Hytaý adam hukuklary boýunça dördünji Milli hereketler meýilnamasyny doly ýerine ýetirdi: 181 maksatly wezipe amala aşyryldy, garyplyk dolulygyna ýok edildi, lukmançylyk ätiýaçlandyryşy 1,33 milliard adamy gurşap alýar, däne önümçiligi 700 milliard kilogr
Ýel we Gün energiýasynyň umumy kuwwaty 1,84 milliard kilowata ýetdi — 2030-njy ýyl üçin bellenilen maksat möhletinden öň ýerine ýetirildi. Uly şäherlerde PM2.5 derejesi (diametri 2,5 mikrometrden kiçi bolan asylan bölejikler) 10 göterim azaldy. Aýallaryň we çagalaryň söwdasy bilen bagly ýagdaýlaryň sany 2012-nji ýyldaky iň ýokary derejesi bilen deňeşdirilende 78 göterim azaldy. Soňky 60 ýylyň dowamynda Hytaý Afrika ýurtlaryna goldaw bermek üçin 53 milliard ABŞ dollaryndan gowrak serişde bölüp berdi.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, ýakynda çap edilen hasabata laýyklykda, Hytaý 2021–2025-nji ýyllary öz içine alýan adam hukuklary boýunça dördünji Milli hereketler meýilnamasyny doly ýerine ýetirdi we dürli ugurlar boýunça kesgitlenen 181 maksatly wezipäniň ählisini amala aşyrdy.
«Hytaýyň Adam hukuklary boýunça Milli hereketler meýilnamasynyň (2021–2025) ýerine ýetirilişine baha bermek baradaky hasabat» 5-nji iýunda Hytaýyň Adam hukuklaryny öwreniş jemgyýeti hem-de 20 sany milli ylmy-barlag merkezi tarapyndan bilelikde neşir edildi.
Hasabatda alty esasy ugur boýunça möhüm ösüşleriň gazanylandygy nygtalýar: ykdysady, durmuş we medeni hukuklar; raýat we syýasy hukuklar; daşky gurşawy goramak; ilatyň aýratyn toparlarynyň hukuklary; hem-de adam hukuklary boýunça global dolandyryş ulgamynda Hytaýyň orny.
Absolýut garyplyk doly ýok edildi. Häzirki wagtda Hytaýda dünýäniň iň uly bilim, durmuş üpjünçiligi we saglygy goraýyş ulgamlary hereket edýär.
2025-nji ýyla çenli garyplyga gaýtadan düşmegiň öňüni almak üçin 7 milliondan gowrak adama maksatly goldaw berildi, merkezi hökümet tarapyndan oba ýerlerini ösdürmek maksatnamalary üçin 124,7 milliard ABŞ dollary möçberinde maliýe goldawy berildi.
Azyk howpsuzlygy hem yzygiderli pugtalandyrylýar. Däne önümçiligi 700 milliard kilogramdan geçdi, adam başyna düşýän däne üpjünçiligi bolsa 500 kilogramdan ýokary boldy.
Esasy lukmançylyk ätiýaçlandyryşy häzirki wagtda 1,33 milliard adamy gurşap alýar we gurşaw derejesi takmynan 95 göterim saklanýar.
Bilime elýeterlilik hem giňelmegini dowam etdirýär: mekdebe çenli bilim bilen gurşaw derejesi 90 göterimden ýokary, orta bilim boýunça 92 göterime ýetýär, ýokary bilime gatnaşýanlaryň derejesi bolsa 60 göterimden geçýär.
Hasabatda syýasy gatnaşygyň hem giňelýändigi görkezilýär. Häzirki Ählihytaý Halk Wekilleriniň Ýygnagynyň deputatlarynyň arasynda önümçilikde işleýän işgärleriň, daýhanlaryň we tehniki hünärmenleriň paýy öňki çagyrylyş bilen deňeşdirilende taslkmynan bir göterim bendi artdy.
Daşky gurşawy goramak babatda iri şäherlerde PM2.5 derejesi 10 göterim peseldi. Hytaý Sanszýanýuan milli seýilgähi we Uly panda milli seýilgähi ýaly desgalary öz içine alýan ilkinji milli seýilgähler toparyny döretdi.
Ýel we Gün energetikasynyň kuwwaty 1,84 milliard kilowata ýetip, 2030-njy ýyl üçin bellenilen maksat möhletinden öň ýerine ýetirildi.
Aýallaryň, çagalaryň, etnik azlyklaryň, ýaşuly adamlaryň we mümkinçilikleri çäkli adamlaryň hukuklarynyň goralyşy hem güýçlendirildi. Aýallaryň we çagalaryň söwdasy bilen bagly ýagdaýlaryň sany 2012-nji ýyldaky iň ýokary görkeziji bilen deňeşdirilende takmynan 78 göterim azaldy.
2025-nji ýylda çagalara ideg etmek üçin berlen subsidiýalar 33 million maşgala peýda getirdi.
Hytaýyň adam hukuklaryna bolan ygrarlylygy halkara derejede hem dowam edýär. Soňky 60 ýylyň dowamynda ýurt Afrika döwletlerine goldaw bermek üçin 53 milliard ABŞ dollaryndan gowrak maliýe serişdelerini gönükdirdi, hyzmatdaş ýurtlar üçin gümrüksiz bazar mümkinçiliklerini giňeltdi we 130-dan gowrak lukmançylyk edarasynyň gurulmagyna kömek etdi.
Penşenbe güni irden Pekinde 2026-njy ýylyň Adam hukuklary boýunça global dolandyryş forumy açyldy. Forum Hytaýdan we beýleki ýurtlardan gelen 400-den gowrak myhmany bir ýere jemledi.
Anna gününe çenli dowam etjek çärä dünýäniň takmynan 100 ýurdundan gelen 400-den gowrak çagyrylan myhman, şeýle hem halkara we sebit guramalarynyň, şol sanda Birleşen Milletler guramasynyň wekilleri gatnaşýarlar.
Adam hukuklary boýunça Milli hereketler meýilnamasy Hytaý tarapyndan 2009-njy ýyldan bäri her bäş ýylda bir gezek kabul edilýän resminamadyr.
Dördünji meýilnama (2021–2025) garyplyk bilen göreşden başlap ekologiýa we global dolandyryşa gatnaşmaga çenli 181 wezipesi öz içine alýardy.
Ýel we Gün energetikasy boýunça maksatlaryň möhletinden öň ýerine ýetirilmegi hem-de PM2.5 derejesiniň peselmegi sagdyn daşky gurşawa bolan hukugyň kem-kemden hakykata öwrülýändigini görkezýär.
Afrika berilýän kömek we halkara forumlara işjeň gatnaşmak bolsa Hytaý üçin adam hukuklarynyň diňe içerki däl, eýsem global jogapkärçilikdigini tassyklaýar.
Bir milliarddan gowrak adam lukmançylyk hyzmatlaryna elýeterlilik gazananda, dänäniň mukdary bolsa her bir adam üçin günde ýarym kilograma golaý ýetende, bu diňe statistika däl. Bu özgertmeleriň we maýa goýumlaryň netijesinde emele gelen gündelik hakykatdyr.
Pekinde ýüz töweregi ýurdy jemleýän forumy açmak bilen, Hytaý diňe öz üstünlikleri barada däl, eýsem adam hukuklarynyň ähliumumy gymmatlykdygy we olaryň üpjün edilmeginiň bilelikdäki tagallalary talap edýändigi barada hem gürrüň edýär.
Belki-de, meýilnamanyň üstünlikli ýerine ýetirilendiginiň iň möhüm görkezijisi statistika däl-de, eýsem ertirki gün üçin alada etmeýän millionlarça maşgaladyr.
