Pekinde Takyk ylymlar boýunça Halkara kongres – ICBS 2026 başlandy
Dünýäniň dürli ýurtlaryndan öňdebaryjy bilermenler Pekinde 2026-njy ýylyň Takyk ylymlar boýunça Halkara kongresinde (ICBS) ýygnandylar. Kongres ýekşenbe güni açylyp, matematika, fizika, informatika we inženerçilik, şeýle hem takyk ylymlaryň beýleki ugurlaryndaky gazanylan üstünlikleri görkezýär.
Bir zala Filds baýragynyň we Týuring baýragynyň eýeleri ýygnanyp, kongresiň şygary «Ylymy adamzadyň bähbidi üçin ösdürmek» diýlip yglan edilende, bu diňe bir akademiki ýygnanyşyk däl, eýsem bilimiň güýjüne ynanýan siwilizasiýanyň manifestine öwrülýär.
Takyk ylymlaryň dünýä merkezleriniň birine öwrülýän Pekin matematika, fizika we informatika ylymlarynyň taryhyna giren alymlary kabul edýär. Dokuz sany görnükli alyma gowşurylan täze ICBS medaly we dünýäniň 80-den gowrak öňdebaryjy alymynyň gatnaşmagy Hytaýyň diňe bir dünýä ylmynyň ösüşini yzarlaman, eýsem adamzadyň geljegi barada pikir alyşmak üçin öz halkara meýdançasyny döredýändigini görkezýär.
Bu ýerde, Hytaýyň paýtagtynda diňe formulalar we teoremalar däl, eýsem hakykatyň we gözelligiň tebigaty barada hem pikir alyşylýar. Baýrak eýeleriniň bellemegine görä, hakyky ylmy açyş hemişe hakykat we gözellik bilen utgaşýar.
9–21-nji awgust aralygynda «Ylymy adamzadyň bähbidi üçin ösdürmek» şygary astynda geçirilýän kongresde täze baýrak bolan ICBS medaly döredildi. Ol dokuz sany görnükli alyma gowşuryldy. Şeýle hem kongresde Filds baýragynyň we Týuring baýragynyň eýeleri birleşip, Hytaýyň Takyk barlaglara we tehnologik özbaşdaklyga uly ähmiýet berýändigini görkezdi.
Açylyş dabarasynda Filds baýragynyň dört eýesi — Şing-Tun Ýau, Maksim Kontsewiç, Martin Haýrer we Koçer Birkar, şeýle hem Týuring baýragynyň eýesi Robert Tarýan çykyş etdiler.
ICBS medaly dokuz sany görnükli alyma — Kler Wuažen, Horng-Tzer Ýau, Şouwu Çžan, Andrea J. Lýu, Ifan Wan, Sýaogan Wen, Çženan Bao, Sýaoweý Çžuan we Fen Çžana gowşuryldy.
Olar bilen birlikde Şou baýragynyň, Wolf baýragynyň we Dirak medalynyň eýeleri, şeýle hem Hytaýyň, ABŞ-nyň we Ýewropanyň milli akademiýalarynyň agzalary bolan 80-den gowrak öňdebaryjy alym gatnaşdy. Mundan başga-da, 30-dan gowrak ýurtdaky uniwersitetlerden we ylmy edaralardan 400-den gowrak dünýä belli alym hem-de 800-den gowrak ylmy işgär we ýaş talyp kongrese gatnaşýar.
ICBS medaly takyk ylymlardaky täzeçillik häsiýetli üstünlikler üçin berilýär. Medalyň bir ýüzünde görnükli alymyň portreti, beýleki ýüzünde bolsa «Hakykat we gözellik üçin» diýen şygar şekillendirilendir. Bu şygar älemi öwrenmekde ylmy hakykata we gözellige ymtylyşy alamatlandyrýar.
Matematika ugrundan 2026-njy ýylyň ICBS Emmi Noýter medalynyň eýesi Kler Wuažen: «Biz hakykata ymtylýarys, gözellik bolsa edil bize berlen ýaly. Biziň edýän işimiziň — ulanýan delilimiziň ýa-da saýlaýan ýolumyzynyň — belli bir gözelligi özünde jemlemegi bizi aýratyn begendirýär», diýip aýtdy.
Kongresiň başlangyjyny dünýä belli matematik Şing-Tun Ýau öňe sürdi we ol kongrese ýolbaşçylyk edýär. Filds baýragyny alan ilkinji hytaýly alym Ýau özüniň iň uly umytlarynyň biriniň hytaýly talyplaryň daşary ýurtda okaman hem bir gün akademiki üstünlikleriň iň ýokary derejesine ýetmekdigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, Hytaý takyk barlaglaryň dünýä merkezleriniň birine öwrülýär.
Halkara gatnaşyjylar Hytaýyň akademiki we ylmy-barlag ulgamynyň çalt ösüşine ýokary baha berdiler. Käbirleri hytaýly talyplaryň öňdebaryjy daşary ýurt uniwersitetlerindäki ýokary netijelerini aýratyn bellediler.
London şäherindäki "Imperial College"-iň professory we Ýewropanyň Ýadro Barlaglary Guramasynyň (CERN) uly ylmy işgäri Oliwer Buhmýuller: «Mende örän täsir galdyrdy. Meniň pikirimçe, soňky 10–15 ýylyň dowamynda Hytaýyň akademiki gurşawy hakykatdan-da örän güýçli ösdi, muny aýtmak gerek, hatda Günbatar dünýäsinden hem has çalt ösüş gazandy. Biziň okuw maksatnamamyzda hytaýly talyplar köp. Men olaryň Beýik Britaniýadaky iň güýçli talyplaryň hataryndadygyny aýdyp bilerin» diýdip belledi.
Iki hepdelik çäre takyk ylymlaryň ähli ugurlaryny we pudagara ugurlary öz içine alýan 500-den gowrak akademiki mejlisi geçirer. Şeýle hem uly modeller esasynda generatiw pikir ýöretmek, kompýuter arkaly görüş, adam bilen kompýuteriň özara gatnaşygy we kwant maglumatlary ýaly öňdebaryjy ugurlar ara alnyp maslahatlaşylar.
Kongresiň çäginde alymlaryň gatnaşmagynda ýokary derejeli dialoglar, ýaşlar bilen özara gatnaşyk maksatnamalary, şeýle hem medeni we ylmy alyş-çalyş çäreleri geçiriler.
ICBS-niň Pekinde geçirilmegi dünýä ylmy paradigmasyndaky üýtgeşmäni görkezýän möhüm waka boldy. Soňky iki onýyllygyň dowamynda Hytaý takyk barlaglara ägirt uly serişdeleri gönükdirdi. Häzirki wagtda ýurt ylmy neşirleriň we patentleriň sany boýunça dünýäde ikinji orunda durýar.
Şeýle-de bolsa, guramaçylaryň bellemegine görä, kongresiň maksady diňe bir gazanylan üstünlikleri görkezmek bilen çäklenmeýär. Ol howanyň üýtgemeginden başlap, emeli aňyna çenli dünýä derejesindäki meseleleri çözmek üçin halkara platformany döretmegi hem maksat edinýär.
Kongrese gatnaşýanlaryň arasynda ýaş hytaýly alymlaryň köp bolmagy akademiki gurşawda nesilleriň çalyşýandygyny görkezýär. Medalyň «Hakykat we gözellik üçin» diýen şygary gadymy filosofik däp-dessurlar bilen hem sazlaşýar. Sebäbi bilim gözlegi hemişe sazlaşyk düşünjesi bilen baglanyşykly bolup gelipdir.
Kongresiň üstünlikli geçirilmegi halkara hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagyna we Hytaýyň ylmy döwlet hökmünde eýeleýän ornunyň ýokarlandyrylmagyna itergi berip biler.
"CCTV+"-niň habar berşi ýaly, Pekinde geçirilen 2026-njy ýylyň Takyk ylymlar boýunça Halkara kongresi Hytaýyň takyk barlaglar babatda dünýäniň öňdebaryjy ýurtlarynyň hataryna ynamly goşulýandygyny aýdyň görkezdi. Hakykata we gözellige ymtylyş bolsa milletine we döwlet serhetlerine garamazdan alymlary birleşdirmegini dowam etdirýär.
