Hytaýda ysmaz näsaga beýnisine çip oturtdylar — indi ol ellerini ýene-de herekete getirip biler
Tehnologiýalar diňe barlaghanalaryň çäginden çykyp, anyk adamlaryň durmuşyny üýtgedip başlanda, ösüşiň hakyky manysy aýdyň görünýär. On ýyl bäri barmaklaryny gysyp ýa-da basgançakdan çykyp bilmedik adam üçin «beýni–kompýuter» interfeýsi diňe bir ylmy adalga däl, eýsem erkinlige tarap açylan ýol bolup durýar. Hytaýda geçirilen ilkinji täjirçilik operasiýasy emeli aň bilen neýrohirurgiýanyň birleşip, adamlara ýitiren mümkinçiliklerini gaýtaryp bermäge gönükdirilen täze eýýamyň başlanýandygyny görkezýär.
Duşenbe güni Şanhaýdaky Fudan uniwersitetiniň düzümine girýän Huaşan hassahanasynda Hytaýda ilkinji gezek «beýni–kompýuter» interfeýsiniň (BCI) täjirçilik esasdaky implantasiýa operasiýasy geçirildi. Bu operasiýa Hytaýda işlenip taýýarlanan we elleriň hereket bozulmalarynyň öwezini dolmak üçin niýetlenen ulgama satuw rugsady berlenden soň amala aşyryldy.
Näsag — Sýuý familiýaly erkek adam — 10 ýyl ozal ýol-ulag hadysasynda oňurga ýiliginden agyr şikes aldy. Şol şikes onuň elleri bilen zatlary tutmak ukybyny bozdy hem-de gündelik işleri özbaşdak ýerine ýetirmek mümkinçiligini çäklendirdi. Köp ýyllap dowam eden dikeldiş bejergisine garamazdan, sagalmagy örän çäkli boldy.
Operasiýa wagtynda geçirilen barlaglar näsagyň beýnisinden alynýan epidural signallaryň durnukly we ýokary hilli bolandygyny görkezdi. Operasiýadan soňky ýagdaý hem durnukly saklandy. Meýilnama görä, ýara bitenden soň enjam işjeňleşdiriler we sazlanar. Şeýle hem lukmançylyk işgärleri öý şertlerinde näsaga goldaw berip, elleriniň hereketlerini kem-kemden dikeltmäge kömek ederler.
Sýuý hassahana düşeginde ýatyrka uly umyt bilen şeýle diýdi: «Men hassahanada ulanylýan tehnologiýa örän ynanýaryn. Iň uly arzuwym ýene-de basgançakdan çykmak we sag elimiň barmaklaryny açyp bilmek. Çalt sagalmak durmuşymy has gowulaşdyrar.»
Sýuýyň şikesi boýun oňurgasynyň C3–C6 derejesinde ýerleşýär we bu ýagdaý enjamy ulanmak üçin degişli görkezmelere laýyk gelýär. Hassahananyň hünärmenler topary elektrodyň ýerleşdiriljek ýerini takyk kesgitlemek üçin funksional magnit-rezonans tomografiýasyny (MRT) hem-de beýni gabygynyň gurluş modelirlemegini ulandy. Elektrofiziologik barlaglar ulgamyň durnukly işleýändigini tassyklady.
Neýrohirurgiýa bölüminiň müdiriniň orunbasary Çen Lýan: «Bu operasiýadan soň näsagyň zatlary eli bilen tutmak hereketini ýerine ýetirip biljekdigine garaşýarys. Bu onuň gündelik durmuşynda uly kömek bolar», diýip aýtdy.
Enjam 13-nji martda döwlet tarapyndan hasaba alyş şahadatnamasyny alandan soň, 13-nji iýulda dünýäde ilkinji kliniki reseptiň berilmegine çenli bary-ýogy dört aýyň içinde innowasiýadan kliniki ulanyşa geçdi.
Şanhaýyň häkimiýetleri tassyklama işlerini çaltlaşdyrdylar, Huaşan hassahanasy bolsa bahalary hasaba almak, enjamlary satyn almak we näsaglary barlagdan geçirmek işlerini öz wagtynda tamamlady.
Huaşan hassahanasynyň prezidenti Mao In: «Hakyky kliniki tejribeden toplanjak maglumatlar tehnologiýany has-da kämilleşdirmäge we has köp näsagy has howpsuz usullar arkaly bejermäge mümkinçilik berer», diýip belledi.
BCI ulgamy Şanhaýyň ýerli lukmançylyk ätiýaçlandyryş maksatnamasyna hem girizildi. Bu bolsa onuň has köp näsag üçin elýeterli bolmagyny üpjün edýär.
«Beýni–kompýuter» interfeýsi neýrotehnologiýalaryň iň geljegi uly ugurlarynyň biri hasaplanýar. Hytaýda işlenip taýýarlanan inwaziw BCI ulgamy dünýäde bazara çykmaga resmi rugsat alan ilkinji şeýle ulgam boldy. Onuň oňurga ýiligi şikeslerinde ulanylmagy el-aýak ysmazy bolan näsaglaryň dikeldiş bejergisinde täze mümkinçilikleri açýar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Şanhaýda geçirilen ilkinji täjirçilik operasiýasynyň üstünlikli tamamlanmagy şuňa meňzeş tehnologiýalaryň Hytaýyň ähli sebitlerinde ornaşdyrylmagy üçin möhüm binýat döredýär hem-de hereket mümkinçilikleri çäklendirilen millionlarça adama täze umyt berýär.
