Hytaý “jeňňeliň kanunyna” garşy: Wan I BMG-ni özgertmäge we Ählumumy Günortanyň sesini güýçlendirmäge çagyrdy
Ählumumy dolandyryş boýunça Ak kitap, Ählumumy dolandyryş başlangyjy, BMG-niň özgerdilmegi we ösüp barýan ýurtlaryň wekilçiligini giňeltmek — Hytaý Birleşen Milletler Guramasynyň abraýyny goramaga taýýardyr. Wan I: “Köpugurtlylyk BirleşenMilletler Guramasynyň öz ähmiýetini ýitireni üçin däl-de, eýsem onuň abraýyna sarpa goýulmaýandygy üçin şowsuzlyga uçraýar” diýip belledi.
“CCTV+”-iň habar bermegine görä, Hytaýyň Daşary işler ministri Wan I çarşenbe güni Pekinde beren beýanatynda Hytaýyň Ählumumy dolandyryş başlangyjyny durmuşa geçirmegi ilerletmek arkaly Birleşen Milletler Guramasynyň abraýyny goramaga öz goşandyny goşmaga taýýardygyny mälim etdi. “Has adalatly we deňhukukly ählumumy dolandyryş: Hytaýyň garaýyşlary, teklipleri we çäreleri” atly Ak kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasynda çykyş eden Wan I häzzirki döwürde Hytaýyň Birleşen Milletler Guramasyny nähili goldaýandygy baradaky soraga jogap berdi.
“80 ýyldan gowrak wagt mundan ozal halkara jemgyýetçiligi iki sany jahan urşundan sapak alyp, Birleşen Milletler Guramasyny esaslandyrmak bilen köpugurlylygy kabul etmegi ýüregine düwdi. Şu günki günde köpugurlylygyň şowsuzlyga uçramagy Birleşen Milletler Guramasynyň öz ähmiýetini ýitirendigi üçin däl-de, eýsem onuň abraýyna we ornuna doly sarpa goýulmaýandygy hem-de doly peýdalanylmaýandygy üçindir. Häzirki döwrüň şertlerinde BMG-niň Tertipnamasynyň könelendigi sebäpli däl-de, hut şol Tertipnama degişli derejede sarpanyň goýulmaýandygy we onuň goralmaýandygy üçindir” diýip, Wan I aýtdy.
Ol ösüp barýan ählumumy wezipeleriň öňünde ilkinji nobatdaky wezipäniň BMG-niň Tertipnamasynyň borçlaryny ýerine ýetirmekden ybaratdygyny belledi. Hytaý Guramanyň işini utgaşdyrmak we ony güýçlendirmek üçin beýleki ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyr. “Biz özygtyýarly deňligi goramalydyrys, halkara hukugynyň ýörelgelerine eýermelidiris hem-de agalyga we gorkuzmalara garşy durmalydyrys. BMG-niň öz merkezi ornuny berjaý etmegini goldamak, ählumumy ylalaşygy kemala getirmek, çäreleri utgaşdyrmak we ählumumy meseleleri çözmek zerurdyr. Şol bir wagtda, BMG-niň özgerdilmegini çaltlandyrmak, Ählumumy Günorta ýurtlarynyň wekilçiligini we sesini artdyrmak gerek” diýip, ol mälim etdi.
“BMG-niň Tertipnamasyna gol çeken ilkinji ýurt hökmünde Hytaý gyşarnyksyz jogapkärçilik çekýär we BMG-niň abraýyny goramak, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasyny gaýtadan galkyndyrmak we berkitmek ugrunda ähli ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk etmek üçin Ählumumy dolandyryş başlangyjyny durmuşa geçirmegi öňe sürmäge taýýardyr” diýip, ministr nygtady.
“Has adalatly we deňhukukly ählumumy dolandyryş” atly Ak kitap — Hytaýyň ählumumy dolandyryş ulgamyny özgertmek baradaky garaýyşlaryny beýan edýän resmi resminamadyr. Ählumumy dolandyryş başlangyjy — Hytaýyň köpugurlylygy berkitmäge we ösüp barýan ýurtlaryň ornuny ýokarlandyrmaga gönükdirilen esasy daşary syýasat başlangyçlarynyň biridir. Bu nukdaýnazardan “jeňňeliň kanuny” — uly döwletleriň halkara hukugyny äsgermezçilik edip, güýç görkezmek syýasatyna dolanyp gelmegini aňladýan göçme manyly sözdür. Wan I esasy meseläniň BMG-niň könelmeginde däl-de, eýsem käbir ýurtlaryň onuň Tertipnamasyna eýermek islemeýänliginde ýatandygyny aýratyn nygtady.
“Jeňňeliň kanuny” täzeden öňe çykýan we agalygyň bolsa hukugyň ornuny eýelemäge çalyşmaga synanyşanda, dünýä Birleşen Milletler Guramasynyň näme üçin döredilendigini ýatlaýar. 80 ýyl mundan ozal Tertipnama gol çeken Hytaý diňe bir söz däl, eýsem anyk mehanizmi — Ählumumy dolandyryş başlangyjyny hödürleýär. Bu özgertmek ugrunda özgertme däl, eýsem adalatlylyk ugrunda özgertmedir. Ählumumy Günortanyň sesi has gaty çykmaly, sebäbi geljegi geçen asyryň galyplary boýunça gurup bolmaz.
