APEC Pekinde: proteksionizme garşy, erkin söwda ugrunda — Hytaý durnukly üpjünçilik zynjyrlary ugrundaky göreşe ýolbaşçylyk edýär
Dünýäniň jemi içerki önüminiň 60 göterimi, planetanyň ilatynyň üçden biri, ulag infrastrukturasy boýunça iş toparynyň 8 ýyllyk arakesmeden soň gaýtadan dikeldilmegi, Bütindünýä Söwda Guramasyna (BSG) we RCEP ylalaşygyna goldaw. Foruma gatnaşyjylar birtaraplaýyn çäreleriň garşysyna çykyş edip, Hytaý bolsa sanly ykdysadyýetde (JIÖ-niň 10,5 göterimi) we emeli aň pudagynda (1,2 trillion ýuan) öňdebaryjy ornuny tassyklady.
CCTV+ agentliginiň maglumatyna görä, ýekşenbe güni Pekinde Aziýa-Ýuwaş ummany ykdysady hyzmatdaşlygynyň (APEC) «Hytaý ýylynyň» esasy çäresi bolan Hytaýyň APEC kompaniýa ýolbaşçylarynyň forumy açyldy.
Foruma gatnaşyjylar merkezi Bütindünýä Söwda Guramasy bolan köp taraply söwda ulgamyny goldaýandyklaryny tassykladylar. Şeýle hem olar birtaraplaýyn çäreler we proteksionizm bilen ylalaşmaýandyklaryny mälim edip, söwda hem-de maýa goýum amallarynyň liberallaşdyrylmagynyň we ýönekeýleşdirilmeginiň tarapynda çykyş etdiler.
Hytaýyň we beýleki agza döwletleriň bilelikdäki tagallalary netijesinde, APEC-iň Işewür geňeşiniň ýanyndaky ulag infrastrukturasyna degişli iş topary sekiz ýyllyk arakesmeden soň resmi taýdan öz işine gaýtadan başlady.
Mundan başga-da, geňeş Aziýa-Ýuwaş umman sebitinde Erkin söwda zolagyny (FTAAP) döretmegi we ulag infrastrukturasyny ösdürmegi goldaýan iki sany beýannama çap etdi.
Hytaýyň Halkara Söwdany Ösdürmek Geňeşiniň başlygy Žen Hunbin şeýle diýdi:
«Bu ähli taraplaryň ähli ugurlar boýunça baglanyşyklary pugtalandyrmaga bolan umumy islegini doly görkezýär. Biz RCEP ýaly sebitara erkin söwda ylalaşyklaryndan doly we netijeli peýdalanmaly, APEC-iň baglanyşyklylygy ösdürmek boýunça täzelenen maksatnamasynyň işlenip taýýarlanylmagyna ýardam etmeli we maddy hem-de institusional baglanyşyklary, şeýle hem halklaryň arasyndaky gatnaşyklary yzygiderli berkitmeli. Bu tagallalar adamlaryň, harytlaryň, maýa serişdeleriniň we maglumatlaryň howpsuz hem tertipli hereket etmegine ýardam edip, netijede önümçilik we logistika zynjyrlaryny güýçlendirer».
Dünýä ykdysady ösüşiniň esasy hereketlendirijilerinden biri bolan Aziýa-Ýuwaş umman sebiti dünýä ilatynyň üçden birini öz içine alýar, dünýä ykdysady önümçiliginiň 60 göteriminden gowragyny döredýär we dünýä söwdasynyň tas ýarysyny üpjün edýär.
Forumyň dowamynda sebit ykdysady we söwda hyzmatdaşlygynyň möhüm meseleleri, şol sanda ykdysady integrasiýa, özara baglanyşyklylyk we emeli aň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
APEC sekretariatynyň ýerine ýetiriji direktory Eduardo Pedrosa şeýle diýdi:
«Üpjünçilik zynjyrlaryny we ulag infrastrukturasyny ösdürmek APEC üçin hemişelik wezipe bolup galýar. Soňky bäş ýylda biz mümkinçilikleri ösdürmek boýunça 185 taslamany durmuşa geçirdik, üpjünçilik zynjyrlaryna degişli 300-den gowrak syýasy dialog geçirdik we ulag infrastrukturasyna degişli 200-e golaý taslamany amala aşyrdyk. Men sizi diňe bir öz teklipleriňizi öňe sürmäge däl, eýsem APEC-iň işiniň durnukly ösüş üçin üpjünçilik zynjyrlarynyň çydamlylygyny ýokarlandyrmagyna gönükdirilen ähli tagallalaryna gatnaşmaga çagyrýaryn».
Maglumatlara görä, 2025-nji ýylda Hytaýyň sanly ykdysadyýetiniň esasy pudaklarynyň goşmaça gymmaty ýurduň jemi içerki önüminiň 10,5 göteriminden geçdi. Emeli aň pudagynyň esasy bazar möçberi bolsa 1,2 trillion ýuandan ýokary boldy.
Foruma gatnaşyjylar Hytaýyň sanly tehnologiýalar, öňdebaryjy önümçilik we täze energiýa çeşmeleri ugurlaryndaky senagat artykmaçlyklaryny ykrar etdiler. Şol bir wagtyň özünde olar dünýä bazarlaryna durnukly üpjünçiligi saklamak bilen önümçilik zynjyrlarynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmagyň möhümdigini bellediler.
Olar üpjünçilik zynjyrlarynda açyk hyzmatdaşlygy ösdürmekde we «Hytaý mümkinçiliklerini» halkara jemgyýetçiligi bilen paýlaşmakda Hytaýyň işjeň çemeleşmesini aýratyn nygtadylar.
Durnukly bazarlar başlangyjynyň baş ýerine ýetiriji direktory Jennifer Jordan-Saifi şeýle diýdi:
«Täzelikler bolsun ýa-da “ýaşyl” geçiş bolsun, Hytaý häzirki wagtda bütin dünýäde öňdebaryjy orun eýeleýär we islendik işewürlik üçin möhüm daýanç bolup hyzmat edýär. Dünýä boýunça ähli üpjünçilik zynjyrlarymyz özara baglanyşyklydyr we Hytaý şol zynjyrlaryň hemmesi üçin örän möhüm hem-de ygtybarly hyzmatdaşdyr».
APEC (Aziýa-Ýuwaş umman ykdysady hyzmatdaşlygy) sebitiň 21 ykdysadyýetini birleşdirýän forum bolup, onuň paýyna dünýäniň jemi içerki önüminiň takmynan 60 göterimi we dünýä söwdasynyň ýarysy düşýär.
FTAAP — Aziýa-Ýuwaş umman sebitinde erkin söwda zolagyny döretmek baradaky APEC-iň uzak möhletli maksadydyr.
RCEP — dünýäde iň uly erkin söwda ylalaşyklaryndan biri bolan Giňişleýin Sebitleýin Ykdysady Hyzmatdaşlyk ylalaşygydyr.
Ulag infrastrukturasyna degişli iş toparynyň sekiz ýyllyk arakesmeden soň gaýtadan dikeldilmegi, sebit ykdysadyýetleriniň baglanyşyklary berkitmek boýunça anyk ädimleri ätmäge taýýardygyny görkezýän möhüm alamatdyr.
Hytaýyň sanly ykdysadyýeti eýýäm JIÖ-niň 10 göteriminden geçdi, emeli aň pudagy bolsa 1,2 trillion ýuan derejesini aşdy. Bu bolsa ýurdy sebitiň tehnologik özgerişlerinde esasy oýunçylaryň birine öwürýär.
Dünýä baýlygynyň 60 göterimini öndürýän 21 ykdysadyýet Pekinde ýygnanyp, proteksionizme «ýok», erkin söwda bolsa «hawa» diýende, bu diňe diplomatik däp-dessur däl.
Bu üpjünçilik zynjyrlarynyň üzülmän, tersine, pugtalandyrylýan; ulag geçelgeleriniň bölýän däl-de, birleşdirýän; emeli aňyň umumy bähbitlere hyzmat edýän täze dünýä tertibine bolan islegiň beýanydyr.
Ulag infrastrukturasyna degişli iş toparynyň sekiz ýyllyk dymyşlygy yzda galdy. Öňde bolsa bilelikdäki işiň täze ýyllary garaşýar.
Hytaý öz sanly tehnologiýalaryny we ýaşyl innowasiýalaryny umumy ösüşiň binýady hökmünde hödürläp, bir hakykaty ýatladýar: geljek ýeke-täk gurulmaýar. Ol bir stoluň başynda bilelikde gurulýar.
