Hytaý 15-nji bäşýyllyk meýilnama (2026–2030) üçin howanyň üýtgemegine garşy göreş boýunça milli meýilnamany çap etdi
Howanyň üýtgemegi döwlet serhetlerini tanamaýan ählumumy mesele bolup, oňa garşy netijeli göreşmek diňe halkara ylalaşyklaryny däl, eýsem her bir döwletiň anyk milli çärelerini hem talap edýär. Dünýäde parnik gazlarynyň iň iri zyňyndy çeşmeleriniň biri bolan Hytaý täze bäşýyllyk meýilnamany kabul etmek bilen öz üstüne alan borçnamalaryna ygrarlydygyny ýene bir gezek tassyklady. Bu resminama ilkinji gezek diňe kömürturşy gazynyň (CO₂) däl, eýsem beýleki güýçli parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmaga gönükdirilen toplumlaýyn çäreleri öz içine alýar. Meýilnama ykdysady ösüş bilen ekologiýa jogapkärçiliginiň arasynda deňagramlylygy üpjün etmäge gönükdirilen ýol kartasy hökmünde çykyş edýär.
Çarşenbe güni Ekologiýa we daşky gurşawy goramak ministrligi hem-de ýene-de 17 döwlet edarasy tarapyndan bilelikde neşir edilen bu meýilnama ilkinji gezek howanyň üýtgemegine garşy göreş boýunça görkezijileriň doly ulgamyny öz içine alýan 15-nji bäşýyllyk maksatnamadyr. Resminamada 2030-njy ýyla çenli Milli kesgitlenen goşandyň (NDC) doly ýerine ýetirilmegi şerti bilen, uglerod zyňyndylarynyň iň ýokary derejesine ýetmek we uglerod bitaraplygyna geçmek ugrunda möhüm öňegidişlikleriň gazanylmagy göz öňünde tutulýar.
Meýilnama laýyklykda, 2030-njy ýyla çenli jemi içerki önümiň (JIÖ) birligine düşýän kömürturşy gazynyň zyňyndysy 2025-nji ýylyň derejesi bilen deňeşdirilende 17 göterim azaldylar. Şeýle hem milli uglerod bazaryna girýän pudaklarda önüm birligine düşýän CO₂ zyňyndylary 2025-nji ýyl bilen deňeşdirilende takmynan 3 göterim peseldiler.
Howanyň üýtgemegi boýunça milli strategiýa we halkara hyzmatdaşlyk merkeziniň strategik meýilleşdiriş bölüminiň müdiri Çaý Simin: «Geçen ýyl döwlet tarapyndan 2035-nji ýyla çenli zyňyndylary azaltmak boýunça yglan edilen maksatlardan ugur alyp, bu gezek meýilnama kömürturşy gazyndan başga parnik gazlary boýunça hem maksatlary goşduk. Ilkinji gezek 15-nji bäşýyllygyň dowamynda CO₂ bilen bagly bolmadyk parnik gazlarynyň zyňyndylaryny 30 million tonna CO₂ ekwiwalenti möçberinde azaltmagy maksat edinýäris. Bu Hytaýyň howanyň üýtgemegine garşy syýasatynyň ähli parnik gazlaryny öz içine alýan täze tapgyra geçýändigini görkezýär» diýip belledi.
Meýilnama howanyň üýtgemegine garşy göreşiň sekiz esasy ugruny kesgitleýär. Esasy üns ýokary zyňyndyly pudaklarda CO₂ zyňyndylaryny düýpli azaltmaga, şeýle hem metan we azotyň oksidi ýaly beýleki güýçli parnik gazlarynyň möçberini çäklendirmäge gönükdirilýär. Şeýle-de milli uglerod bazaryny ösdürmek, uglerod yzyny hasaba almak ulgamyny döretmek, howa töwekgelçiliklerine uýgunlaşmagy güýçlendirmek we dolandyryş mehanizmlerini kämilleşdirmek meýilleşdirilýär. Bu çäreler Hytaýyň ählumumy howa syýasatyndaky ornuny hem pugtalandyrmagy maksat edinýär.
Hytaý ozal uglerod zyňyndylarynyň iň ýokary derejesine 2030-njy ýyla çenli ýetmegi, 2060-njy ýyla çenli bolsa uglerod bitaraplygyny gazanmagy maksat edinýändigini yglan edipdi. Täze bäşýyllyk meýilnama bu maksatlara ýetmek üçin aralyk ädimleri anyklaşdyrýar. Hususan-da, metan we azotuň oksidi ýaly CO₂ bilen bagly bolmadyk parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmak, milli uglerod bazaryny ösdürmek we uglerod yzyny yzarlamak ulgamyny döretmek göz öňünde tutulýar. CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, bu çäreleriň zyňyndylary dolandyrmagyň netijeliligini ýokarlandyrmagyna, «ýaşyl» tehnologiýalaryň we maýa goýumlaryň ösüşine täze mümkinçilikleri açmagyna, şeýle hem Hytaýyň halkara howa borçnamalaryny ýerine ýetirmegine ýardam etmegine garaşylýar.
