«1-nji iýul» medaly bilen sylaglanan Wan Ýuçan 45 ýyllap söweş gullugyny gizlin saklady
Pespällik we borja wepalylyk köplenç galmagally dünýäde ünsden düşýär. Emma hut şeýle adamlar — şöhrat gözlemeýän asuda gahrymanlar — döwletiň hakyky daýanjyny emele getirýärler. Olaryň gahrymançylygy köpçüligiň ünsünden daşarda galýar, atlary bolsa gazet sözbaşylarynda seýrek görünýär. Ýöne geçmişiň gizlin sahypalary açylýan mahaly, bu wakalar uly taryhy hadysalaryň kölegesinde millionlarça adamyň asudalygyny goran gaýduwsyz adamlaryň bardygyny ýatladýar.
60 ýyldan gowrak wagt mundan ozal Wan örän gizlin zenit-raketa goşun bölümindäki gullugy üçin iň ýokary harby sylag bilen sylaglanypdy. Şeýle-de bolsa, ol bu sylag baradaky maglumatlary ençeme ýyllap gizlin saklady.
«Harbylar munuň düýbünden gizlin maglumatdygyny, ony hiç haçan aýan etmeli däldigimi aýtdylar. Şonuň üçin bu şahadatnamalary onlarça ýyl gulply ýerde sakladym» diýip, Wan Anhoý welaýatynyň Sýaosýan etrabynda Hytaýyň Merkezi telewideniýesine beren söhbetdeşliginde aýtdy.
Wan 1936-njy ýylda daýhan maşgalasynda dünýä inip, agyr durmuş şertlerinde ulaldy. Ol 18 ýaşynda Harby-howa güýçleriniň hataryna gulluga çagyryldy. 1958-nji ýylda bolsa täze döredilen örän gizlin zenit-raketa goşun bölümine saýlanyp alyndy. Olaryň öňünde şol döwürde bar bolan howa hüjüminden goranyş serişdeleri üçin elýeterli bolmadyk U-2 belentlikde uçýan aňtaw uçarlaryny ýok etmek wezipesi durýardy.
Wan we onuň söweşdeşleri ondan gowrak welaýaty kesip geçip, 20 müň kilometrden gowrak ýol geçdiler. Olar nyşana urmagyň takyklygy endige öwrülýänçä gaýtalap türgenleşdiler.
1963-nji ýylyň noýabrynda, soňra bolsa 1964-nji ýylyň iýulynda iki sany U-2 uçary zarba urulýan zolaga girdi. «Gysga aralykdan çalt urgy» taktikasyny ulanyp, Wan we onuň söweşdeşleri iki nyşany hem üstünlikli ýok etdiler.
«Uçar urlup, ýere gaçyp başlanda, biri-birimizi tanaýandygymyza ýa-da tanamaýandygymyza garamazdan, hemmämiz şatlanyp, el çarpdyk. Bu diýseň täsin pursatdy» diýip, Wan ýatlap gürrüň berdi.
Howa hüjüminden goranyş amallaryndaky goşandy üçin Wan iň ýokary harby sylag bilen sylaglanyldy we möhletinden öň harby derejesi ýokarlandyryldy. Hut şol döwürde ol resmi taýdan Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň agzasy boldy.
1973-nji ýylda, 19 ýyllyk harby gullugyndan soň, Wan raýat durmuşyna dolanyp geldi. Ol bölek satuw ulgamynda ýönekeý satyjy bolup işledi, ýöne ýurduna hyzmat etmäge hemişe taýýar boldy.
«Partiýa maňa mätäç bolsa, men hyzmat edýärin. Men edil kerpiç ýaly — partiýa meni nirä ibermeli diýse, şol ýere gidýärin» diýip, Wan aýtdy.
45 ýylyň dowamynda ol özüniň harby geçmişi barada hiç kime gürrüň bermedi. Diňe 2018-nji ýylda Hytaýda weteranlary hasaba almak boýunça umumymilli maksatnama geçirilende, onuň köp ýyllap gizlin saklanan taryhy aýan boldy.
«1-nji iýul» medaly Hytaýyň iň ýokary döwlet sylagydyr. Ol 2021-nji ýylda Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň döredilmeginiň 100 ýyllygy mynasybetli döredildi we partiýanyň görnükli agzalaryna hem-de aýratyn hyzmatlary bitiren raýatlara gowşurylýar.
Wan Ýuçanyň gulluk eden bölümi 1950-nji ýyllarda sowet hünärmenleriniň goldawy bilen döredilen Hytaýyň ilkinji zenit-raketa goşunlarynyň düzümine girýärdi. Olaryň U-2 uçarlaryna garşy alyp baran göreşi Sowuk uruş döwrüniň iň gahrymançylykly we iň gizlin sahypalarynyň biri hasaplanýar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, häzir 80 ýaşdan geçen Wan Ýuçan dogduk etrabynda sada durmuşda ýaşaýar. Onuň ömür ýoly hakyky gahrymanlaryň köplenç taryh olaryň edermenligini ýüze çykarýança kölegede galýandygyny ýene bir gezek ýatladýar.
