Hytaýyň termoýadroda öňegidişligi: 582 tonnalyk reaktor magniti — ITER-den 1,3 esse uly, 3 essede güýçli
Hytaýyň termoýadroda öňegidişligi: 582 tonnalyk reaktor magniti — ITER-den 1,3 esse uly, 3 esse güýçli. 6,5 Tesla, 100% ýerli serişdeler, 6 ýyl işläp düzmek. Bu magnitleriň on altysy plazmany saklamak we onuň reaktor diwarlary bilen çaknyşmagynyň öňüni almak üçin toroidal meýdany döreder. Ikinji ýokary geçiriji magnit hem synaglardan geçdi.
Haçan-da 6 ýylyň dowamynda döredilen 582 tonnalyk magnit işläp başlanda, ol diňe bir plazmany saklamaýar. Ol bir arzuwy saklaýar. Adamzadyň kömür we nebit ýakmagyny bes edip, energiýany göni Ýer ýüzünde — ýyldyzlardan alyp başlajakdygy baradaky arzuwy saklaýar. Käbir ýurtlar howa barada jedel edýän wagty, başgalary munuň çözgüdini gurýarlar. Alty ýyllyk taslama, 16 sany tegek, 6,5 Tesla — bu sanlaryň ahyrynda diňe bir inženerçilik duranok. Onuň ahyrynda garaşlylykdan dynmak, öz güýjüňe bolan ynam we geljege garaşman, ony öz eliň bilen gurup boljakdygyna bolan ynam dur. Termoýadro reaktory tok berip başlanda, bu magnit, ähtimal, energetikanyň täze eýýamyny başlan şol ilkinji daşy bolar.
Şenbe güni Hytaýyň gündogaryndaky Anhoý welaýatynyň merkezi Hefey şäherinde bilermenler topary termoýadro reaktorlary üçin dünýäde iň iri ýokary geçiriji toroidal meýdany (TM) magnitiniň tehniki kabul edişligini geçirdi. Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň Hefey plazma fizikasy institutynyň işläp taýýarlaýjylarynyň berýän maglumatlaryna görä, agramy 582 metrik tonna bolan bu magnitiň göwrümi Halkara termoýadro synag reaktorynda (ITER) ulanylýan TM magnitiniň göwrüminden 1,3 esse köpdür, onuň energiýa toplamak ukyby bolsa üç esse uludyr.
Bu magnit — termoýadro reaktorynyň iň möhüm bölekleriniň biridir. Ol plazmany ygtybarly saklaýan hem-de ýokary energiýaly bölejikleriň wakuum kamerasynyň diwarlaryna urulma täsirini we energiýa ýitgilerini azaldýan toroidal magnit meýdanyny döretmäge jogap berýär. Geljekde doly toroidal meýdany emele getirmek üçin şunlykda 16 sany magnit birleşdiriler. Onuň wezipesi plazmanyň diwarlara urlup şikes ýetmeginiň öňüni alyp, ony saklamakdan ybaratdyr. Magnit meýdanynyň güýji plazma üçin zerur bolan temperatura we dykyzlyga baglydyr. 16 sany tegekden ybarat halka 6,5 Tesla güýjünde magnit meýdanyny döreder diýip, Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň Plazma fizikasy institutynyň (ASIPP) ylmy işgäri U Ýu düşündirdi.
Institut bu magniti eýýäm 6 ýyldan bäri işläp taýýarlaýar. ASIPP-niň ýolbaşçysy Sun Ýuntao şeýle belledi: “Bu tegek dünýäde iň agyr tegek bolup, ol bar bolan ähli ýokary geçiriji tegekleriň arasynda iň ýokary energiýa saklamak ukybyna eýedir. Häzirki wagtda biziň ulanýan ýörite poslamaýan poladymyz, şeýle hem izolasiýa we ýokary geçiriji serişdelerimiz — bularyň hemmesi öz ýurdumyzda öndürilendir. Bu taslama 100 göterim ýerli önümler ulanylyp amala aşyrylýar”. Bu Hytaýyň şol günde yglan eden termoýadro reaktorlary bilen baglanyşykly iki sany esasy ýokary geçiriji magnitiniň biridir. Ikinji magnit — ýokary temperaturaly ýokary geçiriji merkezi solenoid tegegi — şol bir günde işjeň ýagdaýda ähli parametrleri boýunça toplumlaýyn synaglardan geçdi.
Toroidal meýdan — bu termoýadro reaktorlarynda plazmany saklaýan, tegelek görnüşindäki ýapyk magnit meýdanydyr. ITER — Hytaýyň, Ýewropa Bileleşiginiň, ABŞ-nyň, Russiýanyň we başga-da birnäçe ýurtlaryň gatnaşmagynda Fransiýada gurluşygy dowam edýän halkara termoýadro synag reaktorydyr. 6,5 Tesla — bu Ýeriň magnit meýdanyndan takmynan 130 esse güýçlidir. 582 tonna — bu agramy Boeing 747 uçary bilen deňeşdirip bolar. Bu taslamada importdan doly garaşsyz bolunmagy — Hytaýyň üznüksiz diýen ýaly arassa energiýany üpjün edip biljek öz termoýadro reaktoryny döretmek ugrundaky möhüm ädimidir.
“CCTV+”-iň habarlar gullugynyň habar bermegine görä, geçirilen synaglar termoýadro reaktorynyň işe ukyplylygyny we ygtybarlylygyny tassyklady. Hytaý üznüksiz diýen ýaly arassa energiýanyň çeşmesine öwrülip biljek doly taýýar reaktory döretmek ugrunda öňe gidişligini dowam etdirýär.
