinden başlap aspirantura çenli, akademiki gözleglerden başlap sanly tehnologiýalara çenli dürli ugurlary öz içine alýar. Bu iş eýýäm öz netijelerini berdi: ýüzlerçe ýaş alym palçykdan ýasalan ýazgylary, palçyk we bürünç ýazgylaryny, pygamberlik süňklerindäki ýazgylary, bambuk tagtajyklaryndaky ýazgylary öwrenmek boýunça taslamalara goşulyp, ata-babalaryň galdyran ýazuw mirasyny gorap saklamaga we onuň manysyna düşünmäge gatnaşýar.
Hytaýyň çuňňur siwilizasiýa mirasyna esaslanýan maksatnama 14-nji bäşýyllyk meýilnamanyň (2021–2025-nji ýyllar) dowamynda akademiki we medeni taýdan möhüm öňegidişlikleri gazandy. Gadymy ýazuw çeşmeleriniň gymmaty doly peýdalanylyp, gadymy hytaý siwilizasiýasynyň mirasyny goramak we innowasion esasda ösdürmek işleri güýçlendirildi. Dünýäde özbaşdak döredilen we birnäçe müň ýyl bäri üznüksiz ulanylyp gelýän ýeke-täk ýazuw ulgamy bolan hytaý ieroglifleri wagtyň geçmegi bilen gadymy ýazuwyň kämil ulgamyna öwrüldi. Bu ulgama pygamberlik süňklerindäki ýazgylar, bürünç ýazgylary, bambuk we ýüpek ýazgylary, şeýle hem möhürlerdäki we palçykdaky ieroglifler girýär. Bu dürli görnüşli ýazuw çeşmeleri hytaý halkynyň taryhy ösüşini görkezýär. “Sin döwrüne çenli (miladydan öňki 221-nji ýyldan öň) hytaý siwilizasiýasynyň esasyny goýdy, şol döwürde hytaý halkynyň ösüşine şu güne çenli täsir edýän köp sanly möhüm medeni gymmatlyklar kemala geldi. Iň ygtybarly saklanýan asyl taryhy materiallar hökmünde gadymy hytaý ýazgylary gadymy hytaý siwilizasiýasynyň hakyky aýratynlyklaryny we ösüşini düýpli öwrenmäge mümkinçilik berýär, bu bolsa onuň esasy köklerini düzýär” diýip, Sinhua uniwersitetiniň arheologik barlaglar we gorag merkeziniň direktory Huan Dekuan aýtdy. Umumy maksatnamanyň birinji tapgyrynyň çäklerinde 14-nji bäşýyllyk meýilnamanyň döwründe bilim ministrliginiň we Döwlet dil komissiýasynyň ýolbaşçylygynda sekiz döwlet edarasyny birleşdirýän utgaşdyrylan iş mehanizmi döredildi. Şeýle hem Sinhua uniwersiteti, Pekin uniwersiteti, Hytaýyň Jemgyýetçilik ylymlary akademiýasynyň Hytaý taryhy instituty we Hytaýyň Milli muzeýi ýaly 18 abraýly uniwersitetiň we medeni edaranyň gatnaşmagynda bilelikdäki ylmy barlaglar üçin innowasion platforma döredildi. Häzirki wagta çenli taslama 538 bilermenleriň we alymyň gatnaşmagyny üpjün etdi. Takmynan 300 ylmy-barlag maksatnamasy başladyldy, tapylan ýazuw çeşmeleriniň işlenip taýýarlanylmagynyň netijeleri boýunça 140-dan gowrak hasabat çap edildi. Şeýle hem gadymy ierogliflere we tapylan ýazuw çeşmelerine bagyşlanan 225 monografiýa we ylmy ýygyndy neşir edildi. “Bu ugurda dowamlylygy we ösüşi üpjün etmek üçin hünärmenleri taýýarlamak işini güýçlendirmek zerurdyr. 14-nji bäşýyllyk meýilnamanyň döwründe gadymy hytaý ýazuwyny öwrenmek boýunça bakalawr maksatnamalary döredildi. 2025-nji ýyla çenli bakalawr talyplarynyň sany 600-e golaýlady, aspirantura kabul edilenleriň sany bolsa 780-den geçdi. Ulgamlaýyn taýýarlygyň netijesinde bu talyplaryň arasyndan geljekki gadymy ýazuw hünärmenleri ýetişer” diýip, Huan aýtdy.
Häzirki wagtda taslama 15-nji bäşýyllyk meýilnamanyň (2026–2030-njy ýyllar) çäklerinde täze wezipeleri durmuşa geçirmegiň möhüm tapgyrynda dur. Huanyň aýtmagyna görä, taslamanyň indiki tapgyry daşary ýurtlarda toplanan gadymy hytaý ierogliflerine degişli maglumatlaryň sanly görnüşde yzyna getirilmegine ýardam bermäge, ýurduň içindäki gadymy ieroglif arhiwlerini sanlaşdyrmagy ilerletmäge we emeli aň tehnologiýalarynyň kömegi bilen ylmy gözlegleriň mümkinçiliklerini giňeltmek üçin ýöriteleşdirilen uly dil modellerini döretmäge gönükdiriler. «Bu taslama irki taryhy siwilizasiýany dikeltmek we gadymy paýhasy häzirki döwre ulanmak üçin degişli çeşmelerden peýdalanýan düýpli başlangyçdyr. Şeýle hem ol ideologik we medeni baýlyklary häzirki zaman medeni ösüşiniň möhüm daýanjyna öwürmäge gönükdirilendir» diýip, Huan aýtdy.
“CCTV+”-niň habar bermegine görä, gadymy ieroglifleri öwrenmek boýunça hünärmenleriň ulgamlaýyn taýýarlanmagy we sanly innowasiýalaryň ornaşdyrylmagy Hytaýa diňe bir medeni mirasyny gorap saklamaga däl, eýsem ony has-da baýlaşdyrmaga hem mümkinçilik berýär. Şeýlelikde, bu miras geljekki nesiller üçin elýeterli bolýar we gadymy paýhas häzirki zaman ylmy we medeni pikir alyşmalaryna goşulýar.
